Выдавец: Беларуская Энцыклапедыя імя Петруся Броўкі
Памер: 592с.
Мінск 2000
5. Зак. 25
113
1941 — 1945
веранай ім воласці. Яны павінны ўсімі сродкамі прадухіляць акты сабатажу. У іх абавязкі ўваходзіць ахова жыццёва важных прадпрыемстваў, размешчаных на тэрыторыі воласці.
(8. Бургамістраў і іх намеснікаў у населеных пунктах, якія налічваюць да 20 000 жыха-роў, прызначае мясцовы камендант, а ў населеных пунктах, дзе больш за 20 000 жыхароў, прызначае камендант палявой камендатуры.
П. Аб забароне пакідання кватэр ў начны час
1. У перыяд з 21.00 да 5.00 раніцы насельніцтву забараняецца пакідаць кватэры.
2. Выключэнні дапускаюцца па пісьмовым дазволе мясцовага каменданта для асоб, якія працуюць у начны час на жыццёва важных прадпрыемствах, дактарамі, акушэркамі, на ма-шынах «хуткай дапамогі».
3. Парушальнікі будуць найстражэйшым чынам карацца мясцовымі камендантамі. Як да-паможнымі мерамі пакарання могуць быць часовы арышт з абмежаваным харчаваннем, на-сільнае затрыманне і прыцягненне да працы.
ПІ. Адметныя знакі для яўрэяў і яурэек.
1. Усе яўрэі і яўрэйкі, якія знаходзяцца на занятай рускай тэрыторыі і якім споўнілася 10 гадоў, у абавязковым парадку павінны насіць на правым рукаве верхняга адзення ді су-кенкі белую паласу шырынёй да 10 см з намаляванай на ёй сіянісцкай зоркай або жоўтую павязку шырынёй да 10 см.
А. Такімі павязкамі забяспечваюць сябе самі яўрэі і яўрэйкі.
3. Яўрэям катэгарычна забараняецца вітацца.
Парушальнікі будуць найстражэйшым чынам карацца мясцовым камендантам па месцы жыхарства.
Камандуючы тылам групы армій «Цэнтр» фон Шэнкендорф, генерал пяхоты
ГУ. Стварэнне дапаможнай паліцыі
1. Для правядзення паліцэйскіх мер бяспекі бургамістрам даручана прыцягнуць ў дапа-можную паліцыю надзейных «фольксдойчэ», беларусаў, а калі такіх няма, тады палякаў, | выкарыстоўваць гэту паліцыю па ўзгадненні з начальнікамі каманд паліцыі бяспекі.
2. Служачыя дапаможнай паліцыі, якія працуюць у цесным кантакце з мясцовымі айн-затцкамандамі паліцыі бяспекі і СД, могуць падтрымліваць сувязь толькі з мясцовымі на-чальнікамі паліцыі бяспекі і СД або прызначанымі імі органамі.
3. Служачыя дапаможнай паліцыі носяць белую нарукаўную павязку з надпісам «Дапа-можная паліцыя».
4. Мясцовыя камендатуры да 20-га чысла кожнага месяца, а ўпершыню да 20.7.1941 г., паведамляюць пра колькасць і ўзбраенні дапаможнай паліцыі.
Нацыянальны архіў Рэспублікі Беларусь, ф. 4683, воп. 3, спр. 922, л. 1, 2, 4—5.
Падрыхтаваў да друку У.1.Лемяшонах.
3 МАТЭРЫЯЛАЎ НАДЗВЫЧАЙНАЙ ДЗЯРЖАЎНАЙ КАМІСІІ ПА ВЫЯЎЛЕННІ І РАССЛЕДАВАННІ ЗЛАЧЫНСТВАЎ НЯМЕЦКА-ФАШЫСЦКІХ ЗАХОПНІКАЎ
З паказанняў Васіля Пятровіча Язерскага і Кірылы Ерамеевіча Адаменкі, жыхароў в. Новая Баршчоўка
За час фашысцкай акупацыі на Баршчоўку было зроблена 4 налёты карнікаў. З чалавекі былі схоплены і расстраляны ў сакавіку 1942 г., 3 чалавекі —у маі, 7 чалавек — у жніўні. А жыхароў Ходаса Івана — 12 гадоў, Германенку Івана і Барабан Ганну загналі ў калгаснае гумно і спалілі жывымі...
Дзяржаўны архіў Гомельскай вобласці, ф. 135, воп. 1, спр. 12, л. 6.
З паказанняў Ганны Дзмітрыеўны Міхальчанкі, Феадосіі Рыгораўны Гракавай і Германа Іванавіча Марозава, жыхароў в. Ліпинякі
24 студзеня 1943 г, ў вёску Ліпнякі прыбыў нямецкі карны атрад, і тут жа пачалася рас права над яе мірнымі жыхарамі. У памяшканне калгаснай канторы і хлеў было сагнана ™ чалавек. Фашысты ўсяляк здзекаваліся над імі — адразалі насы, рэзалі нажамі грудзі, а по тым расстралялі. Мы таксама сведчым, што у пачатку лістапада 1943 г. ў нашу вёску пры” было 5 аўтамашын. Гітлераўцы схапілі 50 чалавек і пад узмоцненым канвоем адправілі ў Гер” манію...
