Гісторыя Беларусі
кароткі нарыс (у 5-ці частках). Частка V
Памер: 188с.
Мінск 1994
й у хыцці СНД адяак паказау, іно аптыхіогычныя спадзяванві яа заонавальнікау ва хуткаа умацаваяне новай супольнасці аказаліоя ' далакімі ад рэчаіонаоці. На вляху станаулення Садрухяаоці узнікла аяат цяххасцей 1 параякод, працэо ідзе окладана і оупярэчліва, асабліва ва узаамаадносівах Paoli 1 Украіны.
Сацняльнаэканамічнаа отанозіяча у рэопубліках былога СССР абваотрылаоя у оувязі з пераходам РаоН з пачатку 1992 г. да палітыкі овабодных цэн, 1х ліберылізацыі. Пад эканамічвнм націокам Раоіі овабоднае цэяаугварзняе вшушаны былі увесці 1 іншыя рэспублікі СНД, у тш ліку Беларуоь. Палііыка "вскавай тэрапіі" выклікала выбуховы роот цэя на тавары, гіперінфляцыю, вялікі дэфі•цыт дэярхаунага бадхэгу, далойшн раэвал гасдадарчых сувяэай паміх рэспублікаыі, рэгіанамі і праднрывмствамі. Непазбахяым вннікам гэгай палітыкі оіала значваа падзевве знтворчасці, рэальянх даходау працоувых. За мяжой бадвасці апынулася вялікая чаотка наоельніцтва.
lll
Калі гаварыць аб Беларусі, ^о неабходна адзннчыць, што да 1990 г. яа эканоміка, знаходзячыся ў складзе наролнагаспадарчага ксмплзкеу CCCF, разаівалася адносна высокімі і ўстойлівымі тэмпамі. 1' 1986—19'90 гг. счрэднегалавы прырост нацыянамьнага дахсду склаў 2,93», 'рэслубліка па гэтаму паказчыку займала 4а мвсйа ласля Раоіі, Лэтвіі і Эстоніі. Калектывн лрадпрыемстваў рабілі вялікія намаганні, каб павялічыць выпуск прадукцыі, узняць навукооаі'эхнЧ’ны ўзроввнь внгворчасці і прадукодйнесць праца. Аб”зм прамысловай прадукцыі за ўказанае вышэй пяцігоддзе ўзрос яй 293», у тым ліку сродкаў вытворчасці на 27, прадметаў слажывання на 353,. Найбольш значна аб"ём прадукцыі псвялічыўся ў машынабудаванні і металургічяйм комплексе. У 1990 г. на дучу насёдьніцтва было вьраблена ч’авераў народнага спажывання на 2268 руб/супраць 1958 руб. у цэлым ль СССР. Неблагія паказчыкі мела Баларусь і ў развтцці сельскай гаспадзркі, хаця нявырашаных праблем тус заставалася шат. За 1986—1990 гг. сярэднегадавы ўраджай зернавых склаў 29,7 цн з гектара супраць 21,5 ціі у папярэднім пяцігодцзі. У 1990 г. было агрымана мяса на дуіцу насельнтцтва 115 кг (у Рвсіі — 68 кг., на Украіне — 34, Літво '142 кг), малака — 727 кг. Інтэнсіўна вялося будаўніцтва, за пяйь гадоў было пабудавана і ўведзсна ў строй 26 буйнйх і сярэдніх прамысловых прадпрыемстваў.
3 канця 80~х гадоў пачалі ўзнікаць прыкметы надыходэячага эканамічнага крызісу, які пасля развалу СССР і перехода да палітыкі ліберылізацыі цэн, ахапіў усе сферы эканшічкага і сацыяльнага жыцця. На эканамічнае становішча Беларусі, як і інгаых рэспублік былога СССР, асабліва цяжкі ўплыў аказваа разрыў гаспадарчых сувязей, што фарміразаліся гадамі, аслабленне кіруемасці народаай гаспадвркай, імклівы рост цэн на вырзбляемую прадукцыю і паслугі. Гэтя прывяло да іаэбалансаванасці ’эканомікі, выкліхала зніжэнне вытворчасці, ша, лёны росг інфляцыі.
У 1992 г. да ўзроўкю 1990 г. спад прамыслсвай выгворчасці дасягн.тў І0>, не спыніўся ён і ў 1993 годзе. Галоўнам чынам гэта адбылося зэа скарачэння пастаўкі наф»і ў рэспубліку: калі да 1990 г. яе штсгод перапрецоўвалася 38—40 млн.тон, то ў 1992 г. — 20 млн. тон. У сувязі з няхваткай сыравіны асабліва скараціўся выпуск хімічнай 1 нафтахімічнай прадукцыт. Змвншылася шгворчасць металарэзных станкоў, кавальзкапрэсавых, сельскагаспадарчых і іншых
ІІЗ
«ашын зза екарачэяня эаказау. Але стабШзаьауся і наяат аскалькі павялічцуон внраб грузавых аутамабіляу, ірактароУ, сіло внх трансфарматарау, электрярухавікоу, тглевізарау. Больш устойліва працазал* галіян прамнсловазці, віо внкарнотэузмі мясцовыя рэоурок снравіны.
