Беларуская літаратура
Адам Глобус, Міраслаў Адамчык
Выдавец: Сучасны літаратар
Памер: 1008с.
Мінск 2004
яшчэ за лейтэнантам дзверцы, пыхнула белым дымам і параю ад выхлапное трубы, крута завярнулася і паплыла ў мокрую начную цемру зыркімі чырвонымі стопсігналамі.
Марусіўся дробны, як снегавы пыл, дожджык. Ад яго мокра блішчала бетонная платформа, дах станцыйнага будынка.
— Вазьмі білет, салдат! Што глядзіш, мо вярнуцца хочаш ці не верыш, што едзеш! — правадніца паклала руку на плячо салдата, блізка і смела паглядзела яму ў вочы. Яна, у шэрым форменным касцюмчыку, у белай рубашцы, пры гальштуку, у берэце, выдавала не старэйшаю за Валожына. Валожын заўважыў яе драбнаваты кірпаносы твар, усмешку, не то гарэзнасмелую, не то веселазласнаватую, як у чалавека, які нешта задумаў сваё і не хоча зважаць на старонніх, на тое, што скажуць яны ці падумаюць.
Валожын не прыдумаў, што адказаць, адчуў, што пачырванеў. Цягнік скалануўся, паплыў наперад, набіраючы разгон. Правадніца, трымаючыся рукамі за поручні, падалася наперад, і ў сінім, незямным святле ліхтара на стрэлцы постаць яе здалася лёгкаю, гатоваю ўзляцець у цемру.
Валожын пераступіў з нагі на нагу. Невядома, што трымала яго ў тамбуры. Правадніца глядзела назад, на станцыю, нібыта пакінула там нешта.
У купэ, дзе было месца Валожына, на ніжнім палку спала маладзенькая жанчына ў спартыўным касцюме, а на суседняй — чорнавалосы, кучаравы хлопчык з гэтакім жа светлым і далікатным, як у маці, тварам і з гэтакаю ж самаю пяшчотнаю і кволаю ўсмешкаю.
Пры дзяжурным асвятленні, ціха, каб не пабудзіць маці і дзіця, Валожын паклаў на багажны палок чамадан, зняў і павесіў на плечыкі мундзір, пачарнелую ад вільгаці фуражку, выключыў святло і выйшаў у калідор.
Начная язда на машыне перабіла сон. А можа, не хацелася спаць і таму, што цяпер толькі паверылася едзе ён, салдат, у адпачынак, і ў чамадане, разам з фатаграфіямі сяброў, ляжыць і фатаграфія, дзе ён зняты ля сцяга часці... Ехаў на пабыўку салдат, якому было чым і пахваліцца, і паганарыцца, якога чакала нявеста.
— He спіцца, салдат? — правадніца ўсміхнулася, нібыта яна ведала, што яму будзе не спацца. — Чаго не адважваешся, не заходзіш у госці? Адна я не сплю. Усе спяпь. Скора чатыры гадзіны ночы. Ці ты баішся, салдат?
— А чаго баяцца такое вясёлае? — Валожын зазлаваў, што перабіла ягоную адзіноту і ўспаміны, што папракала яго ў нясмеласці.
Валожын узяў дзяўчыну за руку вышэй локця, яна адкінула голаў, знізу ўверх зірнула на Валожына, адчыніла дзверы службовага купэ.
— Сядай, салдат.
Купэ было цеснае, з акуратна засланаю сіняй коўдраю пасцеллю, і ён нясмела сеў на яе да століка.
Правадніца зачыніла за сабою дзверы, зняла пінжачок і берэтку, паправіла рукою коратка пастрыжаныя валасы. Яна была маладзенькая, кволая, тварык у рабацінкі.
— Ліда мяне завуць, салдат.
— Валодзя.
Валожын устаў, нахіліў галаву.
Дзяўчына крыху збянтэжылася, уважліва глянула на яго і зноў бадзёра запыталася:
— Чым частаваць цябе, салдат? Ты ж чай толькі п’еш? А каб што другое, то не заслужыў бы пабыўкі.
Ліда ўсміхнулася, узяла дзве шклянкі, адчыніла дзверы, наліла кіпню, потым з белай фарфоравай заварніцы даліла заваркі, паставіла на стол чай, на талерачцы цукар у папяровай загортцы. Яшчэ на адной талерачцы падала бутэрброды з сырам.
Валожын глядзеў на дзяўчыну і не ведаў, навошта ўсё гэта, прынамсі, яму. Валожын раптам уявіў, што Аксана ўбачыла б яго тут, у гэтым службовым купэ, у чатыры гадзіны ночы, калі ўвесь цягнік спіць. Параўнаў Аксану з гэтаю рабенькаю, худзенькаю зеленавокаю дзяўчынаю — рослая, чарнявая, з белаю ўсмешкаю роўных зубоў і далікатным тварам, яна здавалася кінаакторкаю ў параўнанні з гэтаю маленькаю Лідаю ў яе цесным купэ.
