Беларуская літаратура
Адам Глобус, Міраслаў Адамчык
Выдавец: Сучасны літаратар
Памер: 1008с.
Мінск 2004
епутатом копы, комнса
АНДРЭЙ РЫМША
61
ром копы. А тые копы пострыгут не одного в хлопы, а пан нет ведома гдзе будет. У Гданьску есть там кому вал сыпатм н без нас.
Што люде старые мовнлп, то все правда. I I горазд у памятн маю, колн быв пан Мелешко, кашталяном смоленскнм будучы, на сейме. I I я на тот час за нпм з кордпком стояв, як мова в тые слова была: «Панове! Кажу Вам правду. По вельмн мудрых людзях ппчто на светп готая худела, іцо з болота чыіінць золото, а з золота болото свонмн шалберскііміі мовамп н дышкурсамн. 14 он пан з прауды непрауду зробпв, а што бы е убогнх людей не мнлы ошукав п в блазны пострыглн. Але поколь он того докажет, сам кепом зостанет. Надувся в сенате, як петух галагускн, а правды не пытай. Усё баламутня. 3 уткою дерзыт «так, так, так», а колп мовнт тое «не так», н пнснутн не хочет».
He боявся так короля Егомостп Зыгмунта н усех сенаторов, а нн умев болей ено Часовннк н Псалтыр почытаць!
По многнх кніігах зблуднвся теперычны розум, як коза по лесе. А на прауду святую нн од кого ока здорового нет. Одно баламутня. II самн погпбнут іі нас погубят. Кожден мостм, пане, ужыват буде. А какая такая особка, такн ж н non чоловек!
Цнунец мой з рыкунею быв з сынамп на торгу у лонной маетностн моей. Чув од когось н то мене звестпв, што ляхы на Вашмостн вельмн позакарычывалн хвосты. Одно б только сейм дошов, альбо оны быв хочут. Вашмостп о тое турбоват. He кепско! Дай то, Боже, іптоб ся тое дармо не мннуло. II то лн правда, чы лн не, показывают на Вашмостн, якобы Вашмость у два на дзесят сот пехоты зьехав на одзыскане Смоленска. Даремно то, Вашмость, старане! Маючы чатырнадсот пехоты до обороны Смоленьска людзей зацных п добрых пры жывностп н гармате, да не хотев бороннтн, а тепер только маючы; грэблю в маентностн Полонной сыпат позваляю, а Смоленска назад одзыскнват!
Ой, пане! годн фронцавптат, як слнжа у Немэн упустнт. He заутра ужо тое буде! Мннут его іі трое людп!
Н тое кажут доводне. Во вснх штурмах Вашмостн только одного ткача забнто н то не вельмп знаменптого. Ктось побрэднл, якобы Вашмостн воеводство Краковское.король Его Мнлость в нагороду Смоленска мае датп. Боятся ляхы вельмн, што бы Твоя Мнлост венгром оных не продав.
Нешто, пане, сто родом дому деется! Дзед Твоей Міілостн, колн генералом быв в Мозыру, то, — слышав, — што за малые грошы неправду продавав. Пан отец Вашмостн, судёю будучы мозырскпм за моей памятн, у кого больш взяв, того хороше осуднв. Колн небоіцык з тэго света уступнв, мозыране вельмп рады былн! А колп б Вашмость догэтуль за правдою ходнв, то б н Бог помогав!
До душн то менн так днвно, што Вашмостн трыста подвод под одну постель Москва дала! To б гэто не постель была так вельмн цяжкая! Хыба каждая перына обернулася в чэрвоные золотые? Сяк так нагороднвся Вашмостн пуд московскп. Колн б гэтакую кучу «гною» дал вывестн нз Смоленска Хмельннцкому до Чэгорына, н то б не без шкоды было!
Пане! У мене гэтой брэднн ест не мало! Одных перын девят, кром дробных подушек, іі то одна кобыла возпт, где тэй брэдші потрэба!
Меу бы што іі болей до Вашмостн пнсатй, зленпвяуся довже м стат не могу. Да не гневай же ся, Господару. А кто ж кого осцерэжот, колн не мйлы, давный свой друг?
Датт з Тулян дня 6го нулйя 1665 року.
АНДРЭЙ РЫМША
(каля 1550 — каля 1599)
НА ГЕРБ ЯСНАВЯЛЬМОЖНАГА ПАНА ЯЎСТАФІЯ ВАЛОВІЧА, ПАНА ВІЛЕНСКАГА IІНШ.
Усе людзі мудрыя вельмі добра бачаць —
Што дзве стралы, кляйноты і лілеі значаць, Якія годны той дом за герб ужывае.
Ведай: дабрачыннасць там Бога ўслаўляе.
