Гісторыя Беларусі
кароткі нарыс (у 5-ці частках). Частка V
Памер: 188с.
Мінск 1994
арніцтва рэспублікі пруняло рашэннв аб падпісанні "Лісьма вялікану Сіаліну у слаунаа 70годцзз з дня нарадаэ.чня ад бвларускага наро
4
76
да. Лопшкя гзорчня сілы балі зЕдзвіХчачы у лго окладань'і. Іх пемагачні скірауваліся ьа тоо, каб праславіць тврана, які прынез белерускаау народу неэлічоння ахвяры і пакутн. Па падпісанi.j пісьма у рэспубліцн адбклося 31,5 зію. мііннгау і гхадау з ахспак 3 млн. працсувых. На іх высхупіла аааль 100 тыз. чалавзк, якія прьпісгалі уое поспехі у адраддэнні нарочнай гаспадаркі юлькі сіаліну, старанна заноучвалі яго падылкі, а тцц больш злачідзтвй. Кнэгія рабілі гэта пад прымусем, але нат народа лчара верыла "счайму лабімаму дразадыру, бацьку і касгауніку".
Культ асобы Сталіна, а таксама гяжкія умовы адраддэння народнай гаспадаркі рзспублікі седзейчічалі поунайу пераходу кіруючйх уункгай партнйнны сгруктуоам. Я:ш цалкад падйянялі савецхЬ», гаспадарчыя органы, адзіналічна внзначалі напракак палінмнага хнцдя, яков хараі.тарнзавалаоя крайняй ідзэлагізадняй. Паслячаеннае Дзео^’го^дз хара.ітарЕзавалася правчдзвйнвм фарсіралазнага рооту V—"Тэдоу. і.іногія чрадстаунікі рабочага клаоа і сялянства нв опяшаліся звязвзць свой лёс з паргыяй. Гэта асабліва тычплася сялянства, якоа знаходзілася у цяакіа ма"зпйчліным становіачн, но адчувала аа сябе клопатау аб паляншэнні жыцця з боку ыясдовых партыйнчх структур. Таау дногія сельслія раЗкамы ца працягу шэрагу гацоу взльмі слаба раслі за кошт пркё’:у калгаснічау. Пнтаччі роста рацсу не зыхоцзілі з паввстах дня пярзічпых партыйных арганізацый, бюро і плзауаду раЙнннх, абласных камііэтау, заваі з’ездау КПБ. Гэта давала некатсрыя эынікі. Калі яа I студзявя 1946 г. у радах Кэыпартш Беларусі палічвалася 48,2 тыс. хамунісгау, то на I зтудзеяя 1956 г. — 145 тйс.
Сханцэнтраг ушн у оваіх руках уое ввенні улады, ларгыйныя стругтурн аогяюувялі пау!"чмоцтвы Саветеу нк прадстауйічы:; ор?анау. Многія з іх зайналі паоіуную пазішто у вкрашэдні пытанняу, якія уваходзілі у іх камлетэндню. чакаючц указанняу партыйягх органау. На свсіях адоутнічалі умовы для канструктыунага аяалізу сіапу спрау і прыняцця канкрэткых рашэлняу. У заказіку (947 г. прайшлі ьабарц у Вярхруны Савот БОСР. У студзвні 1548 г. ! снежні 1950 г. адбшпзя выбарц у аясцовня Саветн. Доля рабочж J калгаомідау, заяяхнх .іелаарэдяа на ьгтворчасці зклашау 194£ г, ■ Г₀;.ькі 5>₍j»'ₜ а у ;ог₎₀ г, __ z,^
Культ ассбн строга рзгламоніавау і пхркаліьду лзйіяасці яраJjaL'jay. Ваііную ролю у актмвізадйі іх дгойносці адгграла ства
77
рэнне ў ліотападвв 1948 г. Бв. аруокага рэспубліканскага cassia прафсаюзаў. У 1956 г. яны аб’ядноувалі 1173 ею. чалавзк, мо складала 93,7% усіх працаваушьк у вытворчасц; (акрадп калгаонікау).
Пасля змерці у равазіку 1953 г. Сталіна Старшыней Савеіа Міністрау СССР бцу засверджаны Г. М. Малянкоу. Сакратарыят ЦК, апарат Цэнтральнага Каяітэта узяачаліу М. С. Хрушчоу. Але гэгыя прызнаоэнні не задавальаялі Берыя, які дабівсуся адыццяульння каігтролю вад партыяй, рнхгавауся да захопу улвды. Па івіцантдвз М. С. Хрушчова 26 чэьввня 1953 г. у чао паояіэчня Прэзідцума ЦК КПСС Берыя. быў арышгаваяы.Гста ажыццявіла грула ваві.нж на чале з пвршым найеснікам ыініотра абароны краінь, і'аршалам Савецкага Саюза Г. К. Кукавым. Затнм над Бер’я адбцуся суц. Зе . пшатлікія злачннсгвы пврзд народам йн быу раограляны.
