Утроп Літвы

Здзіслаў Сіцька

Памер: 324с.

Баранавічы 2009

187.3 МБ

Здзіслау CIUMA Светлай памяці Міколы Ермаловіча ...Пачатак гісторыі Вялікага Княства Літоў-скага яшчэ багаты на таямніцы. Але даследа-ванні Міколы Ермалові-ча, Вацлава Пануцэвіча, Паўлы Урбана далі нам падставу спадзявацца, што таямніцы будуць разгаданыя... Zdzistad Sicka UTROP LITVY Da ЮОО-ch uhodkau zhadki taponim a "Litva" u Kviedlinburhskix anatax Baranavicy 2009 Здзіслаў Сіцька УТРОП ЛІТВЫ Да 1000-х угодкаў згадкі тапоніма "Літва " ў Кведлінбургскіх аналах Баранавічы 2009 ББК 63.3(4Беі)4 Сі 34 Сіцька Здзіслаў. УТРОП ЛІТВЫ. - Баранавічы: Баранавіцкая гарадская арганізацыя Гра-мадскага аб’яднання “Таварыства беларускай мовы імя Францішка Ска-рыны”, 2008. - 324 с.іл. УТРОП ЛІТВЫ. Асобныя раздзелы гэтай кнігіў розныя гады друкавалісяў часопісе «Рыцар Сва боды» і газеце «Наша слова» пад назвамі: «Па сьлядохлітвы»; «Па слядахлітвы», а такса.ма іў «Беларускім гістарычным часопісе». След - сьлед, троп, трап. Следом - сьледам, усьлед. утроп Нттн следом ісьці сьледам,утроп. НЕКРАШЭВІЧ С.М.. БАЙКОЎ М.Я. (Сябры слоўнікавай камісіі Інстытуту Беларускай Культуры). Расейска-беларускі слоўнік. - Менск : Беларускае дзяржаўнае вы-давецтва, 1928. С. 571-572. ББК 63.3(4Беі)4 © Сіцька Здзіслаў, 2009. © Баранавіцкая гарадская арганізацыя Грамадскага аб’яднання ‘Таварыства беларускай мовы імя Францішка Скарыны”, 2009. ЗМЕСТ ПРАДМОВА.................................................8 Частка I. ЛІТВА - ВАЯРСКІ СТАН 3 «КРАІНЫ ВІЛЬКІНЛАНД»................................................16 Уступ.................................................................16 Паселішчы Мекленбургіі ды Беларусі....................................19 Грамадскі лад і войска................................................21 Перасяленне...........................................................23 Літва - прафесійныя ваяры.............................................31 Дзе ж «сядзела» літва?................................................36 ХТО НАСЫПАЎ «УСХОДНЕЛІТОЎСКІЯ» КУРГАНЫ?...............................39 1. Капцы. Валатоўкі «Предполагаемые лмтовскме курганы»...............39 2. Новы этап даследавання............................................41 3. Што знайшлі ва «ўсходнелітоўскіх» курганах?.......................44 4. Слова пра курганы.................................................51 Абшар жамойтаў........................................................52 Абшар земгалаў........................................................52 Абшар латгалаў........................................................53 Абшар селаў...........................................................53 Абшар «усходнелітоўскіх» курганоў.....................................55 5. Новая эпоха?......................................................58 6. «Аўкштайцкая» блытаніна...........................................65 7. А хто ж яцвягі?...................................................77 8. Высновы...........................................................83 Розныя хаўтурныя абрады...............................................84 Розная арыентацыя касцякоў паводле старон свету.......................84 Розныя жаночыя аздобы.................................................85 Розныя прылады працы і зброя..........................................85 •I N CONFINIO RUSCIAE ЕТ LITVAE., АБО ЛІТВА Ў ПАБУЖЖЫ ...............86 Дзе сфармаваўся стан ваяроў-літвы?....................................93 Мекленбургскія каланісты .............................................99 ХТО ТАКІЯ ЛІТЫ? Леты (laetus) - ваенныя пасяленцы....................103 Літы варварскіх «Праўдаў»* ..........................................107 «Інстытут літства» ў саксаў..........................................108 Славянскія літы.....................................................Ill Высновы.............................................................114 3 ЛІТАЎ (ПАЎ)СТАЛА ЛІТВА «...Паводле франка-саксонскага ўзору»......116 «...Ceteri liti, videlicet hoc est zmurdi...».......................120 Litten, Lettowe - паселішчы літаў i... літвы?.......................124 Як магла ўтварыцца літва?...........................................125 Ці верагоднае ўтварэнне тэрміна літва ад этноніма люцічы?...........128 Зыход літвы.........................................................131 АБОЛЬЦЫ. Горад з прадмесцем.........................................135 «Баярскае» паселішча................................................137 Хто ж жыў у Абольцах?...............................................140 Пра паходжанне назвы Абольцы........................................142 ■Кангламерат моваў» па-над Шчарай...................................145 ХТО Ж ГАСПАДАРЫЎ У ПАНЯМОННІ?.......................................153 Гара і