Займальная геаграфія Беларусі
Сяргей Адзінцоў, Сяргей Сідор
Выдавец: Народная асвета
Памер: 80с.
Мінск 1995
, хто вытнецца, Пацэліць той, хто меціцца. Бо як яно рабіцьмецца, Дык так яно і мецьмецца.
I нечага аюцкаць, Калі пастух някемны.
У Слуцку — усё палюдску — I случакам прыемна.
68
Яшчэ ў калысцы спіць сысун, А толькі абазваўса, I ўжо ён — выліты сакун, Увесь у бацьку ўдаўса.
Глядзіш, мацнейшыя харчы У місе падварушвае, He трэба нават і вучыць — Так лыжкай апігушвае.
Расце сабе, у вус не дзьме, Наказ шануе дзеда:
На Случчыне Андрэй Кузьме — Заўсёды родны Хведар.
Віктарына
«12 пытанняў па карце Беларусі»
1. Самая вялікая па плошчы нізіна Беларусі.
2. Дзе знаходзіцца гара Маяк?
3. Якая рака мае выток і вусце на Украіне, а працякае пераважна па тэрыторыі Беларусі?
4. Самы паўночны адміністрацыйны раён.
5. Дзе знаходзіцца горад Дзісна?
6. У якіх гарадах дзейнічаюць нафтаперапрацоўчыя заводы?
7. Чым вядомы гарадскі пасёлак Руба? Дзе ён знаходзіцца?
8. Да басейна якой ракі належыць Шчара?
9. Вышэйшая кропка Навагрудскага ўзвышша.
10. Па якой раўніне ляжыць шлях з Мінска ў Магілёў?
11. Якая вялікая па плошчы раўніна практычна не мае азёр?
12. Самае буйное па плошчы вадасховішча.
Крыжаванкі «Па Беларусі»
Па гарызанталі: 2. Лістападнае дрэва. 5. Горад у Віцебскай вобласці. 8. Культура сямейства гарбузовых. 9. Род папарацей. 11. Горад у Мінскай вобласці. 12. Рыба.
Па вертыкалі: 1. Гарадскі пасёлак у Гомельскай вобласці.
3. Агародная культура. 4. Рака басейна Заходняй Дзвіны.
6. Беспазваночная жывёла. 7. Лістападнае дрэва. 10. Травяністая злакавая расліна, пустазелле.
69
Па гарызанталі: 3. Распаўсюджаная назва сельскага населенага пункта. 6. Рака басейна Прыпяці. 7. Рэдкая птушка. 8. Птушка. 10. Рака басейна Нёмана. 11. Гарадскі пасёлак на Віцебшчыне.
Па вертыкалі: 1. Возера. 2. Млекакормячае. 4. Прыток Заходняй Дзвіны. 5. Горад на Нёмане. 9. Драпежны звярок. 10. Раённы цэнтр Мінскай вобласці.
70
Па гарызанталі: 4. Раённы цэнтр Мінскай вобласці 7. Рака басейна Прыпяці. 8. Гарадскі пасёлак на Міншчыне. 9. Драпежная птушка. 10. Невялікая рака на паўднёвым захадзе Мінскай вобласці. 13. Травяністая і паўкустовая расліна, перспектыўная кармавая культура. 14. Прыток Прыпяці. 16. Рыба сямейства карпавых.
Па вертыкалі: 1. Возера ў межах Бярэзінскага запаведніка. 2. Землярыйная жывёла. 3. Горад у Брэсцкай вобласці. 5. Возера на поўначы Беларусі. 6. Паўводная жывёла атрада грызуноў. 11. Горад у Магілёўскай вобласці. 12. Цэнтр шаўковай прамысловасці. 15. Прыток Прыпяці.
Займалка «У час адпачынку»
Вам прапануецца цікавая займалка. У квадратах пад умоўнымі знакамі запісаны лічбы. Гэтыя лічбы абазначаюць: 1) агульную даўжыню асобных рэк Беларусі ў кіламетрах (знак |); 2) плошчу азёр у квадратных кіламетрах (даныя акруглены, знак о); 3) абсалютныя вышыні асобных кропак (знак •); 4) плошчу адміністрацыйных раёнаў у тысячах квадратных кіламетраў (знак у квадраце адсутнічае). Разгадаць, што зашыфравана ў кожным запоўненым
71
АБВГДЕЖЗ
• 1
320 99 2,3 53 183
• I
36 342 2 26 °.7
1 • I •
113 296 123 323
3 1 1
♦ 761 з,4 15
I •
80 0.8 140 221
1 • 1
498 3,0 173 93
I 1 •
1.7 37 250 295 345
• I
243 285 2,9 44
квадраце можна з дапамогай энцыклапедычных і даведачных выданняў, карт і Атласа Беларусі.
Прыклад: Вядома, што самае вялікае возера ў Беларусі — Нарач. Яго плошча — 80 км². Знаходзім квадрат са знакам о і лічбай 80. Гэта квадрат Б 5. Значыць, Б 5 — возера Нарач.
