Шашкi i камбiнацыi

Выдавец: Беларусь

Памер: 272с.

Мінск 1976

53.84 МБ

А В Ракітнінкі a Шашкі камбінанЫі A. B. РАКІТНІЦКІ, майстар спорту СССР ШАШКІ КАМБІНАЦЫІ ВЫДАВЕЦТВА «БЕЛАРУСЬ» МІНСК 1976 7А9.3 Р 19 Р Ракітніцкі A. В. R і камбінацыі. Мінск, «Беларусь», 19/Ь. 19 Шашкі 272 с. У сваёй бінацыі, каб кнізе аўтар вырашыў павесці размову пра кам-пе толькі даць магчымасць шматлікім гарачым шла„ шашак хутчэй зразумець хараство шашачнай гуль. ні, але і хутчэй узняць свой спартыўны ўзровень. прыхільнікам 6О9ОМ59 5о_75 М 301(05)-76 7А9.3 с' Выдавсцтва «Беларусь», 1976 КАМБІНАЦЫЯ — АСНОЎНЫ МЕТАД БАРАЦЬБЫ Шашачная камбінацыя... колькі прыгажосці, бляску і выдумкі тоіць яна ў сабе. Нават калі яна і не праводзіцца, што бывае часцей, то ўсё роўна пры яе дапамозе разліч-ваюцца самыя разнастайныя па афармленню прыёмы па-гроз і абароны, пэўныя становішчы на працягу ўсёй пар-тыі. Колькасць магчымых камбінацый hg паддаецца ўліку. Ітак, камбінацыя з’яўляецца важнейшым метадам ба-рацьбы ў шашачнай партыі. Майстэрства валодання кам-бінацыйнымі прыёмамі барацьбы паступова набываецца як шляхам іх тэарэтычнага вывучэння і практычнага пры-мянення, так і шляхам адкрыцця новых прыёмаў за ша-шачнай дошкай у гульні. Што ж такое шашачная камбінацыя? Гэта шэраг паслядоўных хадоў, звязаных з ахвярай шашак і падпарадкаваных намечанаму плану гульні для ажыццяўлення пастаўленай мэты. Камбінацыя хутка мяняе становішча на дошцы. Яна праводзіцца з мэтай атрымаць лепшую пазіцыю ў партыі, выратавацца з цяжкага становішча, выйграць адну або некалькі шашак ці прайсці ў дамкі. 3 Практыка паказала прыцягальную сілу камбінацый. Многія, хто ўбачыць і захопіцца камбінацыямі, потым ста-новяцца прыхільнікамі шашак на ўсё жьгццё. Напрыклад, выдатны савецкі гросмайстар, шматразовы чэмпіён свету па шашках I. Куперман у адной са сваіх шматлікіх кніг пісаў, што ў сярэдзіне трыццатых гадоў ён трапіў у Кіеўскі палац піянераў з мэтай стаць шахматыстам і выпадкова апынуўся ў вядомага педагога С. Натава. Калі I. Купер-ман праслухаў лекцыю С. Натава аб шашачных камбіна-цыях, ён абраў шлях шашыста. Такі ж лёс напаткаў і вядомага беларускага шашыста міжнароднага майстра М. Шавеля, якога камбінацыі па шашках так глыбока зачаравалі, што з усіх відаў спорту ён аддаў перавагу шашкам. У кнізе сабраны партыі і канцоўкі з камбінацыйным зыходам. У ёй прыводзяцца камбінацыйныя партыі, якія гуляліся як на розных спаборніцтвах, так і за дошкай у час трэніроўкі. Прычым гэтыя партыі адбываліся ў розныя гады