Ліда, усё гэтак жа сама сабе ўсміхаючыся, паставіла на столік дзве шклянкі, узяла са шкафчыка і наліла ў іх чагосьці гэтакага ж густога, як чай, толькі не чаю, сабе на дно, а яму амаль паўшклянкі, не прыняла бутэльку, адсунула ўбок на століку шклянку з вадою, у якой стаялі нядаўна зламаныя свежыя галінкі, ад якіх ішоў востры хваёвы водар.
3! Зак. 49
946 АЛЕСЬ ЖУК
— За тваё шчасце, салдат!
— I за тваю дарогу.
Валожын бачыў, як дзяўчына бадзёра ўзяла чарку, але толькі памачыла вусны, паставіла яе на стол, чакала, пакуль вып’е ён. Валожын піў да канца і злаваўся на самога сябе — яму трэба было адразу ўстаць і пайсці... He ўвязвацца ў гэтае знаёмства. Ён успомніў пра чутыя прыгоды з правадніцамі.
— Надоўга дадому, Валодзечка?
— На дзесяць сутак. Без дарогі.
— Надоўга.
Дзяўчына села побач з ім, блізка, што ён памкнуўся было адсунуцца, але не пасмеў.
— Цяжка не быць доўга дома, праўда? Ты адкуль?
— Беларус.
— А я зпад Растова. Пакуль езджу, гэтак па доме зануджуся! А прыеду, пабуду — і зноў вядзе ў дарогу...
Дзяўчына крыху зачырванелася ад выпітага, непрыкметна стала рабацінне. Яна задумёна глядзела ў цёмнае акно. Пастуквалі колы на стыках, пакалыхваўся вагон, і здавалася, што няма і не будзе канца ночы, будзе толькі гэтае, лёгкі імклівы палёт наперад. I Валожыну здалося, што ён толькі зразумеў Лідзін сум.
— Валодзька, а ў цябе прыгожая дзяўчына, праўда? У такіх хлопцаў заўсёды прыгожыя, доўгавалосыя, даўганогія дзяўчыны, як русалкі...
— Ну... — Валожын збянтэжыўся.
— Ты шчаслівы, што любіш яе... A то не заслужыў пабыўку. Ты хацеў угледзець яе. Як я зайздрошчу табе і ёй.
Валожын збянтэжана нічога не адказаў. Ён не мог тут, з гэтаю дзяўчынаю, вось гэтак вольна пачынаць гаворку пра Аксану. Яму непрыемна было гэта.
— У мяне быў хлопец. Гэтакі, як ты, і рослы, і харошы. Маленькая, рабенькая я побач з ім. Каб пальцам варухнуў, не тое што на край свету, пайшла б у агонь за ім. Ён ведаў гэта. У вочы гаварыў, што надаела я яму, па тыдню не паказваўся, а потым званіў — і ведаў што я, як шчанятка, пабягу на спатканне.
Вочы дзяўчыны засвяціліся глыбокім ціхім святлом, усмешка легла на твар. Толькі глыбока абазначыліся маршчыны, што збягалі да куточкаў губ. Нешта наіўнае і светлае ў яе абліччы. Толькі гэтая пастарэчаму сумнаватагоркая ўсмешка. I гэтая вольнасць, аж з нейкім выклікам і ў кожным руху, і ў гаворцы.
— Ох, салдацік, як я яго любіла! Каб ты толькі такое ведаў! I верыла, галоўнае, што я люблю яго...
— А потым?
Дзяўчына толькі зірнула на Валожына, памаўчала, спакойна адказала:
— Потым проста. Аднойчы два тыдні ён не хацеў і бачыць мяне. А пасля пазваніў ноччу, што хворы, што нават вады няма каму падаць. Аўтобусы не хадзілі ўжо. Ноч. Дождж лье. А я бегла. Прыбягаю. Свечкі ў кватэры гараць. Магнітафон ці прайгравальнік іграе. Дзве пані, даўганогія і доўгавалосыя, гэтакія як твая, — кароткі позірк на Валожына, — на канапе сядзяць, ленавата пасміхаюцца. Бог мой сядзіць эа сталом у беленькай вадалазцы, прыгожы. Смяецца. I два сябрукі смяюцца. Ён паспорыў з імі, за колькі я прыбягу... Стаю я, лужына вады з мяне нацякла. I не разумею, якая ў яго хвароба. Адзін з яго сяброў смяяцца перастаў, да мяне падышоў. Прапаноўваў выпіць, каб сагрэлася, каб не прастудзілася. Тады і ўсе смяяцца перасталі, і паненкі быццам засаромеліся. He памятаю, як там і што было, не гэта самае важнае. Самае важнае, што стаю я тады і быццам не стаю, а некуды падаю, і таму гэтак на душы пуста і лёгка зрабілася. I не ведаю, чаму гэтак раптам. Лёгка і пуста...
