• Газеты, часопісы і г.д.
  • Матэрыялы да 100-годдзя з дня нараджэння Міколы Шчакаціхіна, 1896–1940

    Матэрыялы да 100-годдзя з дня нараджэння Міколы Шчакаціхіна, 1896–1940


    Памер: 120с.
    Мінск 1996
    64.47 МБ
    3. Незаконченный латмнскнй словарь попробуй сначала продать Наркомздраву плп пздательству "Бпомедгнз" в Москве как черновой матернал; а еслп ннкто не купмт, пошлн медпцпнскому факультету Московского унпверсптета, пусть делают с нмм, что хотят. Вот п все. Остальное, что останется, не пмеет нмкакого значення. 14 о нем не стош говоршь.
      Вспоммнай пногда, что был человек, который любмл тебя, как умел, м умер, не нзменнвшпй этой любвн п думая о тебе.
    
                                                  Твой НЙКОЛАЙ".
    
    
    
    
    
    
      Як у далейшым склаўся лёс сям'і, што стала ахвярай тагачаснага тэрору? Пра гэта Алена Мікалаеўна расказвае.
       Пасля смерці бацькі сям'я наша раздзялілася. Маці з цяжкасцю дабілася дазволу пакінуць Башкірыю. У ліпені 1940 г. мы адправіліся з Белебея. Старэйшы брат Уладзімір накіраваўся ў Ленінград, дзе жыў мамін брат. А мы ўсе  у Мінск. Холадна прыняў нас родны горад. У прапісцы сям'і рэпрэсіраванага адмовілі. Брат Аляксандр застаўся ў Мінску ў цёткі Іры  мамінай сястры, а мы з матуляй пасяліліся ў Дзяржынску. Тут і засцігла вайна.
       27 чэрвеня 1941га, узяўшы ў чамадан самае неабходнае і альбом з фатаграфіямі і дакументамі бацькі, накіраваліся ў Мінск. Прайшлі за дзень якіх 15 кіламетраў і спыніліся каля в. Леднікі. Мост праз раку быў узарваны, і ў Мінск трапіць не змаглі. Калі вярнуліся ў Дзяржынск, там былі немцы.
      Цяжка ўспамінаць, як перажылі мы тры доўгія гады акупацыі ў чужым горадзе ў галечы і пад страхам. Выжылі толькі дзякуючы добрым людзям, якія падтрымлівалі чым маглі. На жаль, памятую толькі дзве сям'і  Маркевічаў і Шыманскіх. Мяне ад галоднай смерці выратавала маці, якая не цуралася выконваць самую брудную і цяжкую работу ў дамах мясцовых жыхароў.
    