і ў розных гарадах нашай вялікай краіны. На жаль, не ўдалося ўстанавіць час або месца, дзе адбываліся нека-торыя партыі, невядомы нават кароткія весткі аб іх аўта-рах, якія ў большасці з’явіліся першаадкрывальнікамі роз-ных тэм праведзеных імі камбінацый. Таму адносна аўтар-ства некаторых прасцейшых камбінацый могуць узнікнуць справядлівыя сумненні. ШАШАЧНАЯ НАТАЦЫЯ Іым, хто не ведае або слаба ведае шашачную натацыю раім раз і назаўсёды вывучыць яе. Бо гэта першарадная’ задача для ўсіх аматараў шашачнай гульні. Натацыя — гэта назва кожнага поля дошкі. Пры да-сканалым веданні яе чытач зможа правесці разбор гэтай кнігі, пазнаёміцца з камбінацыйным бокам творчасці вы-датных майстроў мінулага, савецкіх гросмайстраў, майст-роў і. разраднікаў. Зможа запісваць свае партыі, станові-шчы ігры, карыстацца іншай шашачнай літаратўрай. Усё гэта вельмі неабходна для хуткага ўзняцця свайго ўзроў-ню гульні. 7 Шашачная натацыя складаецца з васьмі лічбаў і вась-мі літар лацінскага алфавіта. Знізу ўверх ад гуляючага белымі ідуць лічбы ад аднаго да васьмі. Такім чынам, пер-шы гарызантальны рад (ад белых) лічыцца першым ра-дам, другі —другім радам і г. д. Злева направа ад гуляючага белымі ідуць літары ла-цінскага алфавіта, a, b, с, d, е, f, g, h. Значыць, па верты-калі ад гуляючага белымі знізу ўверх уся першая лінія (рад) будзе лініяй а, другая — лініяй b і г. д. 5 Літары вымаўляюцца так: а, бэ цэ, дэ, е, эф, жэ, аш. На дыяграме паказана шашачная дошка з абазначэн-нем усіх палёў. 3 дыяграмы відаць, што першае вуглавое поле злева ад гуляючага белымі будзе аі, уверх праз белую клетку — поле аЗ, побач па дыяганалі (па касой лініі) — поле Ь2 і г. д. Для гуляючага чорнымі (верх дыяграмы) першае вуглавое поле будзе Ь8, побач па дыяганалі — поле g7 і г. д. Такім чынам, кожнае поле шашачнай дошкі абазна-чаецца спалучэннем адпаведнай літары і лічбы. Неабходна яшчэ ведаць, што ход абазначаецца знакам працяжніка (—), узяцце (бой) — двукроп’ем (:), добры ход — клічнікам (!), вельмі добры ход — двума клічніка-мі (!!), дрэнны ход — пытальнікам (?), вельмі дрэнны ход — двума пытальнікамі (??). Любы ход абазначаецца знакам (co). Частка першая КАМБІНАЦЫЙНЫЯ ПАРТЫІ Камбінацыйныя партыі звычайна размяркоўваюць па розных прынцыпах: па знешне падобных становішчах уз-нікшых на дошцы камбінацыях, па фінальных (заключ-ных) ударах і, нарэшце, па дэбютах, з якіх выцякае кам-оінацыя. Аўтар выкарыстаў апошні прынцып, бо, нягледзячы па тое, што некаторыя зусім аднолькавыя па малюнку і па