Гісторыя Беларусі: даведачна-інфармацыйны дапаможнік
Памер: 240с.
Мінск 1994
хняга і сярэдняга Немана. На мяжы I і ІІга тыс. н.э. заселена і каланізавана славянамі. На тэрыторыі Чорнай Русі ў XII ст. узнікла Гарадзенскае княства, пазней — Навагародскае, Ваўкавыскае і г.д. Адыграла ролю цэнтральнай часткі, вакол якой ішло ўтварэнне Вялікага княства Літоўскага. Буйнейшы горад Чорнай Русі Навагародак быў першай сталіцай Вялікага княства Літоўскага.
ЖЭМАЙЦІЯ (Жмудзь, — тэрыторыя цэнтральнай і заходЖамойція) няй часткі сенняшняй Літоўскай
рэспублікі, дзе адбываўся працэс утварэння літоўскага этнасу. Жамойцкія феадалы часта былі настроены пасэпаратысцку ў дачыненні да вялікакняжацкай улады. Доўгі час Жамойція была арэнай барацьбы з крыжакамі.
НАЛЫПАНЫ — гістарычная вобласць, якая знахо
дзілася на паўночназаходняй ускраіне Беларусі. 3' 1264 г. — у складзе Вялікага княства Літоўскага. Апошні князь Нальшанаў — Даўмонт.
ГЕДЫМІНАВІЧЫ — пануючая дынастыя ў Вялікім княс
тве Літоўскім у XIV — XVI ст. Паходзіць ад Гедыміна, сыны якога былі пачынальнікамі: Нарымунт — князеў Галіцыных, Патрыкеевых, Хаванскіх, Куракіных, Пінскіх, Булгакавых; Яўнут — князеў Заслаўскіх; Альгерд каралеўскай дынастыі Ягелонаў і княжацкіх родаў Трубяцкіх, Бельскіх, Мсціслаўскіх і інш. Кейстут быў бацькам вялікіх князёў Вітаўта і Жыгімонта.
IV.
П: Якім шляхам беларускія землі трапілі ў склад Вялікага княства Літоўскага?
24
А: Беларускія землі ўвайшлі ў склад Вялікага княства Літоўскага ў цэлым бяскроўным шляхам праз шлюбныя саюзы, дагаворы і інш.
П: Які напрамак пераважаў у знешняй палітыцы першых вялікіх князеў Літоўскіх? . .
А: Заходні. Вялікім князям даводзілася шмат ваяваць з нямецкімі рыцарамі, з Польшчай, якая часта падтрымлівала крыжакоў.
Антоновнч В.Б. Очеркн нсторнн ЛнтовскоРусского государства. Кнев,1878.
Гайдук М. Паратунак: Гістарычныя эсэ. Мн., 1993.
Греков Н.Б. Очеркн по нсторнн международных отношеннй Восточной Европы XIV — XVI вв. М., 1963.
Ермаловіч М.І. Старажытная Беларусь: Полацкі і новагародскі перыяды. Мн., 1990. С. 307353.
Ермаловіч М.І. Па слядах аднаго міфа. Мн., 1989.
Караткевіч У. Зямля пад белымі крыламі. Мн., 1977.
Любавскнй М.К. Очерк нстормн ЛнтовскоРусского государства. М.,
1915.
Пашуто В.Т. Образованне Лнтовского государства. М., 1959.
Старонкі гісторыі Беларусі. Мн„ 1992.
Тарасаў К. Памяць пра легенды. Постаці беларускай мінуушчыны.
Мн„ 1990. С. 4358.
Ткачоў М.А. Замкіілюдзі. Мн., 1991.
ТЭМА № 6: САЦЫЯЛЬНАЭКАНАМТЧНАЕ РАЗВІЦЦЁ БЕЛАРУСІ
Ў XIV — XVI ст.
XIV ст.
1447 г.
/.
— з’яўленне юрыдык у вялікакняжацкіх гарадах.
— выдадзены прывілей, з якога пача
25
1552 г.
1557 г.
1588 г.
КАЗІМІР IV (1440— 1492)
ЖЫГІМОНТ II АЎГУСТ (1548 — 1572)
САПЕГАЛЕЎ (1557— 1633)
АГАРОДНІКІ
ДАННІК
ДОЛЬНІК
АСАДНЫЯ
ЛЮДЗІ ЦЯГЛЫЯ
лося юрыдычнае афармленне залежнасці сялянаў ад феадалаў у Вялікім княстве Літоўскім.
— першае ўпамінанне аб рамесніцкіх цэхах у Беларусі.
— прыняцце ‘Уставы на валокі’; пачатак аграрнай рэформы ў вялікакняжацкіх і прыватнаўласніцкіх маёнтках цэнтральнай Беларусі.
— зацвярджэнне Шга Статута Вя.іікага княства Літоўскага; канчатковае юрыдычнае афармленне прыгоннага права ў Вялікім княстве Літоўскім.
— вялікі князь літоўскі, у час яго праўлення быў выдадзены прывілей 1447 г.
