Гісторыя Беларусі
кароткі нарыс (у 5-ці частках). Частка V
Памер: 188с.
Мінск 1994
.чізацш спаеорзіцтa м<г.і меоца оур’взная недахопл, праяуляўся фармаліэд, дагматіш, занрганіз;данаоць. Як паказала далейкае 'шце, ідэя cammicwisaru
опаборніцтва сяба не апраўдала.
I ўсе & напруя'аная праца рабочага клаоа, нк/уоіх прадоунйх Беларусі, давала станоўчын вшікі. У 1955 г. супраць ІібО г. агулыіы аб’вй прайысловал прадуы'.йі павялічцусн адаль у С,9 раза і у 28 разоу пзраяягнуў даваепвы узровень. Найбольш уума
наро’іічвалі вйтворчасць ..шдянабудаванпе, прадлрйе.чствы чаліунаэаергэтычнага комплекоу, а такзайа хшічнай і н^тахімічнай ярааыслозасці. Развіцца алошняй азначала стварэннв у рэслуйНад па~
оутнаоці новай буйной галіяы іядуотрыі. У 1963 г. і.ачау працаваць Наваполацкі, а затый і ІЛазнрскі нафтапвралрацоўчня заводы, □абяспвчаныл рэгулярнш: ластаукакі сйравіні’^асіі, еналі внраблядь больш за 50 відау нзўванрздуктау, у тш ліху мазула, ое: зіла, дйзэльнага паліва, зшзачшг;'. «ат^ілйлау і іяш. Каля палбвы гэтай прдхукцні внвазілася у інвшя озоьублікі, a v.’iwt.a за ая.,у. У І%5 г. пачалася срашх’ловая раоградоуяа іерлага на Бялгуусі Рзчнг.кага радовіінчг: іа v;¹. .э дзэсяцв гадоу “u’w з . літа 43,8 аіль.вла тоя iif^rs, у '.ж ліку t уіл;.сн:г' ? : г.
—94— еле у настухпгйя гадй яе здабыча пачала скапачагца.
Ва ўыовах едзпай дзяркавы прашюлозясць і упя эка'іомк;а Баларусі акаццяуляла цесныя і шяаібьксвыя эканамічныя сувязі з іі.лыйі рэгіЗнэйі краіпы, якія зтаноуча уплывалі на ргзвіццз f уцацааанне індуотьыяльЕага патэнцыя.іа Баларусі. 3 Раоіі,другіх Р<г:енау яна атрымлівала розныя віды йалдн, дэталяу і вузлоу, праггіс; овгга гбнталягавня, а таксама ріаль, чугуа, каштоучня .дві лы і чногав іншаз. Азабліва у вялікай эалечнасці зчаходзілас.. Еаларусь ?д паставак энэргаяооьбігау — нафін, вугалю, ?а— зу. Са свайго боку Бвларусь паснлала за мвжн рэопубдікі д 80? свасй прамысловай прадукцаі, у тнм ліку грузг.выя ауіамабіл; і тражрц, сзані.і і аутаматычныя лініі, маторы і падвдпнікі, оелсекагасйадгрчыя, дарожяыя і мвліярадыйныя машыны, Оудаупічыя матэрнялы. Бзларусь уявсла значчы уіслад у асваяяяе ярыроднцх багаццяу Сібіры і ^алекага Уоходу. Яо паоланцы удзельнічалі у будауніцтве БАМа, распрацоуца радоьіічау нафты ! газу у заходн°сібірокім рэгіенз, узводзілі аб’вкгы прамчсловага і сацылльнакультурнага прнзначэння' шзрагу раввау краінц.
Поспах. бэларускаі ікдусгрыі дазволілі рэопубліцы заняць віцнаэ мбсда у аіулвяадзярьаувай выіворчаоці па выпуску валнйх Biflay прамысловай прадукцні. У IS76 г. яв удзальнгя вага па вытворчасці нінеральках угЕаенняу склала 12,4?, у тым ліку калійных — 42,8, хіаічных валокнау і нііак — 15,7, ыоталарэзных * станкоу — 14,1, трактарау — 15,4, падшыпнікау — 13,9, чаручных гадзікяікау 12,6, тэдевізарс.у — 7,б, матацыклцу — 22,3?.
Разаы з тым нз былі рроблвня наленныя "захады для паскарэння тэмпау развіцпя галів прамысловасці, якія выраблялі тазары народнага спажывання. Пераважкал увага удзялдлася прадпрычмотвам, якія увахсдзіл: у схлад ваанзапрайыслсвага комплекса. Дцмоунай г’ягай у развіцці прамысловасці была адсутнасць нелзжнай увагі да пктавчяу зкалогіі, аховы навакольнага асчроддзя, іго нярэдка лічнлася друіападнай олравай.
