Выдавец: Беларуская Энцыклапедыя імя Петруся Броўкі
Памер: 592с.
Мінск 2000
4. Сбор налогов в казну нужно пересмотреть: отменить акцизные налоги на предметы первой необходимости и брать налог только с дохода, какой кто получает: с имущества или с земли, или от труда рук своих, или от какой должности.
Э. Много у нас собирали налогов, но никакой пользы от этого мы не видели для государ-ства, и это больше всего показала наша война с японцами, от которой кроме большого зла ничего не выходит, а потому ее нужно прекратить.
6. У нас много всякого начальства, и большого и малого, и не может оно не видеть нашей нужды, а1 никто для нас ничего путного не делает; поэтому мы находим, что от начальников-чиновников и вперед нам добра не видеть.
А поэтому мы желаем, чтобы Россией управляли люди, выбранные равно от всего народа как от бедного, таки от богатого. Выборы доверенных лиц должны быть прямые, чтобы каж-дый подавал свой голос только от себя, и тайные, чтобы выборы наши были безбоязненны и по чистой совести. Это выборное правительство должно иметь такую власть, что как оно пос-тавит, так тому и быть, а если такой власти у выборных не будет, так оно так выходит, что не стоит и выборных выбирать. Перед такими выборными все служащие должны отвечать, а если в чем провинятся, то должны нести наказание по суду присяжных, одинаковому для всех русских подданных.
7. Для того же, чтобы мы могли выбирать своих доверенных правильно и скорее, чтобы они могли приступить к работе сейчас же, так как жить уже стало невтерпеж, — все начальс-тво теперь же не должно нам препятствовать советоваться между собой, свободно писать и говорить о наших нуждах (263 подписи).
Газета «Право». 1905. 21 жніўня.
Напярэдадні вялікіх перамен
Становішча насельніцтва пагоршылася з пачаткам 1-й сусветнай вайны. Ужо ў жніўні 1914 г. цэны на харчаванне ўзраслі ў Лоеве на 25%. Да канца 1915 г. ў Мінскай губерні цэны ўзняліся на 150—300%. За перыяд з 1915 г. па 1917 г. колькасць бескароўных гас-падарак, у Рэчыцкім павеце ўзрасла ў 3,7 ра-за. Асабліва цяжкім быў лёс бежанцаў. Так, у верасні 1915 г. на чыгунцы ў раёне Рэчыцы скапілася 64 тыс. бежанцаў. Для іх трэба бы-ло выпечы не менш як 3150 пудоў хлеба, а го-рад мог даць толькі 500 пудоў.
4 верасня 1915 г. адбылося пасяджэнне скліканай Рэчыцкім павятовым прадвадзіце-лем дваранства нарады для выпрацоўкі мар-
шруту руху бежанцаў. Для жыхароў Дзяра-жыцкай, Лоеўскай, Ручаёўскай і Холмецкай валасцей прадугледжвалася адпраўленне іх непасрэдна цераз Днепр у Чарнігаўскую гу-берню. Гэта тлумачылася немагчымасцю ад-правіць іх на поўнач праз Рэчыцу. Пра гэта нагадвала спецыяльная лістоўка.
У час вайны ў мінскае губернскае праўлен-не прыходзілі тысячы запытаў аб лёсе свая-коў, прызваных на фронт. Так, З студзеня 1916 г. такі запыт паступіў ад селяніна м. Ло-еў Льва Шкудзько, дзе ён просіць паведаміць звесткі пра яфрэйтара Фёдара Шарэпу іi рат-ніка І разраду Міхаіла Шарэпу. Першы быў на службе ў 16-й роце 172-га лідскага палка,
59
Ад часоў першабытных да 1917
друг! —у 3-Й роце 15-га сімбірскага стралко-вага палка. Вось толькі ці дачакаўся лоеўскі селянін адказу?
Мае цікавасць загад за подпісам галоўна-камандуючага Заходняга фронта генерал-лей-тэнанта А.І.Дзянікіна аб уключэнні часткі тэ-рыторыі Мінскай і Дзвінскай ваенных акруг у раён Заходняга фронту ад 2 ліпеня 1917 г., дзе адзначалася, што з тэрыторыі Мінскай ваеннай акругі ў раён фронта ўваходзяць усе паветы Мінскай губерні за выключэннем мяс-цовасцей Пінскага, Мазырскага і Рэчыцкага паветаў, размешчаных да поўдня ад р. Пры-пяць і ад лініі Мазыр- Лоеў.