Кінула я вучобу. Паехала правадніцаю. У дарозе па доме сумую, а прыеду — сядзець не магу на месцы. Ведаю, што ёсць на свеце гэтае каханне, якім я кахала. I ўсё быццам насустрач яму еду і восьвось сустрэну...
Дзяўчына махнула рукою, ва ўпор глянула на Валожына.
— А што з хлопцам?
— Нічога. Ён пасля да мяне і сяброў прыводзіў, і нават тых дзяўчат, каб пацвердзілі, што ў яго з імі нічога не было, што дарэмна я прыраўнавала. А я і не раўнавала. Пуста да яго ў душы стала. Ён і замуж прапаноўваў, каб за яго ішла. Мабыць, і жылі б мы добра. Але на душы ў мяне і злосці нават на яго не стала. Пасля ён і запіў быў, а потым ажаніўся, інстытут кончыў. Жыве. Бачыла я яго. Нейкі як злінялы ўвесь чалавек. Шкода мне яго... Ты пі чай, Валодзя, a то астыне. I перадай прывітанне сваёй дзяўчыне. Зайздрошчу я ёй...
АЛЕСЬ ЖУК
947
Дзяўчына памкнулася ўстаць. Валожын працягнуў руку, каб прытрымаць яе. Невядома чаму захацелася, каб пасядзела, каб яшчэ штонебудзь гаварыла. Можа, гэта ад выпітага, ад утульнасці ў службовым купэ і што быццам даўно ведае гэтую дзяўчыну.
Але правадніца ўпэўнена і зграбна адхілілася і ўсхапілася на ногі, зірнула на Валожына тым знаёмым яму адкрытым і халаднаватым позіркам чалавека, які ўсё ведае. Ад гэтага позірку Валожын адчуў сябе пасажырам, які не можа прамінуць, каб не рабіць ухажорскіх заходаў да маладзенькае правадніцы.
— Што вы, Ліда!.. Я не...
Валожын збянтэжыўся: адкуль яна ўзяла, што ён мае намер чапіцца да яе?
— Спакойнае ночы, салдат! — Ліда ўсміхнулася, зняла з вешалкі пінжачок і берэтку, прыпынілася ў дзвярах.
Валожын чуў, як дзяўчыпа адамкнула суседняе купэ, нешта гаварыла са сваёю напарніцаю, потым у тым купэ нехта засмяяўся.
Валожын выскачыў з купэ, дабраўся да свайго і, не ўключаючы святла, разуўся, узлез на верхні палок, раздзеўся і лёг.
Што яму да гэтае правадніцы? Заўтра выйдзе з вагона і ніколі больш не сустрэне яе. Прыдумала, што гэтак упадабалася яму — аж гатовы кінуцца да яе быў. I чамусьці і прыкра адчуваў сябе Валожын, і хацелася даказаць дзяўчыне, што памылілася яна, што не такі ён... I ведаў, што нічога не дакажа і даказваць не будзе калі...
Ён, мабыць, і задрамаў крыху, бо здалося, што ў баявой машыне. Адчуў пад пальцамі ёмкую рабрыстасць штурвала, мокры картовы пах камбінезона, разагрэты дух ад матора. Нават цеснату адчуў пад бранёю зачыненага люка. Бачыў шэрую, парэзаную тракамі трасу праз апырсканыя гразёю трыплексы, адчуў, як упарта набірае хуткасць машына, нібыта матор сам па сабе перайшоў на самы высокі рэжым абаротаў і нельга скінуць іх, хоць наперадзе пачыналіся глыбокія калдобіны, на якіх можна пабіць тарсіёны. Але і нейкая асалода была ў гэтай імклівасці — аж замірала сэрца, калі машына, здавалася, ляціць над зямлёю, адно пагруквае і пакалыхваецца, зямля застаецца ўсё ніжэй і ніжэй...
Валожын прачнуўся, глядзеў у столь вагона, адчуваў што ўсё яшчэ ляціць, адрываецца ад зямлі, сціскаючы рабрыстыя ручкі штурвала.
Пакрысе думкі вярталіся да рэальнасці. I не вада шумела пад гусеніцамі ў калюжынах, а вецер шастаў за сценкамі вагона, і не гусеніцы дакраналіся да зямлі, то пагруквалі на стыках колы, і не мокрым камбінезонам пахла — свежаю прасціною і казённаю вагоннаю ўтульнасцю.
Паволі супакойвалася сэрца. Цяпер Валожыну здавалася, што ён і сапраўды, калі гнаў машыну, дум
КНІГІ ОНЛАЙН
