Краязнаўцы Віцебшчыны другой паловы XX - пачатку XXI ст.
біябібліяграфічны даведнік
Мікалай Півавар
Выдавец: Кнігазбор
Памер: 372с.
Мінск 2010
Літ.: Абрамова Н Фанат: [В. Шышанаў] // ВК. — 2002. — № 62. — С. 3; Анкета «Краязнаўцы Віцебшчыны». Шышанаў В.А. (10.12.2003) // Асабісты архіў М.В. Півавара; Дружкова К. Нсследователь: [інтэрв’ю з В. Шышанавым] // ВП. — 2005. — № 38. — С. 3; Сучасныя беларускія краязнаўцы // КГ. — 2006. — Ns 36, верасень. — С. 2; Новнк Д. Валерпй Шншанов. Внтебскнй музей современного пскусства. Мсторня создання н коллекцнн (19181941): [рэц. на кнігу «Вптебскнй музей современного пскусства»]// Нскусство (Москва). — 2008. — № 4. — С. 113; Анкета «Краязнаўцы Віцебшчыны». Шышанаў В.А. (22.01.2010) // Асабісты архіў М.В. Півавара.
ШЫШКЕВІЧ АЛЯКСАНДР МІХАЙЛАВІЧ (28.03.1948. г. Ветка Гомельскай вобл.), педагог. Скончыў СШ № 3 г. Добруш (1967), гіст. факультэт БДУ (1972). Працаваў настаўнікам, арганізатарам, дырэктарам школы, лектарам Аршанскага гаркама КПБ, загадчыкам ГАА. Цяпер працуе нам. дырэктара па вучэбнай рабоце СШ № 20 г. Оршы.
Краязнаўствам пачаў займацца ў студэнцкія гады. Актыўна вандраваў па краіне. Прычыніўся да арганізацыі музея «Спадчына» у СНІ № 20 г. Оршы. Разам з Т.М. Варонінай з’яўляецца сааўтарам дапаможніка (краязнаўчага зборніка для пачатковага азнаямлення) «Мой родны край — Аршаншчына», аўтар адной з глаў. Складальнік эксперыментальнай праграмы «Оршеведенне» для вучняў школ горада. Займаецца распрацоўкай турыстычнакраязнаўчых маршрутаў па наваколлях Оршы, удзельнічае ў працы па ахове помнікаў гісторыі і культуры Аршаншчыны.
Тв.: Мой родны край — Аршаншчына: гісторыкакраязнаўчы зборнік для пачатковага азнаямлення / аўт.склад. Т.М. Вароніна, А.М. Шышкевіч. — Віцебск: ВАД, 2000. — 160 с.; Горад у 2030я гады // Тамсама. — С. 9397.
Літ.: Нванова С.Г. Оршанскне краеведы: бпографнческнй справочннк. — Орша, 2002. — С. 31; Башков М Есть музей в20й школе: [А.М. Шышкевіч]//АГ. — 2003. — № 190. — С. 3.
ШЭМЕЛЬ АЛЯКСАНДР (24.03.1923, в. Думарышкі, Браслаўшчына), мемуарыст. Вучыўся ў Браслаўскай гімназіі (19381939). Браўудзел ваўзброенай барацьбе Арміі краёвай на Браслаўшчыне, Віленшчыне. 3 1946 г. жыве ў Варшаве. Скончыў юрыдычны факультэт Варшаўскага ўніверсітэта. Магістр юрыдычных навук (1964). Аўтар кнігі «Успаміны крэсавяка з часоў вайны», якая ўтрымлівае шмат інфармацыі па гісторыі Браслаўшчыны міжваеннага перыяду і часоў Другой сусветнай вайны.
Тв.: Wspomnienia kresowiaka z lat wojny. 23 Braslawska brygada partyzancka Armii Krajowej we wspomnieniach dowodcow i zolnierzy. — Warszawa: Auditor, 2002; Wesele na Braslawszczyznie // Braslawianie. Bieletyn llustrowany. — 1998. — Luty; Szkice ponocnowschodniej Braslawszczyzny // Тамсама.
Літ.: Выдавецкія навіны // Павет. — 2003. — № 1 (14), студзень. — С. 8; Сергіевіч К. Выдадзены ў Польшчы // БЗ. — 2005. № 45. — С. 3. J
333
ЭРЭНБУРГ ЛЕЎ (г. Капыль), педагог, краязнаўца. Скончыў эканамічны факультэт Ленінградскага ўніверсітэта. Удзельнік Вялікай Айчыннай вайны. Па слабасці зроку не падпадаў пад прызыў, але пайшоў на вайну добраахвотнікам. Працаваў настаўнікам гісторыі, завучам Ляднянскай СШ Дубровенскага раёна (19531982), пасля выхаду на пенсію вёў краязнаўчы гурток.