Бедствы і жахі вайны спрыялі новаму рэ-валюцыйнаму ўздыму сярод рабочых, сялян і салдат. Сялянскія выступленні на працягу 1914 г. і да сакавіка 1917 г. ў той ці іншай форме зарэгістраваны ў 30 беларускіх паве-тах з 35. Пасля Слуцкага і Бабруйскага па колькасці ахопленых рухам населеных пун-ктаў і валасцей вылучаўся Рэчыцкі павет — 35 маёнткаў і вёсак і 20 валасцей.
Перамога Лютаўскай рэвалюцыі 1917 г. прывяла да значных змен у краіне. Паўсюдна пачалі стварацца Саветы. У сакавіку 1917 г. Саветы былі ўтвораны ў Рэчыцы і Лоеве.
На працягу мая- ліпеня ў большасці паве-таў прайшлі сялянскія з'езды. 21—23 мая па-вятовы сялянскі з'езд адбыўся ў Рэчыцы. Аб-меркаваўшы распараджэнне Часовага ўрада аб прапарцыянальнай рэквізіцыі жывёлы для патрэб арміі, з'езд пастанавіў: «Рэквізаваць 3/4 наяўнай жывёлы ў памешчыкаў, племян-
ную жывёлу памешчыкаў перадаць сялянам, замяніўшы яе неплемянной».
У прамежках паміж з'ездамі функцыі пас-таянна дзеючых органаў выконвалі выканаў-чыя камітэты Саветаў сялянскіх дэпутатаў. У красавіку--ліпені 1917 г. разам з губернскімі і павятовымі выканкомамі Саветаў былі ўтво-раны валасныя Саветы сялянскіх дэпутатаў, у прыватнасці Дзятлавіцкай воласці Гомельс-кага павета, некалькіх валасцей Рэчыцкага павета. Іх дзейнасць спрыяла размаху сялян-скага руху. У пратаколе нарады выканкома Савета сялянскіх дэпутатаў Мінскай і Вілен-скай губерняў ад 5 ліпеня 1917 г. паведамля-лася, што «ў Рэчыцкім павеце ёсць 2 чалаве-кі, якіх мясцовае сялянства называе аратара-мі. Усе памешчыцкія сенажаці яны падзялілі ці дзеляць паміж сялянамі, арэндныя грошы атрымліваюць і ўносяць ў зямельныя камітэ-ты. Яны нават падзялілі сенажаць, арэндава-ную Міністэрствам земляробства. Зямлі неза-сеянай шмат, таму што памешчыкі патрабава-лі вельмі вялікую (50—60 руб. за дзес.) арэндную плату. Цяпер ужо памешчыкі зга-джаюцца з ацэнкай зямельных камітэтаў».
Сялянскі рух на Лоеўшчыне набываў усё большы размах. Тым часам да кастрычніцкіх падзей 1917 г. заставаліся лічаныя дні.
Складаная сітуацыя ў пачатку 20 ст. скла-лася не толькі на вёсцы. Змешчаны ніжэй да-кумент дае карціну ўмоў працы настаўнікаў народных вучылішчаў у Рэчыцкім павеце, у тым ліку і ў Лоеве. В.С.Лукін.
Дакументы сведчаць
АБ ДРЭННЫМ САНІТАРНА-ГІГІЕНІЧНЫМ СТАНЕ ЗЕМСКІХ ВУЧЫЛІШЧАЎ 1 ЦЯЖКІХ БЫТАВЫХ УМОВАХ НАСТАЎНІКАЎ РЭЧЫЦКАГА ПАВЕТА З ПАДАЧЫ ДЫРЭКТАРА НАРОДНЫХ ВУЧЫЛІШЧАЎ МІНСКАЙ ГУБЕРНІ ПАПЯЧЫЦЕЛЮ ВІЛЕНСКАЙ НАВУЧАЛЬНАЙ АКРУГІ
25 лістапада 1910 г.
Санитарно-гигиенические условия школ, помещающихся в наемных зданиях, по сообще-нию инспектора, настолько тяжелы и ненормальны, что оставлять их в этих условиях на дальнейшее время невозможно. Отсутствие в классных комнатах необходимой вентиляции, отсутствие при школе особого помещения, где бы дети оставляли свою верхнюю одежду, ко-торая в силу необходимости развешивается и складывается в классе, невозможность поддер-жать в классе, загроможденном мебелью, должную чистоту, сырость и холод многих клас-сных комнат — все это превращает учение в школах, располагающих наемными помещения-ми, в страшное мучение и для детей, и для учителя.