62
СІМЯОН ПОЛАЦКІ
НА НАЙСЛАЎНЕЙШЫЯ I СТАРАСВЕЦКІЯ КЛЯЙНОТЫ ЦІ ГЕРБЫ ЯСНАВЯЛЬМОЖНАГА ПАНА ЛЬВА САПЕГІ, ПАДКАНЦЛЕРА ВЯЛІКАГА КНЯСТВА ЛІТОЎСКАГА, СЛОНІМСКАГА, МЯДЗЕЛЬСКАГА, МАРКАЎСКАГА IІНШЫХ СТАРАСТЫ ЭПІКГРАМА
Усё можам сваім вокам лёгка абачыць:
Даўжыню і шырыню шнурам пазначыць. I чалавек жа можа з твару быць пазнаны,
Як не мае ў сабе якойкольвек заганы.
Але дзе цнота сабе сабрала аселасць,
Там развага заўжды, мужчынская смеласць, Якая заўсёды годныя дамы будзіць
I клейноты раздае, чым славяцца людзі. Бо такія ніколі ў свеце не мінаюць,
Але адзін за другім век славу памнажаюць. Хочаш жа любавацца гербам радаводным —
Зараз можаш пабачыць той, што ў доме годным Здавен слаўных Сапегаў. I што ад веку іх Бог
Трымаў моцна ў цнотах — відаць па лілеях трох, Пры якіх са зброяю конны воін змясціўся —
Знак таго, што ніхто з іх у жыцці не страшыўся; Служыў сваім спадарам, не чынячы злога,
He шкадуючы скарбаў і сябе самога.
Яшчэ ж бачыш, як локаць прастрэлены лукам,
Бачыш стралу, што ў локаць упіваецца туга. Гэткая рана нікога дома не спаткае.
Толькі тых, хто паганцаў палкі разбівае.
На тых гербах красуе страла з крыжамі
Двума, а трэці — побач, убраны месяцамі.
Гэта значыць, што яны больш за хрысціянства Клалі здароўе, не шукаючы сабе панства.
Глядзі вышай — убачыш над шлемам карону:
Самую фартуну, Бог паводле закону Свайго з цнотай і адвагай разам карануе,
Чаго ні іржа ў іх, ані моль не сапсуе.
Жывіце ж, Сапегі ўсе, многія леты.
Ваша слава жыць будзе да сканчэння свету. Перадайце ж ад продкаў усе сваім дзеткам,
Бо вашых спраў добрых увесь свет будзе сведкам.
СІМЯОН ПОААЦКІ
(1629—1680)
ЗВАРОТ ДА НАЙПАДОБНАЙ МАЦІ ЕЎФРАСІННІ
Ты зноўку маці, о Еўфрасіння, Горада ўсіх жыхароў міласэрнасць, Якая змагла ікону святую Унесці здаля ў край Палачанскі.
3 Царграда, куды з самога Эфесу Цар дабраверны яе годна прынёс,
СІМЯОН ПОЛАЦКІ
63
Зважаючы просьбам тваім шматлікім Дзеля русінскіх краёў упрыгожання. Схіліся да ног нябёс уладара Ды не пазбаў нас вышняга дару. Упрасі, каб ізноўку вернутай быць, Іконе святой Полацк наш упрыгожыць. Ойчы горад твой, аб ім ты падбай. Хрысту жаніху ўнявесціся ты.
Толькі наш горад бо ўпрыгожвае Дзевы абраз і паўсюль услаўляе, Колькі сонцам неба прывечана, Яснымі зорамі цудна аздоблена. Гораду Полацку — умацаванне, Падмога, стоўп, сцяна й запора. Як немагчыма без сонца жыць, Так нам без гэтага дару не быць. Таму, о маці, Госпаду Богу Прыпадзі за намі, тваімі рабамі. Ды зверне нам ікону найсвятую, Спашлі святло ты зямлі беларускай. Малі старанна і Дзеву Марыю, Хай уз'явіць нам міласць сваю, Ды апякае горад твой ойчы, Прававернага стада свайго не пакідае. Відавочна па сіле табе ўпрасіць. Заручыся хадайніцай нашаю быць. Малі за нас, о маці святая, Ахавай ва ўлонні тваёй благадаці, Мы ж ёй яшчэ не абыйдзены, маці. Усё на ўхвалу табе скіраваўшы, Ва ўсе дні, цябе, апякунка, уславім, Вянок пашаны песняй сплятаючы.
НА ЛЯНОТНІКА
Дарма, лянотнік, за стол ты сядаеш, Бо ты ж да працы ахвоты не маеш. Дробны мураш, а глядзі, як працуе, Цэлае лета спажыву рыхтуе: Рана сабе ён запасы збірае, Прыклад уласны табе пакідае, Гэтым табе незнарок памагае, Бліжніх любіць ён цябе навучае, Зерне абкусіць, каб росту не мела, 3 добрымі справамі вучыць умела Сэрцам не ўзносіцца, ведаць змірэнне, Мець сваю добрасць нібы паніжэнне. Вузкая вучыць сцяжыпа, што трэба Вузкі шлях выбраць да светлага неба, Вось ён зямлю выкідае з гняздзечка, Каб вымеў справы зямныя з сардэчка. Прыклад жа ёсць, на яго і раўняйся, Ў працы штодня мурашом заставайся, Як хочаш жыць не ва ўбогасці заўжды, А ў вечнай ласцы пябсснае праўды.