вялікі князь літоўскі, пры якім была праведзена аграрная рэформа 1557 г. — дзяржаўны і грамадскі дзеяч Вяліка
га княства Літоўскага, дыпламат.
Удзельнічаў у падрыхтоўцы і выданні Шга Статута Вялікага княства Літоўскага 1588 г.
III.
— беднякі, якія не мелі сваёй гаспадаркі.
— селянін, які плаціў даніну феадалу за карыстанне зямлёй.
— селянін, які плаціў феадалу частку сабранага ўраджаю.
— феадальназалежныя сяляне, галоўнай формай зямельнай рэнты якіх была грашовая.
— феадальназалежныя сяляне, галоўнай формай зямельнай рэнты якіх была паншчына.
26
ЧЭЛЯДЗЬ НЯВОЛЬНАЯ — слугі, работнікі, якія жылі пры дварах феадалаў. У Вялікім княстве Літоўскім найбольш бяспраўная залежная частка насельніцтва.
ПАХОЖЫЯ (ВОЛЬНЫЯ) — сяляне, якія, у адрозненне ад НЕПАХОЖЫХ, мелі права пераходзіць ад аднаго феадала да другога. 1х нельга было перадаваць у спадчыну, дарыць і г.д.
СЯЛЯНЕСЛУП — катэгорыя феадальна залежных ся
лянаў у Вялікім княстве Літоўскім У XV — XVIII ст., асноўным абавязкам якіх была вайсковая служба, а таксама выкананне павіннасцей, што патрабавалі спецыяльных навыкаў. Да сялянаўслуг належалі: ваеннадваровыя (панцырныя і путныя баяры, пушкары, півавары, кухары), сельскія рамеснікі (кавалі, калеснікі, саннікі, ганчары і інш.), сельскагаспадарчыя слугі (асочнікі, бортнікі, баброунікі, рыбаловы, садоўнікі, конюхі). Сялянеслуп былі ў дзяржауных, шляхецкіх і царкоўных уладаннях. Сацыяльны статус сялянау слуг оыу больш высокі, чым іншых катэгорый сялянства.
— плата за карыстанне зямлен.
— даніна прадуктамі, асноўная форма рэнты да канца XV ст.
— грашовая рэнта.
— абавязковая праца на зямлі феадала, від рэнты.
— агульныя сельскагаспадарчыя працы на феадала, а таксама даўні народны звычай калектыўнай дапамогі ў гаспадарчых работах.
— аб’яднанне некалькіх суседніх сялянскіх абшчын.
— феадальная гаспадарка.
— буйное феадальнае землеўладанне. — зямельны ўчастак памерам 21,3 га, адзінка вымярэння зямельнай плошчы ў Вялікім княстве Літоўскім.
— заканадаўчы акт, якім у Вялікім княстве Літоўскім вялікія князі на~
НАЛОГ (РЭНТА)
ДЗЯКЛО
ЧЫНШ ПАНШЧЫНА
ТАЛАКА (у XVI ст.)
ВОЛАСЦЬ
ФАЛЬВАРАК ЛАТЫФУНДЫЯ ВАЛОКА
ПРЫВІЛЕЙ
27
давалі, або пацвярджалі асаблівыя
УСТАВА НА ВАЛОКІ
СТАТУТ 1566 г.
СТАТУТ 1588 г.
правы пануючаму класу, саслоўю, пэўнай сацыяльнай ці этнічнарэлігійнай групе, асобе.
заканадаўчы акт, які вызначыў правядзенне аграрнай рэформы 1557 г.
— Другі статут Вялікага княства Літоўскага, збор законаў феадальнага права, што дзейнічаў у Вялікім княстве Літоўскім у 1566 — 1588 гг. Устанаўліваў 10гадовы тэрмін пошуку збеглых сялянаў.
— Трэці статут Вялікага княства Літоўскага, дзейнічаў з 1589 г. Канчат
кова запрыгоньваў сялянаў (вызначыў 20гадовы тэрмін пошуку збеглыхсялянаў).
АКУПНІКІ, ПРАСОЛЫ — гандляры, якія вялі гандаль,перакупляючы ў купцоў прывезены імі
цэх тавар. аб яднанне рамеснікаў адной ці су
МАЙСТАР межных спецыяльнасцей. паўнапраўны член рамесніцкага цэ
МЯСТЭЧКА ха. прамежкавая форма паселішча па
ЮРЫДЫКА між горадам і вялікім сялом. уладанні свецкіх і духоўных феада
МАГДЭБУРГСКАЕ1 . лаЎ У вялікакняжацкіх гарадах. іРАВА права на самакіраванне, якое атры
МАГІСТРАТ млівалі гарады. адміністрацыйны орган горада; згодна з магдэбургскім правам, аб’яд
РАДА ноўваў раду і лаву. асноўны орган самакіравання ў ма
ЛАВА РАТУША гістраце. суд па крымінальных справах. спецыяльны будынак, у якім размяшчаўся магістрат.
28
IV.