Располагая в большинстве случаев одной комнаткой, ученики проходятвi нее не иначе как через квартиру учителя. Школ, где квартиры учителей имеют самостоятельный вход, нет в уезде. Сами квартиры часто сырые, в большинстве случаев холодные и иногда невероятно тесны, Так, учитель Мовчановского училища помещается в комнате, которая при 3 ТИ? ар-
60
У складзе Расійскай імперыі
шйнах высоты ймеет 3 9/8 аршйн длйны u З V4 аршйна шйрйны. №меренйе квартйры учм-тельницы Лоевского женского училища соответственно 4, 5, 4 '/4.
Немаловажное неудобство наемных помещений — их близость к соседним строениям. Некоторые школьные здания отделяются от соседних стросний 1 аршином незастроенного пространства, а большинство школ — пространством в 2—3 сажени. Такая близость сосед-них строений всегда угрожает школе опасностью гибели в огііс школьного здания со всем его имуществом, как это уже и было с Лоевским женским первоклассным училищем.
Такими же качествами отличаются помещения земских училищ и в других уездах губер-нии...
Подлинное подписал П.Соколов
Скрепил делопроизводитель В.Давидик
Нацыянальны гістарычны архіў Беларусі, ф. 497, воп. І, спр. 767, л. 1—5.
ПРОСЬБА АДСТАЎНОГА УНТЭР-АФІЦЭРА ГРЫГОРАВА З в. БАРШЧОЎКА РЭ-ЧЫЦКАГА ПАВЕТА ДАЦЬ ДАЗВОЛ НА ПЕРАСЯЛЕННЕ Ў СІБІР (З ПРАШЭННЯ МІНСКАМУ ГУБЕРНАТАРУ)
12 лютага 1917 г.
Будучи обременен громадным семейством и не имея собственной земли на нынешнем мо-ем жительстве в названной дер. Боріцевке Ручаевской вол. Речицкого у., положение мое на нынешнем моем жительстве, как видно, становится крайне стесненным, за неимением соб-ственной земли. Ремесло мое исключительно хлебопашество. А поэтому я имею честь покор-нейше просить в.п. разрешить мне и моему семейству с помощью казны переселиться в Си-бирь в казенные земли ввиду таких моих обстоятельств.
В чем и подписываюсь
Владимир Самуйлович Григоров
Документы и материалы по истории Белоруссии ( 1900—1917 гг.). Мн., 1953. Т. 3. С. 673—674.
З ПАВЕДАМЛЕННЯ АБ ЗАХОПЕ СЯЛЯНАМІ ПАМЕШЧЫЦКІХ СЕНАЖАЦЯЎ І ПАШАЎ
Несмотря на разъяснения и угрозы преследования законом и пр. в уезде продолжается захват крестьянами частновладельческих лугов и пастбищ. Некоторые из волостных комите-тов подчиняются закону и не допускают захватов, а некоторые упорно продолжают действо-вать самоуправно и незаконно. Гелешевский волостной комитет постановил на днях отобрать луга от землевладельца Гнешнера с целью вынудить его ликвидировать племенной скот. В имении В.С.Чикидовского около скидка Дятловіской] вол. группа крестьян заявила владель-цу и его арендатору, что они не допустят их косить луга, которые эта группа крестьян уже поделила между собой. Во многих других местах также происходит захват частновладельчес-ких лугов. Вчера от губернского комиссара была получена телеграмма в уездном правительс-твенном комиссариате с просьбой о принятии самых решительных мер против захватов чу-жой собственности в селах и деревнях.
«Гомельская копейка», 1917. 29 чэрвеня.
1917
1941
НА КРУТЫМ ПАВАРОЦЕ ГІСТОРЫІ
Устанауленне Савецкай улады
Пасля Лютаускай рэвалюцы 1917 г. у кра-іне значна ўзрасла колькасць розных палі-тычных партый і рухаў, якія імкнуліся завая-ваць давер і падтрымку народных мас. У Рэ-чыцкім павеце найбольш мнагалікімі былі арганізацыі Бунда (кіраўнікі браты Габавы), эсэраў (кіраўнікі Яфім Спявак і Сцяпан Аку-ленка), меншавікоў (кіраўнікі Печкуроў і Па-лей), а таксама кадэтаў (кіраўнік Каратке-віч).
Шмат прыхільнікаў гэтых партый было і на Лоеўшчыне. Больш за ўсё ў створаным у сакавіку 1917 г. Лоеўскім Савеце рабочых, сялянскіх і салдацкіх дэпутатаў было эсэраў, меншавікоў і бундаўцаў. Арганізацыі бальша-вікоў да жніўня 1917 г. ў Лоеве не было.
КНІГІ ОНЛАЙН