курганы Навагарадскай зямлі..................................153 Навагарадак - цэнтр дрыгавічоў і крывічоў...........................157 Горад жалеза, золата. шкла і... алхіміі.............................159 Што мог выштукаваць навагарадскі алхімік?...........................162 Ваўкавыск, Горадня і... Пінск.......................................165 Стан Навагарадскага княства.........................................171 Перадумовы яднання..................................................173 Новае войска Навагарадка............................................175 Частка II. МЯНДОЎГ - КНЯЗЬЛІТВЫ НАШЧАДАК ЗНАКАМІТАГА РОДУ, АБО КАМУ НАВАГАРАДЦЫ I ПІНЯНЕ СТВАРЫЛІ ВЕЛІЧНЫЯ ПОМНІКІ?............................................180 Уступ.................................................................180 Надзённыя пяць пытанняў...............................................187 Што і адкуль ведаем пра Мяндоўга?.....................................193 Слова пра Іпацеўскі звод (летапіс) ды асаблівасці двух спісаў (копіяў) з яго.... 194 Ці хадзілі князі ў 1215 годзе «ммрь даюше»?...........................198 Пра князёў, згаданых пад 1215 г.......................................200 Дзяволтва ці Лотва?...................................................206 Год - 1215............................................................209 Як і дзеля чаго з'явілася мноства князёў?.............................211 ПАХОДЖАННЕ МЯНДОЎГА.................................................215 1. Чыім жа сынам быў Мяндоўг?......................................215 2. Блытаніна і замоўчванне.........................................218 3. Перамена накірунку?.............................................221 4. Тэндэнцыйнасць..................................................225 5. Перадумовы з’яўлення Ўваскрасенскага летапісу...................227 6. Пра аўтара ідэі.................................................233 7. «Удасканаленне» Спірыдонава твора...............................234 8. Рагвалодаў род..................................................239 9. Паходжанне назвы Вільня.............................................244 V 10. «Внлняне взяша»................................................245 11. Літоўскія летапісы... без князя літвы..........................248 ПРА МЯНДОЎГАВА «ПАГАНСТВА...........................................253 Хто такія Аўгуст і “Саві”?..........................................255 «Хроніка» і глосы...................................................260 Міфалагізацыя “Саві”................................................264 Аргументы А. Брукнера...............................................266 ХРЫШЧЭННЕ МЯНДОЎГА*......................... -......... ........270 Як Мяндоўг заслужыў такую ласку?....................................270 Без Бога ні да парога - княскага....................................273 Мяндоўгавы дамаганні................................................278 Хрышчэнне паводле лацінскага абраду.................................282 Прычына няўдачы.....................................................284 Гістарычныя паралелі................................................287 МЯНДОЎГАВА СЯМ'Я....................................................289 Войшалк.............................................................289 Малодшыя сыны і жонка...............................................296 частка III. «...ЯСНЕЙ АД ПЕРЛАЎ I ЗОЛАТА КАРОНЫ» Геапалітычны стан Навагарадскага княства........................301 Перадумовы каранацыі............................................307 Каранацыя.......................................................311 Месца каранацыі.................................................318 Значэнне акта каранацыі.........................................321 ПАСЛЯСЛОЎЕ......................................................322 ПРАДМОВА Болып за паўтысячу гадоў ва Ўсходняй Еўропе вяло рэй Вялікае Княства Літоўскае. Гэтую магутную дзяржаву, -сцвярджаюць гісторыкі, - стварыла балцкае племя, якое на-зывалася літва. Яно падпарадкавала сабе суседнія народы, a пасля захапіла землі аж да берагоў Чорнага мора. Літва сапраўды ўславіла сябе менавіта ваярскімі пахо-дамі. Так, у летапісах чытаем: “войско свое з русй й лнтвы”, “з новогорожаны й лйтвою”, “новгорожане й лйтвэ 6йлй, сек-лн й нмалн”, “з русью й лйтвою ударнл”, “прйходч лйтвэ”, “по-воеваша лйтва", “бншася лнтва”, “лнтва же й ятвязе воева-хоу”, “лйтва, напавшй на нйх, поразнлй”, “лмтва й русь тата-ров 6йлй”, “йстопе лятва во Двйне”, “мел господу Войселко з лйтвою своею”, “лйтвэ зобралася й просто през Мазовшу й прускне граннцы до землй Куявской втягнулй", “лнтву по-6йлй”, “храбрые лйтвы с намй 70 000 окованые ратй”... - цы-таванне заняло б не адну старонку. Усходнеславянскія і балцкія плямёны. (Паводле П.Н. Трацякова.)