Выдавец: Беларуская Энцыклапедыя імя Петруся Броўкі
Памер: 592с.
Мінск 2000
Помета: «Весьма нужное»
Губернатор Токарев.
Резолюцмя А.Е.Томашева, «В доклад [мне] во вторннк, а до этого немедленно напншмте требованне в Главное выкупное управленне о возвраіцсннн взносов».
Крестмнское двйженйе в Россйй в 1870—1880 гг. №.. 1968. С. 104—106.
ДАКЛАД 2-1А АДДЗЯЛЕННЯ КАНЦЫЛЯРЫІ АЛЯКСАНДРА II АБ СУПРАЦІЎЛЕН-НІ СЯЛЯН МАЁНТКА ЛОЕЎ ПРЫ ПРОДАЖЫ IX МАЁМАСЦІ За'нЯЎПЛАТУ НЯ-ДОІМАК
8 чэрвеня 1871 г.
22-го прошлого мая всеподданнейше было доложено е.в,, что Мннской губ мм Лоева ™ позсмельных наделов н отказалнсь от взноса
выкупных платежей н недонмкн, мсчнсленной
обьясняя, что взысканне превышает стонмость
ііа ннх ію новой оценке за прежнее время, х , • —’—г мх землн м что по упорному сопротнвленмю
мх потребована была воннская команда для обрашення нх к повнновенню
Ныне полковнмк Гнльденбрандт донес, что первоначальная поверочная коммссня no нм Лоеву определмла ежегодныЙ платеж за крестьянскую десятнну от 42 до 60 к. н предоставнла
53
Ад часоў першабытных да 1917
крестьянам земли обложенной повинностью 9131 дес., не обложенной 5237 — всего 14 368 дес., назначив, таким образом, выкупной ссуды 44 301 р., а ежегодного платежа 2658 р.
Составленные об этом акты губернское по крестьянским делам присутствие 30 марта 1865 г. утвердило единогласно, но губернский предводитель дворянства подал особое мненис, признавая оценку низкою. Присутствие, находя, что предводитель пропустил срок для тако-го заявления, оставило оное без последствий.
В 1866 г. по жалобе на то владельцев министр внутренних дел, признав решение присут-ствия не единогласным, предложил пересмотреть дело в установленном порядке, и Речицкий мировой суд, куда по закрытии поверочной комиссии были переданы дела, объявил в 1870 г. новые выкупные акты, которыми ежегодный платеж за крестьянскую десятину назначен от 60 к. до І р. 50 к., и предоставлено крестьянам земли обложенной повинностями 10 461 дес., не обложенной 2045 дес. — всего 12 506 дес. и исчислено выкупной ссуды 133 056 р., еже-годных платежей 7983 р. Следовательно, с уменьшением 2 тыс. дес. земли платеж увеличен в три раза против прежнего и насчитано недоимки выкупной 26 626 р. и дополнительного об-рока 7147 р. — всего 33 773 р.
Вследствие этого крестьяне послали выборных для подачи всеподданнейшей жалобы и не допускали к продаже имущества их на уплату этой недоимки. По отправлении туда воинской команды, губернатор поехал на место и убедил в неправильности переоценки, оставил акты мирового съезда неприкосновенными, дабы не возбуждать на него других жалоб, но склонил помещиков на уменьшение выкупа до 40 тыс. р. Затем, рассрочив крестьянам уплату недои-мок на 6 лет, довел их до согласия покориться законным требованиям властей.
Белоруссия в эпоху капитализма. Мн., 1983. Т. 1. С. 201—202.
Лоеушчына У пачатку 20 стагоддзя
Развіццё капіталізму ў Расіі і пераход яго ў вышэйшую стадыю — імперыялізм — напа-чатку 20 ст. абвастрылі сітуацыю ў горадзе і ў вёсцы. Прамысловы крызіс 1900—1905 гг. прывёў да скарачэння прамысловасці, маса-вага закрыцця прадпрыемстваў. Так, у даня-сенні старшага фабрычнага інспектара Мін-скай губерні Міністэрству гандлю і прамыс-ловасці р паведамлялася аб спыненні вытворчасці на мукамольным вальцовым млыне Б.Мольскага і В.Залеўскага ў м. Лое-ве (10 чалавек) з прычыны банкруцтва ўла-дальнікаў.