Дзяржаўны архіў Гомельскай вобласці, ф. 135, воп. 1, спр. 12, л. 7.
114
Ішла вайна народная
3 акта медыцынскай экспсршаы ад 12 сакавіка 1944 г.
Пры ўскрыцці трох магіл, якія знаходзіліся ў двары памяшкання, дзе размяшчалася паліцыя ў г.п. Лоеў, было выяўлсна, што трупы ў магілах ляжаць у беспарадку, большасц» 3 ІХ ~ 6сз ЭДзення. Усяго 150 чалавек. 3 іх жанчын — 57, мужчын — 57, старых — 30, дзяцей ад груднога ўзросту да 14 гадоў 45. У большасці трупаў ёсць кровападцёкі з раз-мажджэннем мяккіх тканак, агнястрэльныя раненні галавы, грудной і брушной поласці, пе-раломы касцей шкілета. У 15 трупаў выяўлена размажджэнне пальцаў рук і вывіхі суставаў. 3 ліку эксгумаваных трупаў на 30 з іх выяўлены пашкоджанні чэрапа і галаўнога мозга, зробленыя тупым прадметам. На гэтых трупах слядоў агнястрэльных раненняў не выяўлена. Пры абследаванні трупаў дзяцей да 7 гадоў знакаў пашкоджанняў і раненняў не выяўлена. У роце, носе і насаглотцы знойдзена зямля. Відавочна, гэтыя дзеці закапаны ў магілу жывы-мі...
Дзяржаўны архіў Гомельскай вобласці, ф. 135, воп. 1, спр. 12, л. 83—84.
3 паказанняў Марыі Антонаўны Мельнік, жыхаркі Лоева
сакавік 1944 г.
У канцы кастрычніка 1941 г. фашысты арыштавалі каля 150 мірных жьгхароў яўрэйскай нацыянальнасці. Сярод іх былі: Хогельман Жанна — 82 гады, Тамараў Лейба — 80 гадоў, Фыькенберг Соф’я — 22 гады, Халмецкая Браніслава — 26 гадоў, яе дзеці: Толя — 5 га-Д°У’ В1ДЯ — 3 гады 1 Аня — 3 гаДы; Данішэўскі Віця — 3 гады, Марголіна Серафіма — 12 гадоў, Румянцаў Віця — 13 гадоў і інш. Арыштаваных гітлераўцы адправілі ў спецыяль-на арганізаваны лагер пад Гомелем, дзе яны былі расстраляны.
Дзяржаўны архіў Гомельскай вобласці, ф. 135, воп. 1, спр. 12, л. 2.
3 паказанняў Івана Іосіфавіча Багдановіча і Марыі Мікалаеўны Пінчук, жыхароў Лоева сакавік 1944 г.
У пачатку студзеня 1943 г. ў Лоеў прыбыў атрад карнікаў у колькасці 50 чалавек Былі арыштаваны жыхары Лоева Чапега Іван, Кукса Міхаіл, Крупейчанка Пётр і інш., усяго 8 чалавек. Арыштаваных гітлераўцы размясцілі ў памяшканні ўправы, дзе ўчынілі над іні зверскі здзек. Свае ахвяры фашысты білі шампаламі, гумавымі палкамі. 3 управы даносіліся душараздзіраючыя крыкі. Потым іх, акрываўленых, прывялі да будынка былога райвыкан-кома 1 расстралялі. Трупы расстраляных кінулі ў яму з нечыстотамі.
Дзяржаўны архіў Гомельскай вобласці, ф. 1345, воп. 1, спр. 12, л. 3.
3 паказанняў Івана Іосіфавіча Багдановіча і Надзеі Дзямідаўны Логаш, жыхароў Лоева сакавік 1944 г.
16 жніўня 1942 г. ў супрацьтанкавым рове па Казярожскаму шляху было расстраляна 16 жыхароу Лоева: Волкава Марыя — 27 гадоў, яе дачка Фаня — 6 гадоў і сын Яша 5 гадоу, Фрадзіна Сцепаніда — 26 гадоў, яе дачка Лена — 4 гады, сын Толя — 4 гады 1 дач-™ Рээ“ МТЦау' ?ІНЗ НІН\Т 24 ^Г’ Яе дачка Жэня — 5 г^ Андрыянец Нас-^ Т.22 гадьі’ Кусочак Марыя — 20 гадоў, Курас Софія — 27 гадоў, яе дочкі Валя — 5 гадоу і Вера — 3 гады. J_J
Дзяржаўны архіў Гомельскай вобласці, ф. 135, воп. 1, спр. 12, л. 4.