Ісяазаушы гаспадарчы ыеуанізы мала опрыяу сіварэннв умоу для зацікауленаоці ладззй у салрауды вяоояаэфектцунай нрацы^ развіцчі іх творчай актыунаоці і ініццятывы. Слаба выдарыстоуваліоя рэзврвы вытворчасці, частымі з’явамі былі безгаспацарчасць, парушэнні працо^най і тэхяалагічкай дасцыпліяы. За ксшт назукова»ахяічных ызрапрывмствау забяспвЧЕалася толькі палавіна прыро.ту іірадукцыйнасці працы. Усв гэта прнвяло да таго, што оярэдне
95г.давня гэмп? праросту прамысловай прадукцні у 1911—1935 гг. супрадь 1961—т.965 гг. панізіліся агаль удвая. Марудяа паляпыалася якасць прадуюші, Еш'эйшул яо катэгорыю внпускала тольг кі трэць працпрыемстзау. 3 аавсзных у першай паловз 8Ох гадоу новых вдрабау толькі 12% былі атэотазаны на Зіак ямасг.і, a ян раздавауся даволі шчсдра.
Шмат нявнкарыотаных магчшаспяу I ргзарвау ыеласч у тэхйчнай творчаоці рабочых і опецыяліотау, дзейнасці вннахсднікау і рацыяналізатарау, хацл удзольнікі гэтага руху наотойліва і з Боуша поспвхш змагаліся за павышэдгв поадукныйнаоці працй, паляпгэляз ядаоці прадукцыі, эканомію зыравіны і матэрыялау. Ш'цуншй творчіыі пошукамі была насы°ана працсунал цгбйносць ГвроіўСаг.ыялІсті.чнаа працы М. Я. Ьаркуна, Дз. I. Баралкіна, Е. С. Белавуоавай. А. ". Віташкввіча, I. Р. Калабука, Р. Ч.Казловай, П. Д8. Йлімкзва,’Я. 1. Кіімчанкі, заслугасых рацыяналізегарау БССР П. А. ’іурава, ’. Д. Забаучыка, Л. I. Патановіча, A. А. Уоава і многіх іншых. За 1971—T98G г, у црамыолозасці рэспублікі бжо выкарыстала 792,3 тпс. вынаходілцівау і рацыяналізатарскіх прапаноу, эканалічяы эфзкт вд іх у раэліку на год складау 483,7 мле. руб.
У эканамічным і сацыяльным развіцці Беларуоі узрао.іе роля транспарту. У цэлеч нямале рабілаоя для яго развіцця і тэхпічнага пераузбраовня* Тек, на Беларускай чыгунцы быу зачврааны перавод руху на цеплавозчую цягу, некэлькі учэсткау былі электрыфікаваны, працягвалася ухаранвннз сродкау аутаматдкі ’ таломэхаяікі. Унадоувалася ммэрйяльвагэхнічная оаза еу?амабільнага, рачнога і паватранага транспарту. У внніку з I960 па 1985 гг. грузаабарот усіх відау транс.чарту павялічц/сн ачаль у тры, a пасаафапвравозкі — у ыгоць разоу. Паршав :.«вспа у агуамік грузаабароцв тпцвала зьймала чыгунка.
Аднад траяопарт цалвка нв задавальняу патрэбы гаспадаркі і насельЕіптва у пэравозкох На іа мелі месца зрквы графіка руху паяздэу, дапускяліся вялікія праотоі рухогега саотаву пад пагрузачна—разгрізачндмі аперацыякі, парзанія прабагі, гарудна паляйаалася работа лакаьашунага парку. Слаба зчраналіоя пыталці уйацавачня, мадврні&цні і рэканструкі'ы! лптэріялвяатяі'; най базц.
Отановішча сельокай гаоподаркі Баларуоі у сярэдэівб 50х гадоу заставалася склзданіш. Сіворанн ад^іЕіатрЕДЫйнакввапц
96
нл:; cjcreMnil калгаснасаугаоны лад re эабнопечвау палвяных умоу длч xyvcara разв»ішя аграрнай пытлор^спі. НГзкаіК бнла прадук’Ы’йгсць працн, селыЕая гаспадарка пе аоноўішх пака&чйках яш
э . йачна ад^тавзла ад даваой.іага узроуню. Пэунав оганоучае зчачэн ;а у лаляпшэші і работк аграрцрге. оектара адйгралі рашгнhⁱ ьзр«сіібўскага (1953 г.) плануйа ЦХ КПСС. Так, валавы збор зе; ‘авдх кулетур у I960 г. павялічцуса ва узіх катогорйях гаспадарак БС^Р сунрадь І9?3 г, больш ч:м на 47%, а колькасць буй
/: para/ax znsesu — яа 33%. Ацкавіугы разбураную вайной гаспадарку, незаторыл кадгаеы і оаугасы забкопвчзалі яв далэйшав увацаваняа, дабіваліоя добвыс йаказчнкаў у развіцці раолінаводст,.а і яыввлагадсулі.