64
ЭНЕІДА НАВЫВАРАТ
ЭНЕІДА НАВЫВАРАТ
Жыўбыў Эней1, дзяцюк хупавы2, Хлапец няўвошта украсіў3;
Хоць пан, але удаўсь ласкавы, Даступен, вецел, неграбіў4. Ды грэкі вуйму5 нарабілі: Як ляда, Трою6 ўсю спалілі. Кашэль ён згробшы — наўцёк, I, швыдка зробіўшы чаўнок, Траянцамі яго набіў Ды ў мора з імі ён паплыў. Але Юнона7, баба злая, — Адроддзя панскага, ліхая! — Шукала ўсё яго згубіць, На дно у пекла пасадзіць. За тое, бачыш, неўзлюбіла, Яго Венера8 што радзіла. Юнона воблак адапхнула Ды з неба на мара зірнула — ГІлыве на чаўнаку Эней! «Ах ты, някруціна9, зладзей! Вось я цябе скручу ў табаку, Ражном у мора, як сабаку!» Панёву10 швыдка нахапіла, Кашэль сачнямі11 налажыла, У калёсы села, пакацілась, Якраз ў Эола12 апынілась. Увайшла ў святліцу, села ў кут. «Здаровы ўсе! Эол ці тут?» Эол сядзеў тады ля печкі, — Мязгу13 скабліў на перапечкі Ды лапці лыкам падплятаў. Ён тут аборы падабраў, Заткнуў за пояс кацатых14, Скаціўся з печы ў адзін міг. «Здарова, свацейка Юнона, Даўно цябе я не відаў», —
I тры ёй зробіўшы паклоны, Мякотнага15 на стол падаў. Яна мякотнага паела, Уцёршысь, так яму запела: «Ці ведаеш маё ты гора? Эней з траянцамі плыве.
Спіхні яго ты, сват, у мора, — Няхай, паганец, воду п’е!
Мяркую, чуў: Эней — то зводнік, Буянец, злодзей, канаводнік. Траянцы такжа ўсе латрыгі16, Усе абібокі і юрыгі17, Іх трэба ўсіх са свету звесць! Калі, сват, зробіш тую чэСць, To я дзявухну украсіву, Салодкую, як з мёдам сліву, Табе за тое прывяду».
ЭНЕІДА НАВЫВАРАТ
65
Эол расшупіў18 тое дзела, — 3 яго аж слюнка пацякла — Любіў ён цешыць грэшна цела, Дзявухна па нутру была. Заскробся, барадой затрос, Разгладзіў вусы, пацёр нос, Зажыў у ноздру табаку, Зачхаўся ўвесь, замармытаў Ды рэч Юноне ён таку 3 паклонам, віш ты, адказаў: «Авохці мне, мая Юнона! Ніводнага ж нет ветру дома! Што буду робіць я цяпер? Барэй19 з пахмелля, як вапер20, Ляжыць ў святліцы на казёнцы21, А Норд22 учора з’ехаў к жонцы, Зефір23 з дзяўчатамі зайграўся, А Эўр у батракі наняўся. Як хочаш тут сабе гадай, Але дзявухну даставай!
А я ўсё зроблю, грамадзею! Са ўсіх глуздоў іх сцебану, 3 траянцаў выцісну алею, На дно у мора заганю! Твайго ж пабольша ліхадзея, Некрута гэтага Энея, Я так папру яго вятрамі, Аж булькаць будзе пузырамі, Як сторч у вір ўсіх галавой Намеснік24 сцягне за сабой!» I вось Эол, галень схапіўшы, На паншчыну склікаць пачаў, I ўсе ён ветры распушчаў, Бурліць ім мора наказаў. Калі хто відзеў, як Бакціха25 Нямецка піва задаець, Яко яно падымець ліха, Запеніцца ды розна прэць, — От так і мора заравела, Бублілась, пенілась, шумела. Эней спалохаўся, ўсхадзіўся. Матуз ад портак аж зваліўся, Са страху й нюні распусціў Ды, як у трасцы, ён завыў. Траянцы ўсе казлы задралі, Са ўсіх чаўноў яны гукалі, Ў балоце быдта лісавей, Ачухаўшысь, ўскрычаў Эней: «О, царцарэвіч, тат Нептун26! He буду прад табой брахці, Змілуйся, мора ты зміры.
Картузнай27 я прышлю цяртухі28, Сударскай29 моцнае сівухі, А грошы з тайстры30 сам бяры!» Нептун на грошы меў ахвоту, Гарэлку добра ён сцябаў, Пачуў, што будзе за работу, На ветраў строга закрычаў: «А вон, нячысты некруціны!
3 Зак. 49
66___ ЭНЕІДА НАВЫВАРАТ
3 якоіі фантазіі вы тут?! Глядзі, скаштуеце дубіны, I ноздры вам ражном утруць!» Вось досыць ветрам тут дзякацца31, — 3 Нептунам зналі, які жарт, — Дамо
КНІГІ ОНЛАЙН