Складанай была сітуацыя на вёсцы, дзе сяляне не маглі пракарміцца на ўласнай зям-лі. У фондах Нацыянальнага архіва РБ за-хоўваецца хадайніцтва на імя губернатара 40-гадовага селяніна Рыгора Кавалькова з хута-ра Дуброўка Холмецкай воласці ад 24 студзеня 1904 г. аб дазволе на перасяленне на Каўказ. Селянін гэты меў маёмасці на 1500 руб. Сямейнае становішча: жонка Васа Пят-роўна 35 г.; сыны, Гаўрыіл — 13 г., Яўсей —
11 г., Фёдар - 2 г.; дочкі: Таццяна — 15 г., Пелагея — 3 г. Хадайніцтва ўтрымлівала такі змест: «Вследствие малоземелья и недоброка-чественности ее, мы терпим во многом лише-ния и почти не в состоянии содержать семью и посему честь имеем покорнейше просить в ту Кавказскую местность, в которую установ-лено правительственное переселение».
Уздым рабочага руху, дзейнасць сацыял-дэмакратычных арганізацый у вёсцы аказвалі ўплыў і на сялянства.
У студзені 1904 г. быў утвораны Палескі камітэт РСДРП. 4 жніўня 1905 г. газета «Пролетарий» паведамляла аб рабоце І з'езда Палескіх арганізацый РСДРП, на якім Лоеў-ская група як найбольш буйная была прызна-на ў якасці паўнапраўнай. Ужо вясной 1904 г. ў Лоеўскай групе РСДРП, як паведамляла-ся ў газеце «Искра», налічвалася 55 рабочых і 20 сялян. Лоеўскай групай, якая перастала існаваць толькі ў гады рэакцыі, кіраваў не-пасрэдна Палескі камітэт.
У складзе Расійскай імперыі
Дакументы сведчаць
З ЛІСТКА ПАЛЕСКАГА КАМІТЭТА № 1 АБ АРГАНІЗАЦЫІ І ДЗЕЙНАСЦІ ПАЛЕС-КАГА КАМІТЭТА РСДРИ
Верасень 1904 г.
В январе текущего года Гомельская, Новозыбковская и Клинцовская группы объедини-лись, образовав Полесский комитет Российской социал.-демократической рабочей партии. В самом скором времени к Полесскому комитету примкнули Могилевская и Роменская группы.
Таким образом, составилось первоначальное ядро из более или менее крупных городов нашей местности, которое постепенно привлекло к себе небольшие города и местечки, лежа-щие вокруг них, как, например, Оршу, Копысь, Шклов, Лоев, Кокуевичи, Добрянку, Ветку, Шерстин, Чечерск, Корму и целый ряд других пунктов...
Друкуецца са скарачэннямі па кн.: Хрэстаматыя па гісторыі Беларусі. Мн., 1977. С. 337.
У гады рэвалюцыі 1905—1906 гг.
Падзеі ў Пецярбургу ў студзені 1905 г. дайшлі і да Лоеўшчыны. Працягвала сваю дзейнасць Лоеўская група РСДРП. Асаблі-вую ўвагу яна надавала рабоце сярод сялян. Група распаўсюджвала ў вёсках лістоўкі, праводзіла сходкі і мітынгі. На сходках гуча-лі рэвалюцыйныя прамовы. Улады вымуша-ны былі накіраваць у Лоеў каманду з 35 каза-коў.
У данясенні памочніка начальніка губер-нскага жандарскага ўпраўлення ў Дэпарта-мент паліцыі ад 10 мая 1905 г. паведамлялася аб распаўсюджванні ў Лоеве пракламацый 1 мая 1905 г.
7 ліпеня 1905 г. пракурор Мінскага ак-ружнога суда паведамляў пракурору Вілен-скай судовай палаты аб распаўсюджванні пракламацый РСДРП у м. Лоеве, якія заклі-калі сялян да паўстання, «...в коем автор ус-матривает средство свергнуть царя и добиться учредительного собрания в России». А ў жніўні 1905 г. мінскі губернатар даносіў у Дэпартамент паліцыі аб дэманстрацыі мола-дзі ў Лоеве.
Друкаваная агітацыя палескіх арганіза-цый РСДРП працягвалася і ў далейшым. У 1907 г. аднавіла сваю дзейнасць разгромленая паліцыяй Гомельская група РСДРП. Яна ўстанавіла сувязі з Кіеўскай партыйнай арга-нізацыяй, ад якой атрымлівала партыйную літаратуру. У верасні 1907 г. з Кіева ў Лоеў прыбыла пасылка з літаратурай, у тым ліку 335 экзэмпляраў пракламацыі Палескага ка-мітэта РСДРП «Да сялян» аб эксплуатацыі сялян пасля рэформы 1861 г., у якой утрым-
ліваўся і такі заклік: «Встань же, русский му-жик, просыпайся скорей! Пусть твой грозный удар завершит наше дело святое. За рабочими вслед ты иди на последнюю битву».
