Гісторыя Беларусі
кароткі нарыс (у 5-ці частках). Частка V
Памер: 188с.
Мінск 1994
ікі калгасау імя Гастэлн Лнскага рабча, "17 ворасня" ДавздГарацоцкага, "Камінтзрна" Магілеускага, імя Тэльмана і "Чнрвоная ніва" Брагінскага, "Sa Радзіау" Гомэльскага, "Чйрвоная знона" і саугаса "10 год БССР" Любанскага рабяау.
У гэтігх і нокаторнх іншнх гаспадарках ужо давол: шнрока вйкарнстоуваліея сроцкі маханізадш працн, сартавоо насвшіе, забясііечва.’іасн трпвалая кармавая база для грааадскаН жнволн, дзякукчй члму развіццо сельгкагасаадарчай вытворчасці тут набпвала уоіоіілівн і стаоільны харакгар. Асаблівую відомасць у рэсяубліцц набнлі внтворчня поспвхі калгаса "Рассвет" Кіраускага раана, якім з 1944 г. нанрацягу айаль 24 гадоу кіраваў Герой Савецкага Саюза К. II. Арлоускі. Тйсячы вяскоуцау Бвларуоі паказвалі прнклад добрасунлвшіай і внсокапрадукцнйнай працй, прн гггым наватарн вйтворчасці Г. С. Гарэцкая, П. Л. Калнока, Е. А. Кухарава, Ф. А. Саучнк, К. I. ІЗаплйка, Т. I. Шкурко, A. Р. Юрковіч . іннця беларускія звмляробы былі удастоены звання Героя Сацнялістычнай працп.
Да спрэдзінн 50х гадоу па асноуннх вцтворчнх паказчаках свльокая гаонвдарка Беларусі дасягнула даваеннага узроуню: у 1955 г. ва уоіх кауэрорйях гаспздарак пасяуныя плошчн дасягнулі
72
M['3,3 tijc. га, налічвалася 2848,1 тыс. галоў буйнай рагатай «аввлн, 22ч9,І тііс, сріно, , Гаспадаркі мвлі 21,2 тнс. тракіаР^ (фізічннх эдзінак), 3,1 тыс. зерневілс камбайнау, 16,5 тыо. грузавнх аутамабіляу і шаат іншаіі тэхнікі. Працаэала 388 машынатрактарннх отанйый, але ручная лраца у калгасах і cavraoax яігчэ шурока выкарастоувалася. 'Пршшвгныя станоучыя зрухі у сольскагасншйірчай знтвгрчасці абуыозілі рашэнііі взрасяоускага (195.3 г.) Лченума ЦК КПСС, які выязіу сур’озныя недахопы у развіцц: оольокай гаспацаркі і влзначцу неры, накіравачця на іх і. рагрюлвннв.
іі'оля ваКны зі.ачння саццяльна—эк',на’лічныя зыеі.ы адбываліся у знходнвбйлерўскай вёсцы. Тут лачауся працэо калектнэізацыі сс.ьскай гасяадаркі, які у псртая паслявавпныя гады праводзіуоя павольпа. Да кгьца 1946 г. было адноулвна і арганізавана усяго 133 калгасы, якія аб’адяоувалі 3253 сялянскія Распаделкі, ■ іо схладала 9,56,5 ад іх агульнай колькасці. Многія сяляна адкауляліся ад уступлення у калгасы, таму на меспах усё большую моц набнйалі прымусовыя магады уцягнення сялян у кэлгрср. XIX з’взд ПІ(б)Б (лютц 1949 г.) паставіу задачу завяршрш калгаснав будаун’'іва у гахоцніх абласцях. 3 гэтага часу пачалася масавая калактцвізацыя, якая праводзілася пргмусоіа, як і у даваешшя гаоі у ЬССР. Пры гэтнн ігнаравауоя прынцнп дабраахвоікао:іі, сялянстьа гвалтоуна пазбаулялаоя зямлі і сродкау вы.ворчаоці, адзярваулвных у формй калгаснай уласнасці. Мнсгія сэч*і за— ыоаннх сялян, так званых "кулакоу? лад: яргаліся'рэпрэсіям, выошіцй у адцалвньія раёны Сав9ц.”ага Саюза. у взрасні 1951 г. Савет ’іініотрау СССР прнняу спецыяльную пастаяову "Лб выояленні кулакоу з Золарускай ССР", у выніку ажцццяулоьня якой толькі у 1952 г. за мвжн рэслублікі бнла вьслана МЗІ "кулацкая" сям’я. расланых рассялялі у Казахс^ане, Яхуціі, Кіргізіі, іншцх аддалйннх раёнах краіны, дзэ людзі былі аддадзвны на пакуты, гслед і вшіраннз. Толькі пасля смерці Сталіна больтасць з !х бнлі рэабілітаваны і вярцуліся на радзіму.
