Краязнаўцы Віцебшчыны другой паловы XX - пачатку XXI ст.
біябібліяграфічны даведнік
Мікалай Півавар
Выдавец: Кнігазбор
Памер: 372с.
Мінск 2010
39
краю (19661976), Любіноўскай ВШ Міёрскага раёну (19691970), Асвейскай школеінтэрнаце (1970), завучам Боркавіцкай СШ Верхнядзвінскага раёна (19761979), у Верхнядзвінскім райкаме КПБ (19791984), загадчыкам аддзела культуры Верхнядзвінскага райвыканкама (1984—1985), настаўнікам у Бароўскай школе (19851987), урэдакцыі газеты «Дзвінская праўда»( 19871989), у райкаме КПБ (19891991), інструктарам у Верхнядзвінскім райвыканкаме (19911994), настаўнікам у Шайтараўскай СШ Верхнядзвінскага раёна (19941995), у навуковаметадычным цэнтры пры аддзеле культуры, пры Верхнядзвінскім РДК (19951996), настаўнікам у Сенькаўскай школе (1995 жнівень 2003), настаўнікам у Галубаўскай школе (20042007). Кіраўнік гурткоў пры цэнтры
пазашкольнай працы (турызм, краязнаўства, арыентаванне, з 1995).
Краязнаўствам пачаў займацца з 1972 г., пад час навучання на геаграфічным факультэце, матэрыялы для кантрольных прац збіраў на радзіме. Важную ролю ў фарміраванні зацікаўленасці да роднага краю аказалі бацькі, асабліва бабуля, праз расказы пра мінулае, пра глухія мясціны, пра навакольныя рэчкі, пошук лекавых траў і г.д. Абуджалі цікавасць кнігі «Па слядах Рабінзона», «Палескія рабінзоны», «Прырода Беларусі» і інш. 3 канца 1980х гг. значны ўплыў аказалі дзейнасць А.В. Куржалава, удзел у мерапрыемствах: канферэнцыях, семінарах, паездках.
Даследуе гісторыю і культуру Верхнядзвіншчыны, аддаючы перавагу наступным тэмам: славутыя землякі, цікавыя мясціны і прыродныя аб’екты, годныя статуса ахоўных; вайна 1812 г. на Верхнядзвіншчыне, «белыя плямы» на геаграфічнай мапе краю. Актыўна займаецца распрацоўкай турыстычных маршрутаў па раёне, праводзіць разведку на мясцовасці і сістэматызацыю выяўленай інфармацыі.
Адзін з арганізатараў навуковапрактычных канферэнцый і краязнаўчых экспедыцый рэгіянальнага маштабу (школьных і міжшкольных) — «Па мясцінах“Асвейскай трагедыі », «Па слядах вайны 1812 г.» і інш. Удзельнічаў у навуковапрактычных канферэнцыях: «Радавод Лапацінскіх» (Сар’я. 2000), «500 год Асвеі» (Асвея. 2003), навуковапрактычнай канферэнцыі да 160годдзя І.Д. Чэрскага (Валынцы, 2006).
Падтрымлівае кантакты з Інстытутам гісторыі, ІМЭФ НАН Беларусі. Полацкім філіялам ДАВВ, Таўрычаскім музеем у Севастопалі. Калінкавіцкім краязнаўчым музеем, ТБМ імя Ф. Скарыны, БДТАПГіК, прыродаахоўнымі арганізацыямі, аддзеламі культуры, моладзі, спорту і турызму Верхнядзвінскага РВК, бібліятэкамі, народнымі клубамі, БРСМ і іншымі арганізацыямі.
Укладальнік кнігі «Памяць» Верхнядзвінскага раёна. Аўтар шэрагу артыкулаў, фотаздымкаў, мапаў, матэрыялаў да раздзелаў «Імі ганарацца землякі», «Іх шлях пралёг». Дзясяткі публікацый змяшчаліся ў раённай газеце «Дзвінская праўда» без подпісаў.
Аўтар, рэдактар кніг, брашур, буклетаў, календароў, камплектаў фотапаштовак, прысвечаных Верхнядзвіншчыне, сярод якіх адзначым: «Храмы н монастырн Полоцкой епархнн», «Край Асвейскіх азёр», «Тут зоркі купаюцца ў чыстай вадзе» і інш.