5 раззіцці сэльокай гаспадаркі нвгалую ролы едвгрнвалі маг Н'і.ч.дграл'мрнш клнцеі. Ала паоля rare,, як былі даснгнуты пзуныя псопвхі ва ум&цеванні калгаоау, :х тэхнічнав абслугоуванго з боку ытс печало адставаць эд лрад’яўлявмых запатрабаванмяў. Ца таго а іонавазне на зячлі апрача оаугасау двух гас„ацароу калгасау і мтс параджала абязлічку і бвзадказнасць, сьарала неііарвал^няя уновы для віжарцстання тэхнікі і зянлі. Тл⁽чваючі: гэі'а, сооія Вярхоунага Савата СССР (оакавік 1958 г.) •пьняла рашзнно аб рэарганізацыі кашыпнатрактарннх отанцнй. у адпавяцнасці з 1м да канца 1958 г. у рэопубліцы замеот МТС бнло створана 156 ршюнтнаіэхнічннх станцый і 80 іх едцзялвнняу. Зімчную колькаоць іэхнікі, шсо налвжала ЦТС, набылі калгаой. Гзта умацавала матэрняльнатэхнічную базу гаопадарак, стзарнла леіішыя умовй для паляпшэяня іх вытзорчай дзейнасці. Дцначасова часгка зцдаткау калгаоаў на пабвдце тэхнікі была кампансавана дзяр..;эвай. 3 калгісау опісвалася уся запазычанасць ыінулых гадоу „а рабмц МТС і опвцыялізаваных станцый.
Сдробай ьшірацаваць эфектууную аграряую палітыку з’явіліоя ратанні сакавЬкага (1%5 г.) Пленума ЦК КЛСС. Яны прадугледжьалі ішьелічэнно капіталаукледанняу у оельскагаопадарчую внтмрчасць, ламавак тэхнікі калгасам і саугасам, павышэнне эаКлПсліннх цэн ва оельгаспрадукцыю, больш юырокав вцрашэнне сацыя.шшх «раблеа воокі. Гэгпя морц вехалькі адывілі гаспадарчую дзагаасць j сацыяльнае раззіцца воокі, зраб'лі станоучы уплцу на харчовао забеслячзнно плсэльніцтва. Наббольш црыкмэіна гэга лраявілздя у другой паловэ 60х хадоу. Разам з тш, шат з rare, шю задумзалася і плййавалаоя нв бнло рэалізавана, эаоталоея ва папврн. Новыя ладжодн газпадЯрання чаота ле ўпі&валЬзя
97
у отарую сістэму кірауніцтва сельохай гаспадаркай. Урэшце рэшт кансерватызм партыйнадзяржауных структур узяу верх над прыхільнікамі рэформ. Таму працягвалася адмініотрацыйнае, часіа некамнетэнтнае умяшанне у справы калгасау і саугасау, асабліва шкоднцм бнло неапрауданае абаежаванне іх правоу у гаспадарчай дзейнасці.
У 70х — пачаіку 80х гадоу сельская гаспадарда СССР, у тым ліку і Беларусі, развівалася на экстэнсіунай асчове, запавольваліся тэнпы прыросту прадукцыі аоноуных галія вптворчасці — раолінаводства і жывелагадоулі. He прынеслі жаданых вынікау і даволі значныя фіааноавня сродкі, якія дзяржава вцдаткоувала на патрэбы аграпрамнсловага комплексу. У рэспубліцц ва угазанч перыяд толькі каіПталаукладанні у сельокую гаспадарку па аб’ектах вытзорнага прызначэння склалі аыаль 18 млрд. рублеу.
Гэта дазволіла калгасам і саугасам дадаткова набцць значную колькасць тэхнікі, .павысіць узровень механізацыі пр цы. У сельскай гаопадарцы рэспублікі на канец 1985 г. налічва.ася 87,8 іыо. грузавчх аутамабіляу, 131,2 тыс. трактарау, 34,5 тыс. зернвуборачных каыбайнау. Яе энергетычная маіутнасць у параунанні з I960 г. узрасла у 6,7 раза. Аднак налвжнай аддачы ад іх усе ж на бш'о. Узровень гэхнічнай асяашчанасці не адпаьдаау задачам інтэнсіфікацыі сельскагаападарчай вытворчасці і павшіэння тэмпау росту прадукцыйнасці працы. Найбольш слаСа внрангаліся пытанні комплеконай механізацш у жнвёлагадоулі, уборцц бульбы, агародніны.
Ажыццяуляліся меры па спецыялізацыі, ьоліяранні і хімізацыі' сельскай гаопадаркі. Плошча асушанцх зямель у рэспубліцй дасягнула 2,5 мільзна гевтарау. Аднак геліярацыя у шэрагу выпадкау праводзілаоя некампетэнтна, не улічвала залатрабаванняу аховы навакольнага асяродцзя, што мло да абвастрэрня экалагічных праблем. He зауседы прадумана ажыццяулялася і хімізацыя сельскагаспадарчай вытворчасці: у інкненні ыець больлы залавн збор драдукцыі зні^я„коякасць. Яна утрымлівала шыат нітратау і іншых шкодНЕУхрэтет^ч
Прауда, асобныя калгасы і саугасы Беларуоі, дзякуючы працоунай актцунасці калектыва
КНІГІ ОНЛАЙН