фінальнаму ўдару камбінацыі могуць узнікнуць з роз-ных дэбютаў, пераважная колькасць камбінацый выцякае з характэрнага для іх пэўнага дэбюту. Гэта асабліва да-тычыцца камбінацый у пачатковай стадыі шашачнай пао-ТЫІ. н Іаму прыведзеныя камбінацыі падабраны па дэбютам а дэбюты размеркаваны ў алфавітным парадку. Партыі сабраныя ад самых мініяцюрных, у якіх вый-грыш (або нічыя) дасягаецца на другім, трэцім і г. д. хо-дзе, аж да глыбокага міцельшпіля — 20 ходу — ходу пас-ля якога ўзнікае камбінацыя. Такі ж прынцып размеркавання партый у кожным з прыведзеных 27 дэбютаў. _ Асноўная мэта гэтай часткі кнігі — даць пэўны пералік }сіх магчымых на сучасным этапе камбінацыйных ідэй якія выцякаюць з практычнай гульні. 7 Партыя № 1 Д. САВЕЛЬЕ» В. ШОШЫН Ход белых «АДЫГРЫШ» 1 сЗ—d4 d6—с5 2. Ь2— сЗ с7—d6. Гулялася па перапісцы ў 1897 годзе 1 сЗ—d4 d6—с5 2. Ь2— с3 с7—d6 3. сЗ—Ь4 Ь6—а5 4. d4 : Ь6 а5: с7. Асноўная сістэма гэтага дэбюту. 5. аі—Ь2 h6—g5. 6. g3— h4? Неасцярожны i, на першы погляд, вельмі моцны ход не-адкладна прайграе. Тут у бе-лых было йімат добрых хадоу. Напрыклад, 6.g3—f4. 6. ..f6—е5І 7. h4 : d4 d6 — c5 8. b4 : d6 c7 : al. Чорныя выйгралі. 8 Партыя № 2 С. БЯЛУГА В. КОУЗАН Партыя № 3 A. ЯГОРАЎ B. МЯДКОУ Гулялася на першынстве Мінска сярод жанчын, 1957 г. 1. сЗ—d4 d6—с5 2. Ь2— сЗ с7—d6 3. сЗ—Ь4 Ь6—а5 4. d4 : Ь6 а5: сЗ 5. d2 : Ь4 а7 : с5 6. аі—Ь2 f6—е5 7. g3-f4. Белым лепш было працяг-ваць 7. еЗ—f4 і г. д. 7. ..e5:g3 8. h2 : f4 g7— f6 9. Ь2—c3 f6—е5 10. f2— g3? Гэты як быццам нату-ральны ход дазволіў чорнцм правесці нескладаную, але до-сыць павучальную камбіна-цыю. Белым трэба было вы-браць такі працяг: 10. сі—d2 е5 : g3 11. f2 : h4, каб атры-маць, ва ўсякім разе, не гор-шую пазіцыіо. 10. ..h6—g5l 11. f4 : h6 c5—d4! 12. e3:c5 e5—f4 13. g3:c7 d8:b2. Чорныя выйгралі. Гулялася ў 1911 годзе 1. сЗ—d4 d6—с5 2. Ь2— сЗ с7—d6 3. сЗ—Ь4 Ь6—а5 4. d4 : Ь6 а5 : сЗ 5. d2 : Ь4 а7 : с5 6. аі—Ь2 f6—е5 7. g3—h4 g7—16 8. 12—g3 е5—d4 9. el—12 Ь8—c7 10. g3—f4? Недастаткова прадуманы ход. Заставаўся адказ: 10. Ь4— а5. 10. ..C7—Ь6! Аказалася, што белыя прадугледзелі гэты ход і не-адкладна ахвяруюць шашку. 11. h4—g5 f6:h4 12. Ь4—а5. 12. ..h4—g3!! 13. 12:h4. Інакш пройгрыш белых відавочны. 13. ..d4 = 12 14. gl : еЗ h8—g7! 15. а5 : е5 с5—Ь4 16. аЗ:с5 е7—d6 17. с5: е7 d8 :12. Чорныя выйгралі. 9 Партыя № 4 Партыя № 5 P. НЕЖМЯТДЗІНАЎ П. КАНДРАЦЬЕЎ В. БРУК М. АПАРОВІЧ Гулялася ў паўфінале псршынства Мінска, 1961 г. 1. сЗ—d4 сіб—с5 2. Ь2— сЗ с7—d6 3. сЗ—Ь4 Ь6—а5 4. сІ4 : Ь6 а5:с7 5. аі—Ь2 16 g5 6. Ь2—сЗ g7—f6 7. Ь4—с5 <16 : Ь4 8. сЗ : а5. Актыўней было ўзяцце 8. аЗ : с5. 