Так можна расшыфраваць усе лічбы. У добры шлях, сябры!
Адказ ы
Гэта ты, мая Беларусь
Віктарына «Падарожжа па карце Беларусі»
1. Астравец, Ашмяны, Баранавічы, Пінск. 2. Гарадок, Рагачоў, Жлобін, Хойнікі. 3. Пастаўскі. 4. Астравецкі. 5. Добруш. 6. Заходні Буг, Днепр, Заходняя Дзвіна, Нёман, Сож, Асцёр. 7. Беседзь. 8. Магілёў. 9. Гродзенскай. 10. У Маладзечна — праз Заслаўе, Барысаў — праз Жодзіна, Салігорск— праз Слуцк. 11. Пінск, Петрыкаў, Мазыр, Нароўля. 12. Баранавіцкі. 13. Лагойскага, Чэрвеньскага, Уздзенскага і Бярэзінскага раёнаў.
Віктарына «Выберы правільны адказ»
1. Больш за 10 млн чалавек. 2. Граніт. 3. '/5. 4. Мінскім. 5. Дняпра. 6. 32,3 тыс. км². 7. Ясельда. 8. 937 км. 9. Асвейскае. 10. Ліпічанская. 11. Дзярновакарбанатныя. 12. Збожжавыя. 13. Мінску. 14. Гродне. 15. 60х. 16. Сож. 17. Лідзе. 18. СанктПецярбург — Адэса. 19. Грэчку. 20. Віцебская.
Чайнворд «20 загадак»
1. Навагрудак. 2. Корд. 3. Даламіт. 4. Талачын. 5. Нёман. 6. Наваполацк. 7. Кісліца. 8. Агеньчык. 9. Кобрын. 10. Нафта. 11. Асаед. 12. Дрыса. 13. Абутак. 14. Крыжанка. 15. Астравец. 16. Цецярук. 17. Крот. 18. Торф. 19. Фанера. 20. Асіповічы.
Галаваломка «Па роднаму краю»
1. Бабруйск. 2. Ветка. 3. Сялява. 4. Брагін. 5. Убарць. 6. Чавусы. 7. Заслаўе. 8. Рось.
73
Загадкі «Зямля і нетры»
1. Буры вугаль. 2. Кварц. 3. Супесак. 4. Валунамі. 5. Гаручыя сланцы. 6. Даламіт. 7. Сапрапель. 8. Метэарыты. 9. Крэмень. 10. Бурштын.
Віктарына «Незакончаныя сказы»
1. Доўгае. 2. Заходняй Дзвіны. 3. Тры. 4. Полацк. 5. Мінскай. 6. Навагрудскага. 7. Ашмянскім. 8. Чыгуначных. 9. Магілёве, Жодзіне. 10. Бабруйску. 11. Цэлюлознапапяровай. 12. Льняныя. 13. Прыпяці. 14. Нёмана. 15. Скідалі, Жабінцы. 16. Лукомская. 17. Магілёўскай. 18. Цэнтральнай. 19. Мазырскае. 20. Тэкстыльная.
Геаграфічная літарынка
А Астрына, Ала, Азарычы. Б — Брагін, Беседзь, Бабруйск. В — Выганашчанскае, Віць, Высокае. Г — Гайдукоўка, Глуша, Гарынь. Д — Друя, Давыдаўскае, Дзятлава. Е — Ельня, Езярышча, Ельск. Ж — Жалудок, Жыжма, Жлобін. 3 — Замкавая, Зэльвенскае, Загароддзе. I — Іслач, Івянец, Івацэвічы. К — Копысь, Капыльская, Котра. Л — Любча, Лётцы, Лунінец. М — Морач, Мазырскае, Мікалаеўшчына. Н — Негарэлае, Нешчарда, Неманец. О — Обаль, Ольса, Орша. П — Пагост, Палік, Прыпяцкі. Р — PacTa, Рэчыцкае, Ружаны. С — Свіцязь, Capo, Светлагорск. Т — Трэмля, Тураў, Талачын. У — Ула, Урэчча, Уваравічы. Ф — Фаміно, Філіпенскае, Фаніпаль. X — Хойнікі, Хоцімск, Хольча. Ц — Целяханы, Цёста, Цнянскае. Ч — Чырвонае, Чыгірынскае, Чэрыкаў. Ш — Шчара, Шаркаўшчына, Шчучын. Ю — Юрацішкі, Юхавіцкі, Юхнаўка. Я — Ялізава, Ясельда, Ямка.
Па блакітных прасторах
Займалка «Рэкі»
Брэсцкая вобласць — 10, 15, 20. Віцебская — 6, 9, 19. Гомельская — 3,, 7, 17, 18. Гродзенская — 8, 14, 15. Магілёўская — 1, 2, 13. Мінская вобласць — 4, 11, 12, 16.
Займалка «Азёры і вадасховішчы»
Брэсцкая вобласць — 7, 10, 13, 14. Віцебская — 2, 8, 9, 16. Гомельская — 12, 17, 19. Гродзенская — 3, 4, 5. Магілёўская — 1, 18. Мінская — 6, 11, 15, 20.