    34
    
      Неаднойчы перапыняе Алена Мікалаеўна свой расказ, каб утаймаваць ажыўленыя балючыя пачуцці.
       Усе гэтыя гады незагоенай ранай на матчыным сэрцы былі думы: што з сынамі, ці жывыя яны?  працягвае Алена Мікалаеўна.  Тады мы яшчэ не ведалі, што цетачка Іра з пляменнікамі з Мінска ў шматтысячным патоку бежанцаў рушылі на ўсход. I толькі пасля вайны нам стала вядома, што Ірына Мацвееўна загінула па дарозе ў час бамбежкі, а Саша з Валодзем апынуліся ў адной з беларускіх весак. Парабкавалі там. Потым пайшлі да партызан.
      Як толькі вызвалілі Мінск, мы з маці накіраваліся туды, спадзеючыся сустрэць дарагіх людзей. Горада не было — адны руіны. Іх убачылі і на месцы дома, дзе жыла Ірына. Пад руінамі аказалася пахаваным самае каштоўнае, што маці пакінула ў Мінску для захавання. У тым ліку і бацькаў рукапіс, які ён прасіў берагчы...
      Але, шчыра кажучы, нядоўга думалі пра рукапіс. Радасць вызвалення ад карычневай чумы азмрочвалася толькі журботнымі думкамі пра лёс дзяцей. I трэба ж было такому здарыцца! Увосень 1945 г. маці паехала ў Мінск, зайшла ў трамвай. Раптам пачула знаёмыя галасы, вокліч: "Мама!" Да яе кінуліся сыны. Усе, хто былі сведкамі нечаканай шчаслівай сустрэчы, таксама не саромеліся сваіх слёз. Для маці ж то было падарункам лёсу за ўсе яе пакуты, мінулыя, цяперашнія, і якія яшчэ чакалі ў яе нялегкім жыцці.
      Толькі ў 1956 г. яна атрымала дакумент аб рэабілітацыі бацькі ды саракарублевую пенсію за яго. Дажыла! Спраўдзілася тое, чаго яна так чакала. Ачысцілася імя чалавека, у крыштальнай чысціні якога яна заўсёды бачыла крыніцу ўласнага жыцця.
      — Напэўна, гэта давала новыя сілы, імкненне больш пажыць, каб даўжэй помніць?
       Сапраўды так,  згаджаецца Алена Мікалаеўна. Маці пераехала да мяне ў Маладзечна ў 1961 годзе. Тады ей было 55. На 82м годзе яе не стала. Яна перажыла мужа на 37 гадоў, захаваўшы высокую любоў і светлую памяць на ўсё жыццё.
      Алена Мікалаеўна, чалавек вельмі сціплы і стрыманы, не скрывае свайго зачаравання веліччу характару матулі: ''Такая далікатная, пяшчотная, фізічна не моцная жанчына, якая захаплялася паэзіяй Лермантава, Пушкіна, Ясеніна, Маякоўскага, любіла тэатр, самазабвенна выконвала арыі з опер і аперэт. Такая ўся ўзнеслая і незямная, знайшла ў сабе мужнасць і стойкасць перанесці цяжар ссылкі, страту любімага чалавека, нягоды жыцця і жорсткую несправядлівасць".
      Слухаю Алену Мікалаеўну і міжвольна ўзнікае параўнанне жонкіпаплечніцы вучонага Шчакаціхіна з тымі славутымі рускімі жанчынамі, якія раздзялілі горды і горкі лёс сасланых мужоўдзекабрыстаў.
      Ганна Мацвееўна дачакалася дня, калі было вернута добрае імя Мікалая Мікалаевіча, калі нарысам "Пачынальнік" у часопісе "Мастацтва Беларусі" адзначалася 90годдзе з дня яго нараджэння.
      Цяпер у рэспубліцы, як і па ўсёй краіне, разгарнулася работа па ўвекавечванню памяці ахвяр рэпрэсій, што адбыліся ў перыяд 3040х і пачатку 50х гадоў. На адрас Алены Мікалаеўны прыйшлі пісьмы з Віцебскага краязнаўчага музея. Супрацоўнікі музея просяць прыслаць, што ёсць пра М.М. Шчакаціхіна, каб узбагаціць экспазіцыю. Стала вядома, што вучоныя Беларускай акадэміі навук і культурная грамадскасць Мінска рыхтуюцца адзначыць 95годдзе з дня нараджэння Мікалая Мікалаевіча. Мяркуецца выданне твораў, якія ён паспеў напісаць, твораў, якімі, па прызнанню вучоных, М. Шчакаціхін узбагаціў беларускую культуру, пакінуў багатую спадчыну нашчадкам.
    
    Санет. Быў напісаны падчас знаходжання ў Белебееўскай турме. 1935 г.
    
    36
    
    Ганна Мацвееўна Раманава. Мінск. 1924 г. (?) Публікуецца ўпершыню.
    
    37
    
    ПАМЯТМ МОЕГО МУЖА ННКОЛАЯ ННКОЛАЕВНЧА ШЕКАТНХННА (ШЕКАТНХННА А.М.)’
    
    
    
      5 апреля 1965 г. нсполнмлось 25 лет co дня смертн моего мужа Ннколая Ннколаевнча Шекатнхмна. Время стушевало заслугп его научной деятельностп, его нмя. А осветмть его доброе нмя заставнла меня память сердца, п я напнсала небольшой очерк о нем н нашей совместной жпзнн.
      Однажды дмректор бпблнотекп нм. В.Н. Ленпна, товарнід Сммановскнй, разговарнвая с сотрудннцамн, заметнл: "Уднвнтельно, почему о ІДекатнхнне ннкто не пншет!"
      Ведь он был однмм нз первых, явнвшмхся в Белорусскмй государственный уннверсшет в пермод его основанпя. Действшельно стал пнонером белорусской культуры, белорусского нскусства.
      Спустя год я прмступмла пнсать воспомннанпя, глубже вннкая в мпнувшне годы.
      Ннколай Нпколаевпч роднлся 1 октября 1896 г. в Москве. С его слов, отец был пнженером, но не прнннмал отцовского участмя в жнзнн сына по сложным прнчннам.... Расгмла п воспмтала его мать, образованная женіцмна, преподававшая мностранные языкн.
      Его дед нмел в Орловской губерннм нменне. Половнну нмення промотал, половнна досталась дочерям по наследству.
      Старшая сестра матерп была замужем за Гольденвейзером, кандндатом фнлософскнх наук Московского уннверсмтета. В этом браке родплся сын Александр. Впоследствнп нзвестный пнаннст, профессор, народный артмст СССР.
      Еце в молодостм Александру Борнсовнчу посчастлмвнлось познакоммться с Львом Ннколаевмчем Толстым. Позднее он навеіцал Ясную Поляну, обіцался с семьей пнсателя.
      С 1890 г. по 1910 г. на квартнре Александра Борнсовпча суідествовал кружок, где собпрался цвет музыкального мнра того временн: Шаляпнн, Рахманннов, Танеев, Аронскмй м др.
      Сестры, мать пманмста н мать Нпколая Нпколаевмча, дружплн семьямн. Ннколай Ннколаевмч бывал у своего двоюродного брата. Возможно, в этой творческой атмосфере формпровалось эстетнческое мпровоззренме молодого Н. ІДекатнхнна.
      Ннколай Нмколаевпч окончмл гммназпю с золотой медалью. Гммназнческне п унмверснтетскпе годы проходмлн в Москве. Унпверсптет окончпл в 1918 г.
      До прмезда сюда Н. ІДекатнхнн работал во многмх городах Советского Союза по охране памятнпков.
    
