Гісторыя Беларусі
кароткі нарыс (у 5-ці частках). Частка V
Памер: 188с.
Мінск 1994
ыолакацыі оіл з іншых франтоў і з Гермаяіі ўдалося на некаторы час стабілізаваць сваю абарону на блізкіх падыходах да. Усходняй Прусіі і на Вісле. Вонскі Чырвонай Ар.чіі, ^^yfg^HMi больш двух масяцаў, адчувалі патрэбу ў адпачынку, асабхгвым складам, узбрааннам і ўсім наабходным. 29 жніўня ўсе чатыры фронты атрымалі дырэктыву Стаўкі аб лераходза да абароны. Зэкончылася Баларуокая апарацыя', якая па сваіх памерах, стратэгічных выніках і ваенным майстэротва з’яўляеода адной з буйнвйшых у Вялікай Айчыннай і другой оусватдай вайна. У бітве на беларускай зямлі Чырвоная Ар.мія знішчыла і ўзяла ў лалон больш за 500 тыо. варожых салдат і афіцэраў. Фактычна па
54
растала існаваць адна з мацнвйшых групозак нямвцкай арміі — група армій "Цэнтр", што ў 1941 годзв р<. кчала заходніцкав наогуплевдз на ўсход. Нарамогі, отрыманкя ў 1944 г., ча тзрытсрыі ^Р^^ т ініт франтах, кэрдыаалыча эМянілі стратэгічнаэ стейозхшча Чырвсная Арміі, сярыялі яе далвйшаму одспяховаму наступленню, наблізхлх доўны крах Іашысцкай Гарманіі.
Радаіма высока ананіла гяраізм воінаў Чырвонай Аоміі ў Гаях за выэвалвйію Беларусі: больш як 1500 гвнералаў, афіцэраў і Салдат атрымалі званне Героя Савяцяага ааюэа, ордэнаш і мвдалямі ўзнагародкана больш зе 402 тыоячы чалавяк.
час бітвы эа Бзларусь сг.чую актыўную дапамогу і падтрымку аастуаа^^ водскам ака; алі мяоцовыя жыхары. Ра.зам ₃ пар^адаш нны разбдалх варокыя камунікацыі, перакоцвалі дарогі, рабіл: лясныя аавалц, паказвалі вароаыя заоаль. мінрЫП >,= „+ ________ вы
, . паказвалі вароаыя заоады, мінныя палі, черапра
з яўлчліся лравадніламі, выконвалі іяшыя даручэлні. Так, жывескі Бечы Хоткавічскага раёна йаласкай вобласці А.А.Ярмоланка лразеу йтальён ба ІОў ПРаз забалочаную мяоцоваоць у тш н₉« чаў, дзяку^ц ча^ Оыў разбіты гарнізон ворага, захооляны вакныя Ч^рвГн^ ^' ^^ ** ^^“ оРДвна
йххеры накаторых вёсак оа зброяй у руках прымалх ўд₃₉л у баявых аявра^ях лры шгнанаі захопнікаў. Шмат дзб ствараліал атра££№• ’“'w *"*“ °"* *" «»»*“ў, 4і адстуяаючых груп марадзёраў, мясцовае яаовлвніцтва ^п««згала часцям Чырдонзй Арміі зылаўліваць салдат і афіцэраў Раобх.’ых ня.мецкхх чаоцай. р
гаЛТМТй МНСЦ⁰БМ ВДОў Т⁰ЛЬКІ на ’эрыторыі Вівдбскай воб acu бьло ўзяіа ў далол, цх знішчааа пры акааанні супраціўлення >аля 9 мс. салдаі : а$іцэраў. йзршал Г.КЛукаў у сувяаі з гэтым
бадсйТлХгГ¹ ^^ ¹ ВарТЫ³’^ “ oaW3H«a гасладары
БбЛ⁰ЮСІ HS Г⁰ЛЬКІ H⁰ⁿacD^ⁱ!“« УДзелам у барацьбв ujnpau, ьадвцва^шнсцсіх заходнікаў, алв і самаадданай працай —^Г?⁰¹*¹⁰^ * °РТОІ №У &чэ rW ва*нная ‘J^'nf ВДЭІ Ў“ нэладшалі драмыслозыя прадпрывмствы, якія спечча^ паТрэ& дау, а^,^ ₄ₐᵣw ^^ ^™ ласздачная пляцоўкх длн аалявых аэрадро.маў, прыстулалі да будаўнхцтва разбуржага штла. & ТрЫ. дні драцоўяыя «йнска аднавілі ІССТ цярэзраку Свіслач, пярашылі чыгуначяаа палатно. у«о 9 ліпя
яя ў Мінск дрыбыў паршы цягнік. У Брэст пврж цягнік лрыбыў ужо на трэці дзвнь пасля вызвалзння. За кароткі час s дапамсгай насальніцтва Бел.арусі было адноўлена больш як 10 тыс. км чыгуначнага лалатяа і 1735 чыгуначк х мастоў, пабудаване 2250 новых мартоў.