Строранйм калгасш і оаугасам ввдзяляліоя крэдшы на развіцца сольскгаспадарчай вытворчасці, пастауляліся міноральныя угнаенні, будаўнічыя матэрцялы, сёльокаіаспадарчая тэхніка, насенна. Да канца 1949 г. у заходніх абласцях рэсчублікі налічва лася 78 МТС, якія аелі 858 трактарау, іншую тэхніку. Яна ады
73
грала іетотную ролю ў рэкьчструкцыі сельскай гаспадаркі заходніх абласцей.
Да канца 1952 г. было калектывізавана 540,3 тыс. ся^нокіх гаспадарак, што складала 95% ад іх агульней колькасцт. £ лі лхквтпаяяны заможныя гаспадаркі, сселенй хутары, узмацніўоя эканамічны націск на аднаасобнікаў. Усё гэта садэейнічала рассяляньванню вёскі, раэбурэнню жыццёвага ўклада яе жыхароў.
У цэлым тэмпы развіцця сельскай гаспадаркі Беларузі зчзтаваліся нізкімі, фінансавыя і матэрыяльнатэхнічныя рэоурса, йто выдзяляла дзяржава, былі недастатковыыі для карэннага палепшання сацыяльнаэканамічнага становіыча ьёскі. У калгасах і саўгасах марудца расла прадукцыйнасць нрацы, значная іх частка з"яўлялася нерэнтабелышмі, атрчмлівала нізкія ўраджаі асноўных сельскагаспадарчьх культур. 'Гак, у першай палове 50х гадоў валасй эбор зер нявых у рэспубліцы складвў мвню за 70% ад даааеннага, ьмаль прыпыніўся прырост пагалрўя жывёлы.
Такім чыпам.пасляваеннао адраджэнне нацыянальнай эканомікі Беларусі было складаным і супярэчлхвым. Панавдўшая ў краіне каманднаадміністрацыьная сістэма стрымліьала ініцыятнэу і творчую актмўнасць народа, не стварала належных умоў для роста прадукцыйных сіл грамадства. I ўсё ж нягледзячы на гялікія цяжкасці і перашкоды гераічнымі намаганнямі працоўных Беларусь узнялася з руін і папялішчаў, былі адноўлены гарады і вёсхі, ліквідаван” спуставальныя вынікі вайны і трохгадовай нямсцкафашысцкай акупацыі.
Пасля перамогі над фаоызмам у грамадствз пачаўся прапэс пераасэнсавання шляхоў далейшага развіцця креіны. Оярод розных слаёў насельніцтва ўзмацнялася імкненне да перамен, пашырэння дэмакратычных свабод і правоў, якія паранейшаму жорстка абмяжоўваліся таталітарным рэжымам. Крытычныя яастроі часцей за ўсо праяўляліся ў фрачтавікоў, удзельнхкеў лартызанскара руху, a таксама моладзі, якая звязвала з пераменамі свае спадэявзнні на лепшую будучын». У 1946—1947 гг. у некаторых абласцях рэспублікі (первважна эаходчіх) узніклі маладзёжныя падпольныя патраятычныя арганізацыі. Янй ставілі рваёй мэтай фарміраванне пацыянйльнай самасвядомасці людэей, вывучзнне гістерыі і кулмуры беларускага народа. Праз некаторы час члзны гэтых арганізацьгй былі арнштзваны і асуджаны. Гэта сведчыла аб тым, што
74
таталітарны рэянй стаяу на ахове сваіх інтарэсау, не здцау пайсці на ларагляд склаўшайся палігнкі. Таму узмацнілася ідэала' гічная апрацоука свядомаоці лвдзей, а таксана рэпрэсіуныя йары супраць іншедумцау.
Разгортванню новай хвалі рэпрэоій у краінв сыграла сфабрыкаваная у пачатку 1949 г. 'ленінградская справа", па якой наля 200 партыйных і савецкіх работнікау бнлі аоуджаны, ыногія з іх прнгаворанц да растрэлу. Пасля гэтага акгывізаваліся рэпрэоіі у Беларусі, якія аякдцяуляу ыіністр дзяркаунай бяспакі Цанава. У лістападзз 1951 г. ён быу пераведзены у Маскву на пасаду адяаго з намеснікау мініотра дзярхаунай бяспвкі ЗССР. Вынікам злачыннай дзейнаоці Цанавы з’явіліся рэпрэсіі ні у чын нв пазінііых людзвй, у тым ліку кіруючых савецкіх,партыйных работнікау. У 1951 г. бцу бзспадстауна выключаны з паргні, зняты з пасадн міністра асветй БССР 1 прыгаворанй да турэынага зняволвння тэрмінам да 25 гадоу П. В. Саовіч. У 1956 г. ан бйу рэабілітаваны. Арышты паріыйнйх, оавецкіх, гаспадарчых раоотяікау уоіх узроуняу прдводзілі да таго, што йаогія з іх працавалі з аглядкай, баяліся новага, но праяулялі ініццятывы. Гэта нз йагло не адбіцца на саццяльнаэканайічннм і грайадркапалітычнцм развіцці рэспублікі.
