Храналогія гісторыі Беларусі
Памер: 193с.
Мінск 1992
ЭНЦЫКЛАПЕДЫЧНАЯ БІВЛІЯТЭЧКА "БЕЛАРГСЬ'
ХРАНАЛОГІЯ ГІСТОРЫІ БЕЛАРУС!
ЗЕ ВЫДАННЕ
ПЕРАПРАЦАВАНАЕ і ДАПОЎНЕНАЕ
•ВЕЛАГУСКАП ЭНЦЫКЛАПСДЫЯ’ ІМЯ ПЕТРУСЯ ЬРОЎКІ мімск
1992
ПРАДМОВА
У серыі "Энцыклапедычная бібліятэчка "Беларусь" папраўленая і да поўненая "Храналогія гісторыі Беларусі" выдаецца 3і раз.
У гэтай кнізе ў храналагічнай паслядоўнасці выкладзены найважнейшыя фгкіы і падзеі, якія адбываліся на тэрыторыі Беларусі з часоў глыбокай старажытнасці да нашых дзён, што ў цэлым здольна даць пэўнае ўяўленне аб ходзе гістарычнага працэсу на Беларусі.
Храналагічныя рамкі найбольш старажытнь . перыядаў гісторыі — каменнага, бронзавага, жалезнага вякоў і археал згічных культур ка Бепарусі — даюцца на падставе археалагічных даследаванняў, навуковых абагульненняў і вывадаў. Паводпе летапісаў прыврдзяцца звесгкі пра ллямёны, саюзы плямён, дзяржаўныя ўтварэнні (княствы), першыя ўпамінанні гарадоў, пра найбольш важныя тагачасныя падзеі — паходы, бітвы, міжусобную ўзброеную барацьбу, пра найбольш еыдатных дзсячаў тых часоў.
Больш поўна адлюстраваны падзеі на Бела'русі часоў Кіеўскай Русі, Вялікага княства Літоўскага, Рэчы Паспалпай, Расійскай імперыі, шматлікія войны супраць іншаземных агрэсарэў, антыфеадальная і нацыянальнавызваленчая барацьба беларускага народа, падзеі палітычнай гісторыі і эканамічнага развіцця Беларусі перыяду капіталізму. Значнае месца ў кнізе адведзена паказу рэвалюцыйнага руху працоўных за сацыяльнае і нацыянальнае вызваленнс.
Найбольшая колькасць падзей прыпадае на савецкі час. Даволі поўна адлюстраваны ладзсі перьіяду перабудовы. Упершыню ўводзіцца інфармацыя аб гісторыі беларускай эміграцыі.
Сабраныя разам заесткі пра канкрэтныя падзеі здольны даць пэўнае ўяўленне пра ход гістарычнага працэсу на Беларусі, яе палітычную гісторыю, эканоміку, навуку, куль /ру і мастацтва, пакаэаць удзел беларускага народа ў абароне сваёй Бацькаўшчыны, у дэмакратызацыі Рэспублікі Беларусь.
Даты большасці падзей, змешчаных у гэтай кнізе, даюцца паводле 12томнай Беларускай Савецкай Энцыклапедыі і 5томнай Кароткай Энцыклаледыі Бсларускай ССР. Пэўная колькасць іх запазычана са "Збору Законаў, Указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, Пастаноў і Распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР", зборнікаў дакументаў і матэрыялаў, перыядычнага друку і іншых крыніц.
Як правіла, даты даю ;ца ў овым стылі. Падзеі, што адбываліся з 27 лютага (12 сакавіка) 1917 г. да ўстанаўлення новага стылю 1 лютага 1918 г., прыводзяцца ў двух стылях (новы стыль у дужках).
Складальнікі і рэдактары кнігі з удзячн^сцю прымуць усе слушнь.я заўвагі па ўдасканаленню і дапаўненню храналогіі і ўпічаць іх пры падрыхтоўцы новых выданняў.
2—
Дагістарычны перыяд,
(OS—40 ысяч гадоў назад. 40—10 тысяч гадоў назад. 27—25 тысяч гадоў назад. Сярэдні палеаліт і паяўленне чалавека на тэр. Беларусі. Паступовае засяленне чалавекам паўднёвай і цэнтральнай Беларусі. Верхнепалеалітычная стаянка чалавека каля в. Бердыж Чачэрскага рна (адна з найбольш старажытных на тэр. Беларусі).
26—24 тысяч гадоў назад. Верхнепалеалітычная стаянка чалавека каля в. Юравічы Калін..авіцкага рна (адна з найбольш старажытных на тэр. Беларусі).
12—9 тысяч гадоў назад. 12—8 тысяч гадоў назад. 9—5е тысячагоддзі да н.э. На Зах. Палессі, Валыні, у басечнах Нёмана і Віслы жылі плямёны свідэрскай культуры. У верхнім Падняпроўі і Пасожжы жылі плямёны грэнскай археалагічнай культуры. Эпоха мезаліту. Засяленне чалавекам усёй тэр. Беларусі (адкрыта больш за 100 стаянак і пасяленняў). Фарміргванне на тзр. усходняй Беларусі сожчкай культуры.