У ліпені 1905 г. забаставалі батракі ў ма-ёнтку Суткова Рэчыцкага павета. Стачкай кі-равала Холмецкая група РСДРП. Батракоў падтрымалі сяляне суседніх вёсак, якія адмо-віліся працаваць у маёнтку, нягледзячы на пагрозы прыстава. Памешчык быў вымушаны значна павысіць заработную плату батракоў і скараціць рабочы дзень.
У жніўні 1905 г. сяляне вёсак Казіміраўка і Пярэдзелка Холмецкай воласці звярнуліся да царскага ўрада з просьбай аб аказанні ім дапамогі. У лютым 1906 г. яны склалі свой «Сялянскі прыгавор», які ўтрымліваў не толькі эканамічныя, але і палітычныя патра-баванні. Сяляне дамагаліся, каб цар ураўняў іх правамі з іншымі саслоўямі, даў магчы-масць самім выбіраць сабе судовыя органы, земскія ўправы, прымусіць памешчыкаў усту-піць сялянам частку сваёй зямлі па «правіль-най расцэнцы», урэгуляваць падаткі. Але га-лоўнае было ў тым, што сяляне заяўлялі, што, паколькі «ўсе гэтыя патрабаванні не мо-гуць быць задаволены ні цяперашнім урадам, ні Дзяржаўнай думай, яны самі прыступілі да іх ажыццяўлення».
Летам 1907 г. сяляне той жа вёскі Казімі-раўка, а таксама вёсак Страдубка і Чаплін за-хапілі і скасілі луг княгіні Паскевіч на левым беразе Дняпра ў межах Гомельскага павета. Для падаўлення гэтага выступлення, у якім
55
Ад часоў пертабытных да 1917
прыяяло ўдзел да 1000 сялян, была паслана рота салдат.
У верасні 1906 г. сяляне вёскі Казіміраўка Іван Чысцік, 31 г., Трафім Гарленка, 47 г., Ціт Кулага, 24 г., Пётр Лагута, 20 г., Філіп Фамічэнкаў, 33 г., Фёдар Чысцік, 27 г., Іла* рыён Крупеня, 30 г., Ілля Цімашэнка, 20 г., з’явіліся з палкамі і рыдлёўкамі ў руках на палявыя работы ў эканоміі Суткава землеўла-дальніцы Бараноўскай і пачалі заклікаць жанчын, што працавалі на ўборцы бульбы,
спыніць працу да павышэння заработнай пла-ты. Усе яны паводле абвінаваўчага акта пра-курорскага нагляду Мінскага акруговага суда былі заключаны ў турму на 1—2 месяцы
Гэты ж суд абвінавачваў 25 сялян вёсак Хаплеча, Заджэля, Бушаціна, Чаплін, Стра-дубка, Церабелькі Холмецкай воласці ў маса-вых парубках лесу памеіпчыка маёнтка Буша-ціна стацкага саветніка Франца Вісьнеўскага Было вырублена 4000 дрэў розных парод яа суму 10 000 рублёў.
Дакументы сведчаць
3 ДАНЯСЕННЯ ПАМОЧНІКА НАЧАЛЬНІКА МІНСКАГА ГУБЕРНСКАГА ЖАНДАР СКАГА ЎПРАЎЛЕННЯ Ў ДЭПАРТАМЕНТ ПАЛІЦЫІ АБ РАСПАЎСЮДЖВАНШ ПРАКЛАМАЦЫЙ 1 МАЯ Ў м. ЛОЕЎ
10 мая 1905 г.
Доношу, что в ночь на 1 мая в местечке Лоеве нензвестно кем былн разбросаны 57 экз прокламацнй под заглавнямн: 1 экз. «К офнцерам», 2 экз. «К солдатам», 1 экз. «Разрушен-ные мечтання лнбералов», 2 экз. «Ко всем рабочнм», 1 экз. «Ко всем», 1 экз. <Какое стра-хованне нам нужно», 2 экз. «Полесскнй лмсток», 7 экз. «К запасным», 10 экз. *После мук-денского разгрома» н 23 экз. «Первое мая». Предпнсано пронзвеста негласное дознанне. He доноснл до настояшего временн ввнду того, что почта была получена в мое отсутствне по де-лам службы до 8 мая.
Ротмнстр (подпнсь неразборчнва)
Революцйонное двйженйе в Белоруссйй, 1905—1907 гг. Мн., 1955- С. 115 116.
3 ПРАДСТАЎЛЕННЯ ПРАКУРОРА МІНСКАГА АКРУЖНОГА СУДА ПРАКУРОРУ ВІЛЕНСКАЙ СУДОВАЙ ПАЛАТЬІ АБ РАСПАЎСЮДЖВАННІ ПРАКЛАМАЦЫІ РСДРП У мяст. ЛОЕЎ РЭЧЫЦКАГА ПАВЕТА
КНІГІ ОНЛАЙН