У бюлетэні «Рабочы Дзвінскага памежжа» ў 2000 г. змясціў серыю з 15 артыкулаў пад назвай «Партызанская вайна», у 2001 г. апублікаваў серыі «Паданні роднае зямлі», «Што засталося ў памяці прапаноў». Лёсу рэпрэсаваныхземлякоў прысвечаны цыкл «Пакутлівая памяць Поўначы» (2001, № 15). Аўтар серыі крыжаванак, чайнвордаў і віктарын краязнаўчага характару «Ад А да Я». Складальнік спісаў рэпрэсаваных, загінуўшых у гады Другой сусветнай вайны землякоў. Аўтар артыкулаў у часопісе «Родная прырода», зборніку «Бацькаўшчына», газетах «Наша слова», «НН», «Звязда», «Турнзм н отдьіх», «Дзвінская праўда», «Колокол Прндвннья», «Рубон», «Рабочы Дзвінскага памежжа» і інш. Валодае прыгожай, сакавітай мовай, піша у высокамастацкім стылі. Паэт, аўтар некалькіх зборнікаў паэзіі.
Mae некалькі ненадрукаваных прац: «Падарожжы па Верхнядзвіншчыне», у якой змешчаны 33 распрацаваныя маршруты — пешыя, водныя. лыжныя. веласіпедныя, аўтамабільныя, конныя, комплексныя, атаксамаапісанні, карты. ілюстрацыі, «Паданні нашае зямлі». Піша сцэнары і ўдзельнічае ў здымках відэафільмаў на розныя тэмы з жыцця раёна. Mae свае слайдфільмы. 3 найлепшых, прысвечаных Верхнядзвінскаму раёну, —відэафільм «Глянь, на якой зямлі стаіш!», зняты да60годдзя вызвалення Верхнядзвіншчыны (аператар У. Казлоў).
Удзельнічаў у стварэнні шэрагу музеяў, выстаў, калекцый дзяржаўных арганізацып і ўстаноў, а таксама прыватных збораў. Некаторыя дакументы перадаў у розныя дзяржаўныя ўстановы: пратаколы сходаў камсамольскай арганізацыі калгаса «Бальшавік» Дрысенскага раёна ў ВАКМ, не ўключаныя ў кнігу «Памяць» матэрыялы (па ўсіх раздзелах, у тым ліку
40
энцыклапедыя населеных пунктаў, спісы рэпрэсаваных землякоў без скарачэнняў і інш.) у раённую бібліятэку; фотаматэрыялы, дакументы і лісты па тэматыцы Вялікай Айчыннай вайны на тэрыторыі раёна, якія былі замоўлены для раённага музея — у аддзел культуры райвыканкаму. Дапамог даследчыцы з Украіны Л. Грыненцы ў пошуках месца нараджэння вядомага земляка К.К. КасцюшкіВалюжыніча, заснавальніка Таўрычаскага музея старажытнасцяў у Севастопалі.
Актыўны ўдзельнік грамадскага жыцця раёна. З’яўляўся старшынёй клуба «Шукальнік», ініцыятарам і арганізатарам правядзення «Снежных дэсантаў» на працягу 19801990х гг. актыўны ўдзельнік клуба «Белыя вароны» ў в. Каханавічы. Ініцыятар, арганізатар правядзення і актыўны ўдзельнік раённых турзлётаў, пешых, водных паходаў па родным краі. У час падарожжаў праводзіць збор інфармацыі па гісторыі і культуры краю, займаецца добраўпарадкаваннем месцаў пахаванняў Другой сусветнай вайны.
Узнагароджаны граматай ЦК ВЛКСМ за працу «Эканомікагеаграфічная характарыстыка Амурскага цэлюлознапапяровагакамбінату»(1973), граматай Міністэрстваадукацыі БССР.