Даследаваць гісторыю в. Ляды пачаў. калі прыехаў сюды працаваць. На той час у школах праводзілася кампанія «добрых спраў». Аднак адбывалася гэта часта фармальна. Сур’ёзна стаў даследаваць гісторыю вёскі і наваколляў часоў вайны: знішчэнне яўрэяў. вызваленне раёна. Пачаў пошукавую працу. 3 дапамогай мясцовага насельніцтва, школьнікаў стаў аднаўляць імёны людзей, якія загінулі пад час катаванняў, шукаць іх родзічаў. Адначасова праводзіў і збіральніцкую працу пабольш ранніх перыядах гісторыі. На аснове сабраных матэрыялаў быў створаны школьны музей. які праз некаторы час быў зачынены па прычыне таго. што ў спісах ахвяр вайны апынуўся чалавек, які пабываў у палоне. У школе было створана таварыства «Чырвоных следапытаў». Аднак музей быў зачынены другі раз з фармулёўкай «экспазіцыя не мае вучэбнавыхаваўчага значэння». Захавалася толькі экспазіцыя, прысвечаная У.І. Леніну, 30й гв. дывізіі, якая вызваляла в. Ляды ўвосень 1943 г. Сабраў вялікую колькасць дакументаў па гісторыі вёскі, вызваленні раёна ад нямецкафашысцкіх захопнікаў, а таксама шмат фотаздымкаў. Экспазіцыя, аднак, была таксама зачынена. Ладзіліся спробы арганізаваць музей у чацвёрты раз.
Тв ' 3 гісторыі Лядаў//ДнП. — 1993. — № 84, 86, 88, 90; 3 гісторыі Расасна//ДнП. — 1993. — № 72. — С.2, 3.
Літ.: Кулакоў Ф. Бясконцы клопат падзвіжніка, або Ці будзе музей у Лядах?: [Л.С. Эрэнбург] // ДнП. — 1991. — № 89. — С. 23; Кулакоў Ф. Лекары нашых душ // ДнП. — 1992. — № 69. — С. 1,2; Тумаркін В. «Голас забітых маўчаць не дае» // ДнП. — 2007. — № 82. — С. 67.
334
ПАТАЎ АНТОН НІКІФАРАВІЧ (5.08.1962, г. Віцебск). краязнаўца. Скончыў гіст. факультэт ГрДУ (1991). Служыў пажарным у самастойнай ваенізаванай пажарнай часці № 1 паахове Кастрычніцкагараёна г. Віцебска( 19831994), пажарным, начальнікам змены ў аварыйнавыратавальным атрадзе «Віцязь» (19952004), гал. спецыялістам аддзелапрафесійнай падрыхтоўкі ў Віцебскім абласным упраўленні МНС (2004—2007), інспектарам аддзела навучання ў Віцебскім абласным упраўленні МНС (з 2007).
Вывучаць гісторыю краязнаўства Беларусі пачаў пад кіраўніцтвам прафесара Д.У. Карава ў час вучобы ў ГрДУ. Даследуе гісторыю станаўлення і развіцця пажарнай справы
на Віцебшчыне, гісторыю катастроф і стыхійных бедстваў на тэрыторыі Віцебшчыны XIXXX стст. Аўтар кнігі і шэрагу артыкулаў ў перыядычным друку на краязнаўчую тэматыку.
Тв.: Кніга і артыкулы ў навуковым друку: Страннцы нсторнн пожарной службы Внтебіднны’ Людн Событня. Факты / сост. В.Н. Чекан, А.Н. Юпатов, Е.В. Юпатова. — Вмтебск: BOB, 2008. — 88 с.; (разам з Д.У. Каравым) Мсторнческое краеведенне на Вмтебіцнне в XIX — нач. XX века // Наш родовод: матерналы Международной конференцмн по регнональной нсторнн Восточной Европы «Культура народов Велнкого княжества Лмтовского н Белорусснн XIII нач. XX века», Гродно, 2224 октября 1991 / отв ред Д В Карев. — Гродно, 1991. — Кн. 3. Ч. 1. — С. 4448.
Артыкулы ў перыядычнымдруку: В огонь шагнуть отважно // СП (Л). — 2005. — № 59. — С. 3; Богатые славные траднцнн // Рабочее слово: [газета Внтебского пронзводственного обьедннення «Внтязь»]. — 2006 — 20 янв.; Бешенковнчн тогда сгорелн за пару часов // Зара. — 2007. — № 77. — С. 3.
Літ.: Анкета «Краязнаўцы Віцебшчыны». Юпатаў А.Н. (8.06.2010) //Асабісты архіў М В Півавара
ЮРКЕВІЧ ГАЛІНА АНДРЭЕЎНА, музейны работнік. Загадчыца Музея У. Караткевіча ў Оршы. Вывучае жыццё і дзейнасць гэтага выдатнага пісьменніка — ураджэнца Оршы.