    
    
    
    
    
      В декабре 1921 г. Ннколай Нмколаевпч ІДекатмхнн прпехал в г. Мннск п был прнглашен в Белорусскпй государственный унпверснтет для сотрудннчества.
      До этого ІДекатнхнн с 1918 г. трудмлся в Московском отделе домамузея охраны памятннков пскусства н старнны. В 1919 г.  в Орловском музее прм губернском отделе народного образованмя. Работал научным ннструктором н лектором прн Орловском полптотделе военного округа. В 1920 г. работал в Харьковском музее в качестве научного
    
    
    ¹  Рукапіс Г.М, Шчакаціхінай (1960я  1980я гг.) захоўваецца ў сям'і нашчадкаў. Друкуецца ўпершыню пад рэдакцыяй А.Р. Маліноўскай.
    
    38
    
    сотруднпка. Перешел на должность заведуюіцего переводческой коллегнн. Член Всеукрапнского союза пнсателей.
      В 1921 г. получпл должность асспстента на кафедре мсторнм белорусского мскусства. Назначенпе на эту должность состоялось в 1922 г. В том же году назначен на должность ннструктора на кавалерпйскнх курсах.
      В 1923 г. допуцен в качестве преподавателя к чтенмю самостоятельных курсов в Белорусском государственном унмверсптете.
      В 1924 г. получнл званне доцента по кафедре мсторнн белорусского мскусства.
      В 1925 г. назначен на должность секретаря в секцнп белорусского нскусства прн Мнстнтуте белорусской культуры, а в 1926 г. н на должность стнлпстнческого редактора нздательского отдела.
      В 1927 г.  назначенпе на должность Ученого секретаря м Председателя мсследовательского мнстмтута по пзученню нскусства, а также Председателя коммссмн пскусства Белорусснп.
      В 1929 г. остался в той же должностп прп Академнн наук.
    
    
    
    
    
    
      В октябре 1922 г. мы встретмлмсь.
      В 1923 г. я стала его невестой п была прнглашена пм на банкет, устранваемый в ознаменованпе открытпя осеннего учебного года в Белорусском государственном унмверсшете. Вскоре потребовалпсь моп документы для поступлення в унмверсптет, т.к. ректор унпверсптета Пмчета сказал, что будуідая жена научного сотрудннка должна нметь высшее образованпе. А у меня еіде не было полного среднего, тормозмла прошлая болезнь. Ннколай Нмколаевпч устропл меня временно вольнослушательннцей в Белорусскпй государственный унмверсптет п сам взялся готовнть к сдаче двух экзаменов.
      ...Нз отчего дома я ушла с любммым, напутствуемая добрымн пожеланпямн. Любммым, в чьем сердце я зажгла свет! Отныне я вошла в его жпзнь, в его духовный мпр. Мы стоялп у прпчала новой жмзнн... Будуцее казалось прекрасным. 14 мы былм счастлпвы. Днн, часы, мннуты былп яркн н радостны.
      Co временем наша семья разрасталась. Забота о детях не распыляла нашнх глубокнх взанмных чувств.
      Ннколай Ннколаевнч работал доцентом Белорусского государственного уннверснтета, занммая кафедру по мсторнп белорусского мскусства. Одновременно он был научным сотруднмком Белорусской академнм наук.