Тв.: Кнігі: Гісторыкадакументальная хроніка Верхнядзвінскага раёна / уклад. А.Ф. Бубала. — Кн. 1. — Мн.: Паліграфафармленне, 1999. — 528 с. — Кн. 2. — Мн.: БелЭн, 2002. — 648 с.; Храмы Верхнедвнншвны: календарь на 20052006 гг. — Новополоцк: О.В. Молодечкнн, 2004; Верхнедвннскнй край /ред. А. Бубала. — Новополоцк: О.В. Молодечкнн, 2004; Храмы н монастырн Полоцкой епархнн / ред. А. Бубала. — Новополоцк: О.В. Молодечкнн, 2006; Край Асвейскіх азёр. — Наваполацк: А.У. Маладзечкін, 2007.— 30 с.; Тутзоркі купаюцца ў чыстай вадзе. — Наваполацк: А.У. Маладзечкін, 2008.
Артыкулыукнігах: Музей сялянскага побыту // Памяць: Гісторыкадакументальная хроніка Верхнядзвінскага раёна: у 2х кн. — Мн.: БелЭн, 1999. — Кн. 1. — С. 324; Палярнае ззянне над Верхнядзвінскам // Памяць: Гісторыкадакументальная хроніка Верхнядзвінскага раёна: у 2х кн. — Мн.: БелЭн, 2002. — Кн. 2. — С. 231; (разам з Б. Шымуком) Жыццё на перадавой // Тамсама. — С. 253254; Панізьнік Сяргей Сцяпанавіч // Тамсама. — С. 257258; Бігосаўскі чыгуначны вакзал // Тамсама. — С. 264266; Касцёл Раства Панны Марыі // Тамсама — С. 268269; Сядзіба ў вёсцы Вопытная // Тамсама. — С. 269271; Жалобны арган Росіцы // Тамсама. —С. 272274; Як гавораць на Верхнядзвіншчыне //Тамсама. — С. 279380; Музеі Верхнядзвіншчыны// Тамсама. — С. 322324; Наш родны кут //Тамсама. — С 329332; Гара Рагнеды II Бацькаўшчына Зборнік гістарычнай літаратуры / уклад. С. Панізьнік. — Мн.: Юнацтва, 1999. — С. 358562; Манькаў лужок, Халерная гара, Таямніца Банэта, Незвычайны начлежнік // Легенды і паданні Віцебшчыны: зборнік матэрыялаў абласнога конкурса «Легенды і паданні роднага краю» / склад. Н. Зайцава. — Віцебск, 2002. — С. 5758, 6566, 72, 74; Сапежанскія мясціны Верхнядзвіншчыны // Вялікі канцлер Вялікага княства. Да 450годдзя з дня нараджэння Льва Сапегі: зб. матэрыялаў I Міжнародных Сапежанскіх чытанняў, 34 снежня, Брэст, II I III Рэспубліканскіх Сапежанскіх чытанняў у ВіцебскуАстроўна, 2829 чэрвеня 2003 г,, 2829 кастрычніка 2006 г.; склад.,_рэд. Г.М. Праневіч. — Мн.: І.П. Логвінаў, 2007. — С. 124128.
Артыкулы у перыядычным друку: «Блакітнымі сцяжынкамі памяці» (падарожжа па Сар’янцы) //ДзП — 1984. —Май; Зорным маршрутам //ДзП. — 1985. — № 10. — С. 3; У памяці нашчадкаў//ДзП. — 1985. — № 21. — С. 2; Пісьмо з Ізраіля. Я нарадзілася яўрэйкай // ЛІМ. — 1986. — 23 жніўня. — С. 6; Пакланіся помніку, прахожы!; [в. Першамайская]//ДзП. —1986. — №61. — С. 2; Ад чыстыхвытокаў. Падарожжапарацэ Дрыса // ДзП. — 1986. — № 95, 99102; Напрамак дзейнасці — жывая памяць //ДзП. — 1987. — № 3233; Па водных шляхах: [па р. Вужыца] //ДзП. — 1987. — № 63. — С. 2, 3; Сцежкамі памяці // ДзП. — 1987. — № 105. — С. 3; «Хворыя» дарогі //ДзП. — 1987. — № 110111; Хісткія масткі клопатаў: [сац. тэматыка] // ДзП. — 