Шырокі рэзмах атрнмалі шэфзтва над вайоковымі пшіталямі, латрынтычны рух донараў. Фадтычнл. ўов шдіталі, нкія размяшчаліоя'на тэрыторыі рэслублікі, былі забдопвчаны доаарскай крывёю, акрамя таго эначная чаотка яе накіроўвалаья ў лалявыя шл.талі на фронт.
Адной з важнвйшых задач з’яўлялаоя мабілізацыя лвдзвй у Чырbohjj Армію. Sa пврыяд з пачатку зызвалення Бвларуоі да сярэдзіны студзаня 1945 г. у армію было мабілізавана звыш 510 тыс. чалавей. Акрамя таго, у час раофарміравання лартызанскіх фарміравааняў у дзаючую армію было накіравана 146939 партызан.
У 185 знішчальных батальёнах, якія былі створаяы ў аддаведнасці з ластаяовай ЦК ІШ(6)Б ад 14 чэрваня 1944 :., налічвалася 16640. байлоў. 1*м дапамагалі 7 тыс. груд садзайьічання, якія налічвалі 42 7 30 чалавак. Толькі за лілань 1944 г. знішчальдйя батальёны і групы оадзейнічаняя затрымалі і ўзнлі ў палон звыш 22 тыс. варожых салдат і а^іцэраў, 2262 гітлараўца былі яабіты ў чао аарастрэлак.
Во.гнан.іы смарч вайнь¹ :,;зІдііуся .чв толькі па тзрыторыі Беларуоі, ал.е і адгу ^я на лёсах мільёнаў яа жыхароў, якіх вогнаннн віхор аяяў з родных масц і раокідаў па палях вадны. Заыш мільёна чалавак был.о мабілізавана ў дзайнічув армію, оотні тыояч лкдзай працавалі ў глыбокім тыле. 1 дза б выхадцы з Баларуоі на знаходзіліся — у франтавым акопа, за шурвалам самалёта, рычагамі танка або каля станка — усюды яны праяўлнлі выгрымку, адвагу, лрацавітасць. На фронт нярэдка накіроўваліся цэлымі сем’ямі. 3 сям’і Сцялана Пляца, жыхара в. Азнрцы Талачывзкага раёна супраць захолнікаў змагаліся чатыры оыны — Дэаітрый, Лаанід, міхаіл і Іван і дзве нявасткі — Раіса і Руіуі.ма. Уса яна служылі ў авіяцні. <й лерыяд ваяны зрабілі 1640 баявых вылвтаў, быді ўзнагародааны 50 ардэнамі і медалямі, а Руфіма і Раіса сталі Гароямі Савецкага Cauw. Астатнія чланы гэтаіі сям’і прымалі ўдзал у партызанскім руху.