Канец 5га—3е тысячагоддзе да н.э. Эпоха кеаліту на тэр. Беларусі (вядзма бэльш за 500 пасяленняў гэтай эпохі). Ад рыбалоўства, палявання і збіральніцтва насельніцтва пачало пераходзіць да вытаорчых форм гаспадаркі — земляробства і жывёлагадоўлі.
Канец 5га—3е тысячагоддзо да н.э. Усх. Беларусь (басейн Дняпра і яго лечабярэжных прытокаў) насялялі плямёны верхнедняпроўскай культуры.
4—3е тысячагоддзі да н.э. Усх. Палессе насялялі плямёны палескага варыянта днепраданецкай культуры, Панямонне і левабярэжжа Прыпяці — плямёны нёманссай куль./ры, Паазер е — плямёны нарвенскай культуры, на паўднёвым захадзе Беларусі — плямёны культур лейкападоЬных кубкаў, шарападобных амфар.
2я палова 4га—3е тысячагоддзе да У басейне Дэлсны і на усх. Пасожжы жылі плямёны Дзяснінскай культуры.
н.э.
2я палова 3гг—сярэдзіна 2га тыслчагоддзя да н.э. На тэр. Бёларусі жылі плямёны культур шнуравой керамікі, тыповай грабеньчатаямачнай керамікі і паўночнабеларускай.
— 3
Канец 3га шсячагсддзя — 3—7 ст. да н.э, 2е тысячагоддзе—16 ст. да н.э. 1312 ст. да н.э. Бронзавы век на тэр. Беларусі На тзр. с/часнай Гомельшчыны і Магілёўшчыны жылі плямёны сярэднедняпроўскай культуры, на тэр. Панямоння — прыбалтыйскай. На тэр. Беларусі жылі плямёны тшцінацкай, сосніцкай і прыбалтыйскай культур, носьбітаў якіх звязваюць з продкамі бзлтаў і славян.
8 ст. да н.э. — 4 ст. >1.3. 7—3 ст. да н.э. Днепрадзвінская культура на тэр. паўночнаўсходняй Беларусі. Мілаградская культура на тзр. пзўднёвзй і цэн;ральнай Беларусі.
7е ст. да н.э. — 4е ст. н.э. 7—6 ст. да н.э. — 8 ст. н.э. 6—3 ст. да к.э. Культура штрыхаванай керамікі на тэр. цзнтргльнай Беларусі. Жалеэны век на тэр Беларусі. У басейне Прыпяці, вярхоўя» Днястра і Паўд. Бугг жылі плямёны неўраў (наўраў).
4—2 ст. да н.з. Памсрская (усходнепаморская) культура на тэр. паўднёвазаходняй Беларусі.
3 £1. да н.э. — 5 ст. к.э. 2—4 ст. я.з. Зарубінецкая культурз на тэр. па, днёвай і цзнтралвнай Беларусі (належалэ славянам). Вельбарская культура на паўмнЗвым захадзе Беларусі
6—7 с>, н.э. (належала германскім плямёнам — готам). Банцараўская культура на тэр цэнтральнай і паўночнай Беларусі (рассяленне славян у балцкім арэале).
6—9 ет. Пераход насельніцтва тэр. Беларусі да феадальнага лаДУ. фарміраванне і дзейнасць першых палітычных аб яднанняў усходніх славян (на тэр. Беларусі — крывічсў, дрыіавічоў, радзімічаў).
5 стагоддае.
862 r.
862—861 r.
?—879 r.
882 912 r.
Першыя летапісныя звесткі пра г. Полацк (Полотеск, Пологьск, Полтеск) як цэшр крывіцкага племя палачан. Першыя леталісныя звесткі пра г. Смаленск як адзін з цзнтраў крывічрў.
Княжанне першага варажскага князя Рурыка на паўночных эсмлях усходніх слааян.
Княжанне ў Кіеве Алегз
4—
385 г. Паход кіеўскага князя Алега на землі радзімічаў.
2я лалова 9 ст. Утварэнне старажытнарускай дзяржавы — Кіеўскай
Русі, у склад лкой у розны час уваходзілі асобныя тэр. Беларусі. 10 стагоддзе.
907 г. Удзел крывічоў і радзімічаў у паходзе кіеўскага князя Алега на Царград (Візантый).
912—945 г. 945—972 (ці 973) г. 947 г. 2я налсва 10 Ст. 974 г. Княжанне ў Кіеве Ігара. Княжанне ў Кіеве Святаслава Ігаравіча. Мяркуемая дата заснавання г. Віцебска. Утварэнне Полацкага княства. Першыя звесткі пра г. Віцебся (Вмдбеск, Вмдебск, Вмтепеск, Вмтьбеск).