Пасля сворді Сталіна пачалося нзкатэрае аадццяўлонпв калоктыучага вкрашэння партыі!ных, дзяржауннх, народнагаопадарчых пыганнлу. На новы.: узровспз уздымалася рабога мясдовых Савстау, пашырал'ся іх правы. Габіліся спробы па скарачэяню ацміністрацыйнага анарьгу, змяншэгню валакіты, бюракратызма. у 1954 г. у рэспуо'ліцы былс скасаьаЕа пяць абласяай, астагнія узбуйноны. Прайшло таксама узбуйквьнэ озльскіх Савэтау, колькасць якіх эмвншнлася з 2520 да 1922. Здзейоявныя мзры дазволілі нехалькі спрасціць отрукгуру апарата упраулзка.. 1 наблізіц» яго да кірауяіцтва народнай гаопадарш; і іулыурнчк будаунітвад.
Прнчаліоя мары па умацаванню законнасці і пралапарадку. Гэтаму спрняла скасаваннв у вераані 1953 г. суана вдцойай Асобай нарады пры мініотэротве унутраннх слрау СССР, якая фактычка без оуда вынооіла у ыаопвым парадку такія пакарйпН, як діюылка, зііяволенне, раотрэл. Бнлі ліквідаваны ваенныя пракурггуры і трыбуналк войск ВДБ. Дднауляуся пардцак, паводлз яксга грамадзянз лазбауляліся волі толькі у адпаведнасці з прыгавораа суда, пашнраліся правы пракурагуры па кантролю за захаваннек норкау законнаоцI.
Такім чынам, дэі;акратычныя тэндэнцыі у грацодотвз у песляваеннц чао был! блакіраванг дыктатарскім рзжмнса. Ен абрукву ідкалагічнн і рэпрэсіуны ьзхакізм супраць народа. каб трымаця яго у руках. Цяжкія умовы паоляваавнага аднчулення гаспадаркі аадзейнічалі іаму, што партлйпня мруетурн у гогд час узмацнілі свад рслю галсунага звяна KMaHXHara^HcTpar.itf.naS сістэчг.
78
Бвзпраунымі з’яуляліоя Саветы, прафсаюзныя і камсамольскія камітэты і арганізацыі. Таму адразу пасля смврці Сталіна пачалі ажыццяуляцца першыя спробн дэнакратызацыі грамадскапалітычHa
ra жыодя.
Пасля вызвалвння Беларусі вельмі . '
ьостра стаял і пытанні забеіпячййтгтЛЛйіПп^^ панты зяішчылі 70 тыо. жылых дамоу, якія налааалі дзяржава, і звш 891 інс. дамоу, што знаходэіліся у асабістай ўласяасці гремадзян. За гады вайны дах над галавой страцілі каля 3 клн. чалазех. У гарадах і паселках амаль нічога нз заогалооя ед камунальнабйтавых устаноу, бцу знішчаны гарацскі транопарт.
3 пэршых дзен вызвалвкня у рэспубліцы разгарнулася работа па аднаулвнню жыллевага фовда. Толькі у Мінску з мая 1945 г. да студааня 1950 г. ён павялічыуоя з 408 тно. да 1105,9 тнс. кв. м. 3 дапамогай гарадяан да пачаіку 50х гадоу удалооя у аоноуным завяршвдь пораоялзнна а зямлянак ва уласямя дамы сельскіх жыхароу. За чатары гэдн паоля вызвалення ../ на ьёоцы бнло пабудавана больш яіс 369 тыо. дамоу, у якія перасялілася звыш 2 млн. чалавек, сграціушых свае жыллв у гады вайнц. У далойшш намаганні окіроуваліся на інтэнсіфікацыю жыллввага буцауніцтза. За 10 пасляваенных гадоу дзярждуаыя і кааператцуішя прадпрыеасівы і арганізацыі, калгасы, саугасы і аообкыя сьм’і пабудавалі жылыя дамы агульнай ппшчай каля 22 ылн. кв.м. Аднак жыллйваяпраблэма заставалася вострай: у 1955 г. на аднаго жыхара БССР прйпадала толькі 4,6 кв. м жылой плошчы, што Chbo мэна, чым да вайны. Шкаг оем’яу рабочых і служачнх яшчэ адлі у паяяшканнях, якія падлягалі знооу ці капітальнаму районту, у бараках і інтэрнатах, дзе едсутнічалі наабходныя бытавыя ўмовы.