Галаваломка «Рэкі»
!• Ведрыч. 2. Бярэзіна. 3. Вілія. 4. Арэса. 5. Мышанка. 6. Палата. ДЗІСНА.
74
Галаваломка «Азёры»
1. Нешчарда. 2. Лукомскае. 3. Нарач. 4. Богінскае. 5. Белае.
6. Асвейскае. ЧОРНАЕ.
Раслінны і жывёльны свет
Віктарына «Па старонках Чырвонай кнігі Беларусі»
1. Зубр. 2. Беркут. 3. Скапа. 4. Бугай вялікі. 5. Вусач. 6. Стронга.
7. Вячэрніца гіганцкая. 8. Белы гарлачык. 9. Плюшч звычайны. 10. Барсук.
Чайнворд «Прырода Беларусі»
1. Адмірал. 2. Лімнакалянус. 3. Сапсан. 4. Надбароднік. 5. Клевел. 6. Ладдзян. 7. Нішча. 8. Астранцыя. 9. Ятрышнік. 10. Канюшына. 11. Аніс. 12. Спораўскае. 13. Езва. 14. Арол. 15. Лосвіда. 16. Аболе. 17. Елка. 18. Аўсянка. 19. Апалон. 20. Неўда. 21. Аршыца. 22. Абстэрна.
Галаваломка «Белавежская пушча»
У контуры са словам «Белавежская»: 1. Барсук. 2. Верас.
3. Глушэц. 4. Сасна. 5. Ядловец. 6. Ясень. 7. Вожык. 8. Рысь. 9. Вавёрка. 10. Андатра. 11. Казуля.
У контуры са словам «пушча»: 1. Рапуха. 2. Бусел. 3. Лешч.
4. Яшчарка. 5. Заяц.
Чайнворд «Чортаў тузін»
1. Пустальга. 2. Асаед. 3. Дуб. 4. Бекас. 5. Сыраежка. 6. Анабена. 7. Аер. 8. Раўнаплоднік. 9. Каштан. 10. Насток. 11. Каршун. 12. Напёрстаўка. 13. Альдраванда.
Галаваломка «Дрэвы»
1. Елка. 2. Сасна. 3. Арэшнік. 4. Піхта. 5. Граб. 6. Рабіна. КАШТАН.
Віктарына «Флора і фауна Беларусі»
1. Сфагнум. 2. Каранёвая сістэма сасны глыбока пранікае ў глебу. 3. У 80 гадоў. 4. Балігалоў. 5. Ягады шьшшыны. У іх утрымліваецца вітамінаў у 10 разоў больш, чым у лімонах. 6. Палявую мяту. 7. Можна. Шыпшына адкрывае свае пялёсткі ў 4—5 гадз. раніцы, а закрывае ў 19—20 гадз. Бульба адпаведна ў 6—7 гадз. і 14—15 гадз. 8. Хмелю. 9. Каларадскі бульбяны жук. 10. Гарыхвостка. 11. Жаваранак. 12. Выдры. 13. Мядзведку. 14. Балотная сава. 15. Землярыйкі. 16. Буразубкі. 17. Сом. 18. Земляныя чэрві. 19. Паўзунамі. 20. У 50х гадах.
Віктарына «Ці ведаеце вы грыбы»
1. Мікалогія. 2. Жоўцевы грыб. 3. Грыбпарасонік. 4. Апенькі. 5. Бабка, абабак, бярозавік, чорнагаловік. 6. Мухаморамі. 7. Падасінавік, махавік, сіняк. 8. Шампіньёны. 9. Лось. 10. Мухамор, апенька несапраўдная, перцавы грыб.
Галаваломка «Грыбы»
1. Шампіньён. 2. Сыраежка. 3. Мухамор. 4. Страчок. 5. Ваўнянка. 6. Лісічка. 7. Гаркуха. МАХАВІК.
Дапішыце словы
1. Зязюлін лён. 2. Карэльская бяроза. 3. Балотны мірт. 4. Лугавы чай. 5. Баранец звычайны. 6. Піхта белая. 7. Гарлачык белы. 8. Кадзіла сармацкае. 9. Павойнік прамы. 10. Вадзяны арэх. 11. Купальнік горны. 12. Мечтрава. 13. Шпажнік балотны. 14. Мядзведжая цыбуля. 15. Вялікая начніца. 16. Звычайная палятуха. 17. Арланбелахвост. 18. Чорны бусел. 19. Чаротная рапуха. 20. Мёртвая галава. 21. Жукалень. 22. Шыракапальцы рак. 23. Бакаплаў Паласа. 24. Янотападобны сабака.
Галаваломка «Рыбы»
1. Шчупак. 2. Галавень. 3. Стронга. 4. Мянтуз. 5. Акунь. 6. Карась. ПЛОТКА
Галаваломка «Ахова прыроды»
1. Нараўка. 2. Крывое. 3. Селяхі. 4. Страча. 5. А
КНІГІ ОНЛАЙН