П: Які заканадаўчы акт вызначыў пачатак юрыдычнаму афармленню прыгоннага права ў Вялікім княстве Літоўскім?
А: Прывілей 1447 г., які абавязваў феадалаў не прымаць да сябе збеглых сялянаў.
П: 3 якой асноўнай мэтай праводзілася аграрная рэформа 1557 г.?
А: 3 мэтай павелічэння прыбытку дзяржаўнай скарбніцы.
П: Які быў памер валокі?
А:21,3га.
П: Які быў памер феадальнай рэнты згодна з ‘Уставай на валокі’ 1557 г.?
А: Цяглыя сяляне павінны былі за кожную валоку працаваць на паншчыне 3 дні ў тыдзень, а таксама плаціць чынш грашыма, насеннем; памер чыншу асадных сялянаў складаў ад 66 да 106 грошаў у год за I валоку зямлі.
П: У якім горадзе і калі ўпершыню ўпамінаецца рамесніцкі цэх у Беларусі?
А: У Мінску, у 1552 г.
П: Якія былі прычыны ўзнікнення рамесніцкіх цэхавых арганізацый?
А: Яны ўзніклі дзеля таго, каб пазбегнуць канкурэнцыі паміж рамеснікамі адной мясцовасці і не дапусціць на гарадскі рынак вырабы іншагародніх і іншаземных рамеснікаў.
V.
Гісторыя Беларускай ССР. Т. 1. Мн., 1972.
Грнцкевнч А.П. Соцнальная борьба горожан Белорусскн (XVI — XVIII вв.).Мн., 1979.
Копысскнй З.Ю. Экономнческое развнтне городов Белорусснн в XVI — первой половнне XVII в. Мн., 1966.
Копысскнй З.Ю. Соцнальнополнтнческое развнтне городов Белорусснн в XVI — первой половнне XVII в. Мн., 1975.
Саверчанка І.В. Канцлер Вялікага Княстіа: Леў Сапега. Мн., 1992.
Скарына і яго эпоха. Мн., 1990.
Францыск Скарына. Энцыклапедычны даведнік. Мн., 1972.
Юхо Я.А. Кароткі нарыс гісторыі і права Беларусі. Мн., 1992.
29
ТЭМА № 7: ПАЛІТЫЧНАЕ СТАНОВІШЧА
1345 — 1377 гг.
1348 г„ 2ЛЮТАГА
1363 г.
1377 — 1392 гг.
1380 г„ 8 ВЕРАСНЯ
1382 г.
1385 г., 14 ЖНІЎНЯ
1386 г.
1386 г.
1387 г„ 20 ЛЮТАГА
1389 — 1392 гг.
1392 г., 5 ЖНІЎНЯ
БЕЛАРУСІ ў другой палове XIV — першай палове XVI ст.
— княжанне ў Вялікім княстве Літоўкім Альгерда.
— перамога беларускалітоўскага войска над крыжакамі на р. Страве (прыток Немана).
— перамога войск Вялікага княства Літоўскага на чале з Альгердам над манголататарскімі войскамі каля Сініх Вод.
— княжанне ў Вялікім княстве Літоўскім Ягайлы.
— Кулікоўская бітва. У бітве ўдзельнічалі князі Андрэй Альгердавіч (Андрэй Полацкі) і Баброк Валынскі.
— трагічная гібель князя Кейстута ў Крэўскім замку.
— Крэўская ўнія.
— выступленне полацкага князя Андрэя Альгердавіча супраць Крэўскай уніі.
— выбранне вялікага князя літоўскага Ягайлы польскім каралем.
— грамата польскага караля Ягайлы аб прывілеях феадалам Вялікага княства Літоўскага, якія прынялі каталіцкую веру.
— выступленне князя Вітаўта супраць Крэўскай уніі і ўлады польскага караля Ягайлы ў Вялікім княстве Літоўскім.
— Востраўскае пагадненне паміж польскім каралем Ягайлам і Вітаўтам аб
30
падзеле ўлады.
1392 — 1430 гг. — княжанне ў Вялікім княстве Літоўскім Вітаўта.
1399 г. — паражэнне войск Вялікага княства Літоўскага на чале з Вітаўтам у бітве супраць татараў на р. Ворскле.
1401 г. — ВіленскаРадамская ўнія — дзяржаўны і палітычны саюз Вялікага княства Літоўскага з Польскім каралеўствам.
1409 — 1411 гг. — ‘Вялікая вайна’ — вайна Польскага каралеўства і Вялікага княства Літоўскага супраць Тэўтонскага ордэ
1410г„ 15ЛІПЕНЯ нэ. — Грунвальдская бітва — разгром Тэўтонскага ордэна аб’яднанымі арміямі Вялікага княства Літоўскага і
Польскага каралеўства (удзельнічалі збеларускіх земляў Полацкая, Віцебская, Мсціслаўская, Гарадзенская, Берасцсйская, Пінская, Навагародская, Лідская, Ваўкавыская, Драгічынская, Тураўская,
КНІГІ ОНЛАЙН