’—900 г. Княжанне ў Полацку першага гістарычна вядомага князя Рагвалода.
730 г. (ла іншых Захоп Полацка наўгародскім князем Уладзімірам Свя
зпсстнах 970, 975 або 976 г.). таславічам, забойства ім полацкага князя Рзгвалода і яго сыноў; полацкую князсўну Рагнеду Уладзімір узяў сабе за жонку.
930 г. Гіершыя летапісныя звесткі пра г. Тураў ^цяпер rap. пасёлак у Жыткавіцкім рне).
930—1015 г. 981—984 г. Княжанне ў Кіевс Уладзіміра Свягаславіча. Паходы кіеўскага князя Уладзіміра Святаславіча на яцвягаў , вяцічаў, радзімічаў.
980—939 г. 992 г. Прыняцце хрысціянства ў Кіеўскай Русі. Утварэнне хрысціянскай епархіі ў Полацку.
Кансц 10 ст. Канец 10 ст. Утварэнне Тураўскага княства. Першыя летапісныя звесткі пра г. Ізяслаўль (цяпер rap. пасёлак Заслаўе ў Мінскім рне) і княжанне ў ім Ізяслава Уладзіміравіча.
Канац 10 ст. Канац 10 ст. Княжамне ў Полацку Ізяслава Уладзіміравіча. Утварэнне УладзіміраВалынскага княства, у склад якога ў 12 ст. ўваходзілі асобныя землі Eenapyti, у т.л. пэўднёвазаходнія, Берасцейская (Брэсцкая) і ТураваПінская землі.
—5
11 стагоддзе.
1003—1044 г. Княжанне ў Полацку Брачыслава Ізяслааіча.
1019 r. Першыя летапісныя звесткі пра г. Брэст (Берестье).
1019—1054 r. Княжаннс ў Кіеве Яраслава Улідзіміравіча Мудрага (сына Рагнеды).
1021 r. Паход полацкага князя Брачыслава Ізяславіча на Ноўгарад.
1040 r. Паход кіеўскага князя Яраслава Уладзіміравіча Мудрага на Літеу; удзел у паходзе полацкага князя Брачыслава Ізяславіча.
1044 r. 1044—1101 r. Першыя звесткі пра г. Навагрудак (Навагародак). Княжанне ў Полацку Усяславэ Брачыславіча.
1050—1055 r. Будаўніцтва ў Полацку Сафій<кага сабора.
Ія палова 11 CT. Стоарэнне "Праўды Яраслава Мудрага", самай старажытнай чэсткі Рускай праўды — зводу законаў Старажытнарускай дзяржавы.
1059 i. ГІершыя летапісныя звесткі пра г. Копысь (цяпер rap. пасёлак у Аршанскім рне).
1065 r. Гіершыя леталісныя звесткі лра г. Браслаў (Бряччславль, Брятнслав), заснаванага полацкім князем Брачыславам Ізяславічам (1003—1044).
1065 r. Паход полацкага князя Усяслаза Брачыславіча на Пскоў.
1066 r. Захоп полацкім князем Усяславам Брачыславічам Ноўгарада.
1067 r. Першыя летапісныя звесткі пра гарады Мінск (Меньск, Мснсск) і Оршу (Рьша).
1067 r. Бітва на р. Няміга ламіж войскамі кааліцыі князёў Яраславічаў і полацкага князя Усяслава Брачыславіча.
1068—1069 r. Народнае паўганне ў Кіеве. Княжанне ў Кіеве полацкага князя Усяслава Брачыславіча
1078 r. Першыя летапісньія звесткі пра гарады Дпуцк (цяпер вёска ў Талачынскім рне), Лагойск (Логожск) і Лукомль.
1078—1086 r. 1078—1093 r. 1093—1113 r. 1097 r. Княжанне ў Тураве Яраполка Ізяславіча. Княжанне ў Кіеве Усевалада Яраславіча. Княжанне ў Кіеве Святалолка Ізяславіча. Першыя летапісныя эвесткі пра г. Пінск (Пннеск, Пнньск).
6—
1097 г. З'езд рускіх князёў у Любечы; пачатак феадальнай раздробпенасці Кіеўскай Русі.
2я палова 11 ст. Будаўніцтва Мінскага дзядзінца.
11 ст. Утварэнне Смаленскага княстьа, у склад якога ў розныя часы ўваходзілі ўсходні" землі Беларусі, у т.л. Орша, Копысь, Крычаў, Мсціслаў, Прапойск.
11 ст. Утварэнне Чарнігаўскага княства, у склад якога ў розныя часы ўваходзілі паўднёваўсходнія землі Беларусі.
Канец 11 ст. — пачатак 12 ст. Былучэнне Мінскага ўдз
КНІГІ ОНЛАЙН