3 паказанняў Мікалая Паўлавіча Цімошчанкі і Марыі Іванаўпы Гулід, жыхароў в Пяоэ-дзелка
У 1943 г„ у маі месяцы, у Пярэдзелцы з’явіўся карны атрад, Гітлераўцы арыштавалі 7 чалавек^Баранаву Хрысцшу, Баранаву Валянціну, Баранаву Ганну, Баранаву Аляксавдру Пасталоускага Івана, Атрошчанку Матрону і Саманчука, Потым было сагнана ўсёТасЗ тва вескі. На вачах ва усіх арыштаваных пачалі зверскі збіваць, а потым расстралялі. Пасля гэтага фавіысты выхапілі з натоўпу Баранаву Марыю і гзксама ва упор рзсстралялі.
Дзяржаўны архіў Гомельскай вобласці, ф. 135, eon. 1, спр. 12, л. 10
115
1941 — 1945
3 паказанняў Марыі Тарасаўпы Рагожнік, былой настаўніцы Вулканаўскай пачатковай школы
сакаяік 1944 г.
7 ліпеня 1943 г. на тэрыторыі Хаткаўскага сельскага Савета 3\яв‘^ ^?р”^ той жадзень гітлераўцы вывезлі з вёскі Рудня Удалеуская ™^AJ° У . ^^
роў сагналі ў в. Вулкан, зачынілі ў хляве, а веску падпалілі. У в. Удалеў ф fVn ^ :л ўсю жывёлу, жыхароў таксама вывезлі ў в. Вулкан, а Удалеуку сп-іліль - ^ НЬ) 82-
ляўся, расстрэльвалі на месцы, а трупы кідалі ў гарэушыя дамы. Tax былі расстраляны oz гадовы Піліп Сцяпанавіч Лупаеў і яго жонка Фёкла Васілеўна. „ ¥ іх збі-
У в. Вулкан былі сагнаны таксама жыхары весак Кірава і Вшаградаўк .
валі, гвалтавалі маладых дзяўчат. На наступны дзень усіх пагналі на <станцьію адпраўкі ў Германію. Некаторыя, не вытрымаўшы здзекаў, рызыкую гы ж ЦЦ , У іх ліку была і я...
Дзяржаўны архіў Гомельскай вобласці, ф^ 135, воп. 1, спр. 12, л- 83 84.
3 паказанняў Лукі Цітавіча Канаваленкі, жыхара в. Уборак
У студзені 1943 г. ў в. Уборак уварваўся нямецкі карны атрад у колькасці 12^ які ўзначальваў обер-лейтэнант Гофман. Пачаліся арышты жыхароў. чалавек ф загналі ў свіран кал^са «Палеская праўда». Людзей білі палкамі, калолг штыкамі а потым расстралялі, а свіран запалілі. Я гэта добра бачыў, таму што знаходзіўся ў хмыз * ’ ’ ' л-'-м ад свірна. Калі полымя ахапіла пабудову, з яго выпаўз паранены стары урзін п нілавіч. Гітлераўцы схапілі яго за рукі і ногі і кінулі назад( у агонь (^род запнуушьк ыл Курзіна Домна — 67 гадоў, Курзіна Люда — 11 гадоу, Казімірава Праскоу я~ 36 гадоу яе дзеці: Неаніла — 17 гадоў, Клара — 13 гадоў і Віталь — 2 гады, Конанау Адам 40 гадоў, Асадчы Сямён — 74 гады, Мазурава Варвара — 37 гадоў, яе дочкі Люда / гадоу і Клава — 5 гадоў...
Дэяржаўны архіў Гомельскай вобласці ф. 135, воп. 1, спр. 12, л. 9.
Архіўныя матэрыялы падрыхтаваў да друку В .П .Крупейчанка.
Цяжкія дні акупацыі
3 успамінаў У.В.Пінчука, жыхара Лое-ва.
У той дзень, калі ў Лоеве з’явіліся гітле-раўцы, мы :з маці і суседзямі хаваліся на лузе каля ракі. Мне споўнілася ўжо 16 год. Добра памятаю, як нямецкія самалёты бамбілі пе-раправу нашых адступаючых часцей цераз Дняпро каля вёскі Каменка. Было вельмі страшна і мы доўга сядзелі ў хмызняку. А ка-лі вярнуліся дамоў, то не пазналі цэнтраль-най часткі Лоева. Некалькі будынкаў, у тым ліку і райвыканкома, былі разбураны. Фа-шысты знішчылі і помнік Леніну, які знахо-дзіўся ў скверы над Дняпром.
Праз нейкі час у Лоеве з’явіліся гестапаў-цы і жандармерыя. Была створана раённая ўправа на чале з бургамістрам, а таксама па-ліцэйскі ўчастак. Такія ж участкі з’явіліся і ў іншых буйных населеных пунктах раёна.
Вечарам і ноччу жыхарам Лоева забараня-лася хадзіць па вуліцах, збірацца разам па некалькі чалавек. Пачаліся арыііггы і допыты
ўсіх падазроных, асабліва мужчын прызыў-нога ўзросту. Некаторых з іх адпраўлялі ў турмы або канцэнтрацыйныя лагеры, а нека-торыя згаджаліся пайсці на службу ў палі-цыю. Асабліва жорстка здзекаваліся гітлераў-цы над ваеннапалоннымі. Іх збівалі да паў-смерці, а затым расстрэльвалі прама ў Лоеве.
КНІГІ ОНЛАЙН