Тв : Да дня беларускага пісьменства // ТЭ. — 2007. — № 36. — С. 6; «Пусть блеіцет песнь твоя алмазная...»: [I. Батрак] // ТЭ. — 2007. — № 39. — С. 7; Удзячнасць за памяць, удзячнасць за супрацоўніцтва // ТЭ. — 2007. — № 46. — С. 7; Уладзімір Караткевіч у перыядычных выданнях 20032004 гг. // АГ. — 2005. — № 9. — С. 3; Падарунак архівістаў: [знойдзены дакументы асабістай справы бацькі У. Караткевіча] // АГ. —
ЮРЧАНКА (Ветраў) ФЁДАР КІРЫЛАВІЧ, былы камандзір партыз. атрада (потым орыгады) «Кастрычнік». Аўтар артыкулаў у перыядычным друку, у якіх асвятляюцца падзеі вайны 19411945 гг. натэрыторыі Віцебшчыны.
Тв.: Крукаўскі бой // СП (М). — 1986. — № 39; Незвычайны рэйд // СП (М). — 1987. — № 37; Юны партызан// СП (М). —1987. — № 79; Яны былі камсамольцамі//СП (М). — 1988. — № 130; Паход у Вілейскую вобл.//СП(М). —1988. — № 144153; Кастрычніцкая калыханка//КР. —1988, —№ 101,106109; Бястрашныя // КР. — 1988. — № 126. — С. 2, 4; Яны заўсёды жывыя // КР. — 1988. — № 130. — С. 3; Ішла вайна народная // КР — 1988. — № 147, 150; У ПолацкаЛепельскай партызанскай зоне // СП (М) — 1990 — № 23; Варожая блакада // СП (М). — 1990. — № 40; За родны дом // СП (М). — 1990. — № 56; Подзвіг // СП (М). 1990. — № 79. — С. 2; Тры браты // СП (М). —1991. — № 46; Дарогамі жорсткіх выпрабаваняў // КР, —1996.— № 53,5658. к ?
ЮШКЕВІЧ МАРГАРЫТА ДЗМІТРЫЕЎНА (7.04.1932, в. Лапуны Гарадоцкага раёна Віцебскай вобл.), краязнаўца, педагог. Скончыла Яварскую СШ Дзятлаўскага раёна Гродзенскай вобл. (1952), геаграфічны факультэт МгДПІ (1957). Працавала піянерважатай ў Яшарскай СШ (19501952), арганізатарам ЦК ЛКСМБ у Яварскай СШ (1952—1954), настаўніцай геаграфіі, біялогіі і гісторыі ў РудаЯварскай СШ (19541964), настаўніцай у Войтаўскай ВШ Віцебскага раёна (19641967), у СШ у в. Старое Сяло Віцебскага раёна на пасадах арганізатара, дырэктара, нам. дырэктара, настаўніка геаграфіі (з 1967).
Краязнаўчую дзейнасць пачала ў Старасельскай СШ (1967) з пошукавай працы і дзейнасці па выяўленні імёнаў салдат, якія загінулі пры вызваленні мясцовасці на працягу зімы 1943 —
лета 1944 г. Працавала з роднымі загінуўшых, якія прыязджалі на месца гібелі сваякоў, дэлегацыямі з былых месцаў працы салдат. На аснове атрыманай інфармацыі пачала друкаваць артыкулы ў мясцовым перыядычным друку.
335
МД. КЫікеямч
“гГ
і'
глвігал , Ш ХАММШУ ЙА W0WKK®
ШМ&ЖЛШІ. ;
Bin.*»: 20W
____________
Здругой паповы 1980хтэматыкадаследаванняўпашырылася. Грунтоўна даследавала жыццё і дзейнасць велікана Ф. Махнова, які нарадзіўся і жыў паблізу ад Старога Сяла, панскія маёнткі, экалагічны стан наваколляў, крыніцы, малыя рэчкі, праводзіла збор этнаграфічных матэрыялаў. На аснове сабраных матэрыялаў быў створаны школьны Музей баявой славы (1982). 3 сярэдзіны 1980х гг. ён быў перапрафіляваны ў гісторыкакраязнаўчы, дзе больш шырока прадстаўлена гісторыя наваколляў. Добра распрацаваны тэмы, па якіх зроблены экспазіцыі: гісторыя Старага Сяла і блізкіх населеных пунктаў, вайна на тэрыторыі роднага краю, гісторыя Старасельскай школы, гісторыя арганізацый і ведамстваў на тэрыторыі мікрарэгіёна (бальніцы, аптэкі, пошты. чыгункі настарасельскім адрэзку, саўгаса імя В.П. Краева, школы рукадзелля і інш.). Музей мае каля 1,5 тысячы экспанатаў асноўнага фонду і 3 тысячы дапаможнага. У музеі зберагаецца багаты матэрыял пра самага вялікага чалавек на свеце — Фёдара Махнова. асабістыя рэчы, сярод якіх ложак асілка. У 1994 г. музей атрымаў званне народнага.
Удзельнічае ў краязнаўчых канферэнцыях, якія ладзяцца ўстановамі, падначаленымі Міністэрству адукацыі. Падтрымлівае кантакты з бібліятэкамі Мінска. Віцебска, ДАВВ, НГАБ і інш.
КНІГІ ОНЛАЙН