Акрамя рэпрэсій, таталітарны рэжым праводзіу палітыку удузэння усялякага. іншадумства, што галоунш чынав зыходзіла з бо~ ку іктэлігенцці. 3 гэта’і мэтай адна за другой праводзіліся палітычння кампаніі, якія трймалі у напружанні граыадства, стваралі вобраэ ворага, уохвалялі Сталіна. У отудзэні 1947 г. ЦК УКП(б) у пастанова "Аб рабоце КП(б) Бзларусі”падваргну$ крытзцы "бэзндэйную" п’осу К. Крапівы "Мілы чалавок", у якой. на думку афіцыйя .2 крытыкі у карыкатурніы внглядзз паказваліся партнйныя і аавецкія работнікі. Пааылковай лічылася п’есаА.Кучара "Заложнікі" за неаб’ектыуны паказ лартнзанскага руху на Беларусі. Гэта бцу сігнал да гаго, каб як і у даваенай час абвінаваціць творчую інтэлігенцыю у бур:хуазным нацняналізйе, восці паліт.чку на яе фізічнае зяішчэннз.
У сакавіку 1947 г. ЦК УКП(б) прыняу пастанову "Аб судах гонаРУ У міністэрствах ССС? і цэнтральнйх Еодамствах", згодна з якой таы ствараліся асобння выбедш органы для барацьбй з учынкамі, якія губляюць гонар і вартасць оавецкага работніка. "Суды гонару" ацнгралі ганвбную ролч у пасляваеннам грададотзе.
75
У пачатку чэрвеня 1947 г, суд гонару Міністэрства ахозы здароуя СССР разгладзіу "справу" прафзсарау Клюевай і Роскіна, аутарау навуковай працы "Шляхі біятэрапіі рака", якія абвінавачваліся у анткпатр іятызме і супрацоуніцтве з заквнннкі фіуамі. .іпж^дзячы на тое, што ,ім была вйнзсвка грамэдская вымова, у ліпені 1947 г. ЦК УКП(б) разаслау у партнйныя арганізацыі краінй закратао пісьмо. У абстаноуцы "выкрнцця" вучоннх, якія пракланяюцца пвред Захадаы, прайшлі закрытыя партыйныя сходй у ВНУ і навуковадаследчнх інстмтуіах Беларусі. Адбнліся таксама гарадскія оходы партыйнага актыву абласнйх цэнтрау і абласныя оходы камсамольскага актызу. Так, на сходзе партыйнага актаву йінока крытыкавауся артыкул прэзідэнта АН БССР A. Р. Жэбрака, надрукаванн у амэрнканскім часопіса "Назука". У 1м ауіар выступіу супраць імкнення некаторых амерыканскіх біблагау атаясамліваць памылковкя погляды Лыоенкі з уосй савецкай біялагічнай навукай. Артнкул A. Р. Кэбрака кваліфікавауся як антыпатраятнчны учынак "зганьбіушы дасягненні савецкай біялагічнай навукі і вядоыага савецкага вучонаганаватара акадэміка Т. Д. Лнсзнкі". За бязлітаснай крытыкай пачаліся адйіністрацыйныя коры. У лістападэе 1947 г. A. Р. Мэбрака вызвалілі ад'пасацы прэзідэнта АН БССР.
Распрауляючцся з іныадумствам^ таіалітарны рэжым уохваляу Сталіна. У паоляваенны пврыяд культ яго асобы дасягнуу свайго апагвя, што звязвалаоя з перайогай у вайнз, да якой, як адзяачала афіцнйная прапаганда, прдвёу вялікі Сталін. Усімі сродкамі яау надавауся арэол непагрэшнаоці і геніяльнасці. Вялікаэ значэнне надавалася внпуску і прапагандзе прац "правацнра". У 194/ г. пачалося вццаннз на бвларускай ково ISтомнага збору творау, якое завяршнлася у 1951 г. Вялізарніші ійраламі внходзіла "Кароткая біяграфія I. В. Сталіна", у адпавсдным рэдагазанні якой ён пршау асабісты удззл. На вывучэнні біяграфіі бўдавалася палітычная вучоба. У 1947 г. у рэспубліцы працавала 7250 гурткоу па внвучэвню і раотлумачэано біяграфіі Сталіна.
Асаблівнх панорду уохвалвнне Сталіна дасягнула у е.че н: 1947 г., калі краіна адзначал^Ійідззсяцігоддзе. 3 гэгай нагоды ЦК УКП(б) прыняу спецішльчуэ паманову. Акрайя правядзоная лекцый, гутарак, тэарэгнчнцх канференцйй партыйнае кі
КНІГІ ОНЛАЙН