1987. — № 126. — С. 2; Вернасць роднай зямлі: [Замашанская врласць] //ДзП. — 1987. — № 127, 128; I ціха парк шуміць: [парк у в. Сар’я] // ДзП. — 1987. — № 130. — С. 2, 4; He атруціць жывыя крыніцы: [экалагічнае становішча Верхнядзвіншчыны]//ДзП. —1987. — № 131; Гаспадар —сам калектыў//ДзП. — 1987. — № 134. — С. 3; Каменных карункаў карагод: [касцёл] // ДзП. — 1987. — № 135, 137; Правалы ў памяці і сумленні // ДзП. —1987. — № 136. — С. 3; Памяць сустрэч і растанняў: [вакзал у Бігосаве]//ДзП. — 1987. —№ 145. — С. 2; (разам з С. Крыцкім) Стукае сэрцаў памяць//ДзП. —1988. — №2. — С. 3;Жалобны арган Росіцы //ДзП. — 1988. — № 27. —С. 3; Раніца калгаса «Брывіба» //ДзП. — 1988. — № 49. — С. 2; Песенны вянок Латгаліі//ДзП. — 1988. — № 51. — С. 3; Эстафета памяці//ДзП. — 1988. — № 52. —С. 3; Кветкі на граніце: [I. Чэрскі] // ДзП. — 1988. — № 55. — С. 2; У пасынках — школьны турызм // ДзП. — 1988. — № 76. — С. 2, 4; He спыніцца ў шляху: [пошукавы рух у раёне] // ДзП. — 1988. — № 88. — С. 2; Пяе калыханку Дзвіна: Падарожжа водным шляхам ад вытоку Дзвіны да Верхнядзвінска //ДзП. —1988. — № 111, 113, 115, 116117, 122126, 128, 133, 140, 145, 152. — 1989. — № 3; Ці пазнаюць нашчадкі: [жылыя дамы XIX ст. у Верхнядзвінску] // ДзП. — 1988. — № 124. — С. 3, 4; Пошук і пераадоленне: [Беларусь Латвія] // ДзП. —1988. — № 134,143,144; Пратаколы з вучнёўскага сшытку: [грамадскаежыццёў 1930я гг. у раёне]// ДзП. — 1989. — № 7, 8, 20, 31, 32, 36, 41,42, 44, 48, 49; Прыйсці да роднай зямлі //ДзП. — 1989. — № 20, 27; Герастраты з 80х: [разбурэнне старасвецкага будынку на ст. Вопытная]//ДзП. — 1989. — № 34. —С. 3; След на зямлі//ДзП. — 1989. — № 46, 50, 52, 53; Калі пагаслі кастры//ДзП. — 1989. — № 75.— С 3’ На востраве: [воз. Асвея] // ДзП. — 1989. — № 84. — С. 1,2; Паставіць помнік // ДзП. — 1989. — № 120. — С. 2; Пакланісямагіле // ДзП. — 1990. — № 8. — С. 1, 2; Адрачэнне ці адраджэнне?: [стан помнікаў гісторыі і культуры ў Верхнядзвінскім раёне] // ДзП. — 1990. — № 3132; He папракайце ў абыякавасці: [палеміка адносна стварэння кнігі «Памяць»] //ДзП. — 1990. — № 77. — С. 3; «3 варагаў у грэкі» //ДзП. — 1990. — № 88. — С. 2; Ці тая пазіцыя: [палеміка адносна кнігі «Памяць» і ўшанавання памяці загінуўшых землякоў] // ДзП. — 1990. — № 117. — С. 2; Ніхто не выйшаў на родны ганак//ДзП. — 1991. — № 10. — С. 3; (разам з Б.П. Шымуком) Нашы «дзяды Талашы» //ДзП. — 1991. — № 87. — С. 3; Помні імя сваё//ДзП. —1991. — № 99,101; He паддацца спакусе //ДзП. — 1991— № 102. — С. 2; Ля жалобных муроў Росіцы: [трагедыя] // ДзП. — 1993. — Ns 16. — С. 2, 3; Што ў імені табе маім?: [тапаніміка Верхнядзвінскага раёна] // ДзП. — 1993. — № 34, —С. 2; Шляхам нашых продкаў: [шлях «зварагаўу грэкі»]//ДзП. —1993. — № 77, 78; Зоркі
КНІГІ ОНЛАЙН