Іыхарка гарлаоёлка Балынічы Тадора Храбрая адправіла на Фронт шэсць сваіх сыноў» Столькі ж сыноў паолаў у Чырвоную
56
Армію і быха.мі млгаснія Акіы Красоўча . Двоа a і .
смерцю храбрых пад дасквой, а старэшш Оцяпац,
загінулі
я <іі лятаў на
журмавіку, стаў Гароа.чСавецкага Саюза, марыалам авЬцыі. Анастасія «амідічна Кудрыянава э г. Жодзіна на фронт ласлала пяць сваіх сыноў, адзін з іх — малодшы Нётр, праславіўся пры ліквідацыі. акружанай грудоўкі ворага на тэрыторыі Латвіі ў Кулдыгінскім раёне, лаўтарыўшы додзвіг А.^тросава. Маціпатрыёткі х 5 яе сьшам у Кодзіна уотаноўлены домнік, у хацв, дзв яна жыла, с твораны му за й.
? бітве пад маоквой драславіўся конны корпус, якім камандаваў ураджэнац Башанковічскага раёна гвнерал Л.М.Даватар. Лжныя коннікі дад яго кіреўніцтвам драсачваліся ў глыбокі тыл і начакана з’яўляліся там, дзе іх вораг на чакаў. Нны грацілі штабы і гарнізоны лраціўніка, ладрывалі масты, разбуралі Лінн сувязі, што снрыяла вызваленню многіх населеных дунктэў надмаскоўя. Адважны камкор загінуў смарцю храбрых у снвжні JН г. каля вескі Палашкіна, на ладыходзв да горада Руза.
На заснежаных палях Надмаскоўя лраславіліся таксама гомальчане.браты А.і. і П.і.Лізюковы. Палкоўні^ АІ.Лізшоў удзельнічаў двршадачаткова у чэрваньскіх баях на рубнжах Беразіны затым было лакутлівае адстудланне, баі пад лсквой, у якіх ен камандаваў 1й гвардэйскай мотастралкрвай дывізіял. Базнад янабыла ўзмоднана рэзервовымі часткамі і лераўтворана ў 20ю арміш. дывізія даламагала 16й і зой аршдм спыніць варожыя вояскі за 3040 км. да даўночным захадзз .«асквы. & мужнасць і гераізм, умалае кіраўніцтва войскамі ў выключна складалых умовах яму было дрысвоана званна Героя Савацкага Саюга. ТаланаВіты вааданачальнік, аўтар кніг і артвдў да вааннад слрава, ганералмаёр А.і.Лізюкоў да дажыў да дня дарамогі. Ен загіяуў 5 ліленя 1942 г. у баі каля вёскі Мядвеж’е ВаронажскаЙ вобласці. Гараічна змагаўся з ворагам і яго брат, далкоўнік іі.і. Лізюкоў. У 1945 г. яму ласмнротна было лрысвоана званна Гароя Савецкага Саюза. '
Танкіст Г.А.Налаўчэня — ураджэнац Слуцкага раёна, камаддаваў асобым танкавым батальёнам. Яго падначалеаыя праславіліся прн выэваланні г. Аадрэапаля, эа што камбат быў увенчаны Залатой Зоркад. Другі ураджэнац міншчыяы Д.’/.Гліцэвіч, лраславіўся дад Лаоквой, камандуючы стралковым лалком. дго ўмалыя дзаянді былі адзначаны баязым ордэнам Чьірвояага Сцягу і іздаллю "За абарону Масквы".