8. ..е7—<16 9. <12—сЗ а7— Ь6. 10. сі—<12 Ь6—с5 11. сЗ— Ь4 16—е5 12. S3—Іі4? Заход, які дазволіў чор-ным правесці нескладаную, але досыць замаскіраваную камбінацыю. Белым трэба бы-ло ўтварыць размен шляхам 12. g3—f4 е5 : g3 13. f2 : f6 12. ..e5—<14! 13. h4 : 16 d6—e5! 14. b4 : f4 f8—e7 15. e3:c5 e7:cl. Чорныя выйгралі. Гулялася на чэмпіянаце РСФСР, 1950 г. 1. сЗ—d4 d6—с5 2. Ь2— сЗ с7—d6 3. сЗ—Ь4 Ь6—а5 4. d4 : Ь6 а5 : с7 5. <12—сЗ d6—е5 6. аі—Ь2 а7—Ь6 7. Ь4—а5 с7—d6 8. сЗ—Ь4 18—е7. Гэта лепш, чым 8...16— g5, бо пасля 9. Ь4—с5 Ь6 : d4 10. еЗ : е7 18 : d6 адбудзецца II. аЗ—Ь4! з пазіцыйнай нера-вагай для белых. 9. Ь4—с5 Ь6 : d4 10. еЗ : с5 d6 : Ь4 11. а5 : сЗ h6—g5 12. g3—h4 е5—d4 13. сЗ : е5 16 : d4 14. h4 : f6 g7 : e5 15. cl—d2 e7—f6 16. h2—g3. Белыя імкнуцца ахапіць з флангаў цэнтральныя шашкі чорных. 16. ..h8—g7 17. d2—сЗ d8—с7 18. el—(12 b8—а7 19. аЗ—Ь4! g7—Ь6? 10 Гэты ход дазволіў белым ажыццявіць праз тры хады двухварыянтную камбінацыю. Чорным трэба было адказ-ваць: 19...f6—g5 і г. д. 20. g3—h4! h6—g5 21. Ь4—a5 a7—b6. Усе іншыя адказы з боку чорных таксама пройгрышныя 22. d2—еЗ Ь6—с5. 23. еЗ—14!! g5 : еЗ. Зразумела, што на 23...е5 : Ь4 будзе адказ 24. а5 : g7. 24. h4—g5! 16: h4 25 Ь2—a3 d4 : Ь2 26. f2 : al. Белыя зыйгралі. Партыя № 6 В. КУТЫРКІН А. ПЛАКХІН Гулялася на першынстве ВЦСПС, 1964 г. c3 4. 1. сЗ—d4 d6—с5 2. d2— h6—g5 c3—b4 3. g3—h4 c7—d6 a5 : c7 6. 7. b4—a5 b6—a5 5. d4 : b6 g5—f4 9. h2-g3 e5—d4 8. d6—e5 e3 : c5 g3:e5 16:b6 10. b2—c3 g7—16 11. b6—c5 12. cl—d2 13. c3—b4 e7—d6 14. 16—e5 15. f2-g3 al—b2 h8-g7 d2—e3 g7—h6 16. g3—14 e5:g3 17. h4 :12 h6—g5 18. gl—h2 d8—e7 19 h2—g3 g5—14! 20. e3 : g5? Тут трэба было мяняцца толькі 20. g3 : е5 d6 : d2 21. el : Іг„Калі 2' ■■•c7~d(i, адказаць 27 Ve3 f8~g7 23- d4 a7—Ь6 24. d4—e5 атрыманнем нічыёй 2O...e7—16! 21 c7—b6! 22. a5: e5 23. b4 : d6 h2—gl. Чорныя выйгралі. д. з g5: e7 f8 : h2 11 Партыя № 7 Я. ЦЮНЕУ А. ШВЫДКІ Партыя № 8 I. КАЧАРАЎ У. ГРАКОВІЧ Гулялася ў фінале першынства СССР, 1951 г. 1. сЗ—d4 d6—с5 2. Ь2— сЗ с7—d6 3. сЗ—Ь4 Ь6—а5 4. d4:b6 а5:с7 5. Ь4—с5 d6:b4 6. аЗ:с5 (6—g5 7. al—Ь2 g7—16 8. d2—сЗ g5— h4 9. сЗ—b4 h8—g7 10. Ь2— a3 h6—g5 11. c5—d6 c7:e5 12. g3—f4 e5 : g3 13. h2 : h9 f6—e5 14. cl—d2 e5—14 15. e3:g5 h4 :16 16. 12—e3 16—e5 17. d2—c3 a7—b6 18. el—f2 e7—d6 19. f2—g3 b6—c5 20. gl—12 d8—c7? Памылка, з-за якой неад-кладна прайграецца партыя. Чорным трэба было гуляць 2О...Ь8—с7.