Нвкатораму палзпшаяню yuoy жыцця насвльніцтва спрйяла аднаулвннв свткі каыунальнабнтавых прадпрыенотвау. 3 коднкм годам у гарадах па»ялічвалася працягласць вадаправодяай і каналізацййвай сістэм, наладжвалася работа гракопарту, пврав^жна аугобуснага. У пятай пяцігодцы колькасць гарадоу, якія ііэлі унуірыгарадскія і прйгарадння аутобуоння зносінн, вцрасла з 19 да 28, колькасць ыіжгародніх ауюбуснцх ліяій — э 128 да 140. У 1952 г. у Міяску пайшоу поршн у рьояубліцц тралейбус. Аднск развіцце камунальнай гаспадаркі значна адстазала ад запатрабаванняу на
79
свльніцтва. У 1950 г. толькі 26? гарадскога граыадокага жыллбвага фонду бнло аснашчана вацаправодай, 16 — каналізацыяй, II# — цэнтральным ацяплвннем. ВельмІ слаба было забяслечана какунальнымі паслугамі насельніцтва вёсак. У дрзнннй становішчн знаходзілася дарожная гаопадарка, дарогі з асфальтавш пакрыццём у оельскай мясцовадці бнлі рэдкай э’явай.
Да порйачарговнх задач паслявазннага чаоу адносілася вырашэнно харчовай праблэяы, забоспячэнне яаоельніцтва пра:.шсловымі таварамі першага ўжнгку. Таму аоаблівая увага удзялялаоя аднауленна галін прамысловасці, якія спецаялізаваліся на вкпрацоуцы таварау народнага спажывання. Да ліпеня 1945 г. пачалі працаваць 63 прадлрывмствы харчовай прамаоловасці з 405, што мвліоя да вайны. Іх вйтворчая магутяаоць дасягнула 39% дававняага узроуню. У перную чаргу аднауляліся хлвбапякарні, малаказаводн, йясакацбінаты, якія выкарнотоувалі йяоцозыя рэсурсы сыравіны. Горшш было зтановішча у легкай прамыоловасці, дзв нямногім прадпрывмствам адразу удалося распачаць вытворчаоць прадукцыі. У 1945 г. супраць 1940 г. у рэопубліцы бнло внраблена толькі 5% скуранога абутку, 0,2 — льняных тканін, 4% — ворхняга трпкатажу.
Рэзкав скарачэннв свльскагаспадарчай і прамысловай віітворчаоці за гадн зайяы прнмусіла уввсці у рэспубліцй адразу пасля выгяання акупантау нарміраваяае размв'каваннэ вакнейшых харчовых і прайіюлознх ;аварау. Ва усіх гарадах і рабочых пасёлках яасельніцтва забяспвчвалася па картках хлзбам і іншныі прадуктамі, оашк нвабходння лрамнсловня тавары ввдаваліся па спзцыяльнцх талояах і* ардэрах. Нарміраваная оіотэма размеркавання прздуктау і таварау дазволіла у цянкіх умов; х ваеннага часу і пэршых ласляваоннцх гадоу большаенш рацйяяальна выкарыотаць наяунмя рэсурсн харчавання і прадвтау пзршай неабходнасці. Але устаноулешгя па картках норкя прадуктау былі ввльмі сціплымі, а высокія цэны на іх на калгаснйх рыяках балі недаступныя для болькай чаоткі насзльяіцтва. У выніку шмат гаражан вялі паугалоднав існаваі:не, адчувалі воотрую патрэбу у самых неабходных прадуктах хар.чавання. Каб змякчыць харчовую праблеыу, у рэспубліцн рабіліся канкрэтныя захады ла развіццю калектыунага і індпвідуальяага агародяіцтва, якое овдззйнічала лепшаыу забеопячзнню гаралокоі’а насьльяіцтза бульбай і гароднінай. У 1946 г., напрнклзд, агародн мол! 360 тыс. сям’яу рабочйх і слузачкх,
■80
плошча іх пасовау, nepaaaara бульбай, склала звіге 50 гно. га.
Значную матэрыяльнуп дадамогу насальнідтву Бздаруйі у тоЛ час аказал' урад СССР і народы Саведкага Саюза. S' рэспубліку завозіліся дука і крупн, ждры, цукар, соль, кацдчтарскія вкра. 6u, а таіаама адааяяе, абуіак, бялізяа, тканіна, лякаротвн. Усяго за прршыл гадк пазля вызваленнл рэспуоліка атржала з сг.іэзнгтх рэгзрвау звнш 1406 тыс. гудоу прадуктау харчавання, 4 млн. прадметау адзеляя, 600 пю. пар г.бутку і Інш. 3 гэтых ; іняііх хрцніц ./аіэрняльная дапалога у пчршуй чаргў аказвалася дзвпям сіротам, інвалідам Вялікай Айчыняай вайны, оэя’ям ваанчаслужачых і партызан.
У снелні І947 г. была ацмнена картачкая оіотВма 1 нарніраваназ разнеркаваннв лрадуктау замянялася разгбрнутш дзчрлаунйм і кааперэтцуныч гандлеь' яа зніжаных цэкех на асноунйя харчовыя прадупты. Адначасова была правздзвна гпашовая рэформа, іето даззолілау ззачпай ступені с^абілізавадь фійансавае становіііча краіны. У выніку пакупная здольнасць рублл узраола у дьа разн, а
КНІГІ ОНЛАЙН