57
Выхадды з Бвларусі гераічна змаіаліся на толькі на зямлі, алв. і ў паввтрьі. Ііарш ў гхсторыі ачяыннь. паветраны таран здзейсніў у маскоўокім наба баларус Ай.г.агрйч, лётчык І2га знішчадьнага авіяпал а. Званне Гзроя атрымалі таксама і яго юмлнкі — мйданін І.І.Казлоўскі і віцабчанін Д.Ф.Сычэнка. У давзтраных баях пад Ленінградам праолавілі сяба А.К.Аяювенка, Г.К.Аксанаў, І.М.Габрынец, Н.С.Жучксў, І.А.Каўшаряў, Б.І.Коўзан, Н.А.іІілютаў, Г.С.ІІінчук, на. йўяазо — Д.І.Лугаўскі, лі. Свмяяцоў, лі.К.Навумчык, пад Сталхнградам — А.А.Алнхновіч, ./.А. Карначонзк, І.Ф.Казакоў, х.Д.Ллвт, А.Р.Ізашка. У бакх пад Сталінградам праславілася 40я гвардзейская авіядывізія, якой ка~ мандаваў ураджзнац ййгілёўсная вобласці А.І.Ііастрйвіч. Тысячц вохнаў з Боларусі дрымалі ўдзвл у йях дад Курскам., Сын сяляніна в. йшкаян Свнненскага раёна Віцв.бскРй зоблеоді А.К,Гараввц з паветра дракрываў назамныя водскі ў раёне УладзіміраўкаАльхаватха. 6 лідвня 1943 г., вяртаючыоя на овсй азрадрсм, уотудіў у бой з 20 варожымі бамбардзіроўгічыкемі, збіў ,9оамалётаў праціўніка. Гаравец — адзіны ў сваце лётчык, які ў адкым паветраньш баі збіў отолькі самалётаў ворагз. Загінуў у шм жа баі, лас.чяротна яму прысзоана званкв’Гвроя. Нго імем названы вуліцы ў Віцвбску, лйнску,• іюлацху, Санно, г.п. Багушзўску, .’Лашканская сярэдняя школа, саўгао у Свннвнскім раёяе.
На марскіх лрасторах Балтыкі лраславіўся зіцэадмірал З.П. Дрозд, ураджэн.ец БудаКашалёва. ііад яго дамаадаваннем восвнаю 1.941 г. караблі Балтыйскага флоту зрабілі смелы драрыў з. Таліна ў Кранштад, выратавалі і перапрааілі на Ленінградолі фронт абарояцаў паўвоотрава Ханка. Адважяы адмірал загінуў у студзанх 1943 г. на лядовай трасе лад Кранштадтам.
На Балтыцы праславіўся такоа.ма ўраджзнец Зіцебшчыаы, кгпітан .Зга ранга С.Н.Багарад, ламандзір ладаодяай лодкі. & час вайяы яго лодка патапіла 7 варожых лараблёў. йарныня 2~й стаццх й.С.Байцоў, родам з магілёўшчыны, плаваў на лзгендарнай ладвбднай лодцы "С13", (камандзір .Аарынзску), удзельаічаў у датанлянні 3х варожых травслартаў, узнагароджаны ордзнам Чырвокега Сцяіа.
У абаронв Лзнінграда ўдзвльнічалх і многія хншыя воіныбеларуоы. У іх ліку — танкісг А.л.Усаў, артылермсты А.І.аідакоў, ■в.Л.Цітоў, Н.В.Нікідін, сналперы Ф.А.Смалячкоў, куламвгчыкі Р.А.лацкміч і Д.л.Кузьмннкоў. На ліку кожнага з іх сотаі знівчадых зарокых еадда« і а*хцораў.
ійужнасць і адвагу праяўлялі не толькі эоінымужчыяы, але і жанчнны. ііад Ланінгрздам ў радах онайпераў знішчала фашыотаў беларуская дзяўчына З.ІЛукмэнда, у заломе Волгі і Дона — баб руйчанка А.л.Стампкоўская, на Ярймскім паўвостраве — лётчыцыгомельчанкі Г.І.Дакутовіч і Н.У.Гельман. Адошаяя за час вайны зрабіла 850 баявых вылатаў, ёй прысвоака зваше Гвроя Савацкага Саюза, маа мноіа іншых ордэнаў і мадалёў. Оіырока вядома імн ўраджэнкі в. Шаўцова Расонскаг
КНІГІ ОНЛАЙН