Крпзіс вкворчасці нвпасрэдяа звязаяы з пагарсэзкее ф1і.а”савага отановішча uaortx лрадпрнзьотвеу 1 аргаяігадый Бола^о?. Ін Езхапае сродкау на яабнцце «агэрцялау, сдравіны I іввня bjтворчня кэін, епла»у працн, сацыяльЕао разліццо, шіо звяаана з высокімі педатхамі, паруаэвном узаеыаразлікау паціж опажыудайі. Ha I храоазіка 1993 г. запазычаяасць прадпрйвмствак рэслу^ліз!
• склала 117,6 млрд. рублеу, прк гзіші яна за 15,3 йгрд. рублзу ясраБыс’ла заау запазычанасць другі« дзяряавам. Эканамічназ развіццз Бэларусі взшкі уокладніла нвацнаразозав пазыіэнно дэз аа паліунавявргвінчннл рэсурсн, мвталя, опразіну, як!я пастауляе у аонсуянм Расія. Цэны ва 1х паэялічнліоя у 8—24 разн. У алошні чаз вярэдкай з’ялеК стала чаоіковаз, ці яават поуняв прыпкввпзо дзвйкаоці лрадпрмваоввау, іх засавлравяз яа прычыкв рэзкага падараханяя вовту прадукдыі і зяіжзнвя попніу.
Шмаілікія пяжкааці ад разрнва гаснадарчнх оувязяу, явадпавзднасці цэя ва прамысловув 1 свльскагаопадарчуг првдукцыю зввдваз аграпрамавдовн вокплбвс Ееларусі. У асабліва складанчх умовах алывудасв жывзлагадоуля. Па дакш ва I красавіка 1993 г. сулраць гзтага ж перыяду падярэдвяра года кагалоуе буйнай рагатай яшвлн 1 кароу у калгасаі і саўгасах шшізілася на 7%, свінзй — на 10, евзчах — ва 22%. Галоуяая прычнна гуі — рззхаз скарачэнпе за~ хуоав фураснага збожжа джя явварчаоці камбікаркоу. Раней явы.д»> хсдзіяі да 4 мяя, тон у год, леравазна па іішарту, віо ажыццяулялаея цэявралізавана урадам былога СССР. Са свайго боку Беларусв пастауляла у саюзны фонд мяоа і малочвыя лредукты, ддлазедва у асобнна гвдн да 340 тыс. тон і 2 мля. мя.
Крнзіснае сіавовішча эканокікі БеларузІ 1 дерв за усз прзміяловасці абумовіла іоговвае окарачэняз экспаріянх магчнмаспяу рзр~ публікі. Знзшнегавдлевн абаро» яе за 1992 Г» скдау 1,8 мярд. дпларау ЗНА і змеввцуся супраць 1991 »♦ взпалову, у tun ліву экспарі — ва 36%. Па некаторш іідам лрвдукаді (віягральмін ўгвдзяві, тэлввізары, мазацнжш, едвіввіхі 1 г. д.) эксяарх уов х мву прыросі. Па іыпарту захуплзяа зарья ва 297,8 млв. ДОМф^Г, цукру — ва 44,8, медыкакембаў — яа 18,6, абутку скураасга —
ІІ4
на 4,8 мля. доларау ды інн. У рэспубліцы зарэгістравана 716 оумесных прадпрыемствау з удзвлам замежннх фірм і аргавізацый, з якіх 164 ажыццяуляаць вытворчую дзейнасць. Важнай падзеяй у развіцці кіжяародных зяанамічных сузязей Беларусі з’явілася яв уступлбннз у Міжяароднн валютны фовд (МВФ), групу сусветнага балка (СБ), і’урапейскі банк рэканструкцШ і развіцця (ЕБРР). Членства у гэтых арганізацыях адкрывае доступ да льготных крыніц фінансазаняя, будзз ссдззйнічаць ідтэграцыі у сусветную гаспадарку, уйацаланна эканаяічнай .чезалзжнасці рзспублікі.
Ва унутранай палігьды Вярхоуны Савет, урад рэспублікі, оргакы мясцовай улады прьшаюць канкрэтныя захады па пераадоловню эканааічнага крнзіса, спыненню спаду вытворчасці, стабілізацыі народнай гаспацаркі., Заклачанн двухбаковыя дагаворы аб развіцці эканамічнага супрацоуніціва з Расіяй t інжымі дзяраавамі СВД, асабліваз значэана надаецца забеопячэннв прадпрывмствау, калгасау і саугасау яоабходнымі матэрыяльнатэхнічныйі і сыравіншші рзсуроамі, внрашэнню праблем фінаноавання. У 1992 г. у абарачэнЯ9 былі уведзены разліковыя білеты Нацыянальнага банка рэспубл:кі, ето адыграла станоучую ролю у яекатоінм змякчэнні плацежнага дзфіцыту.
Ваянвйшші накірункамі рзфармавання экаяомікі Беларусі на сучазнйм эгапе з’яуляецда забзспячэннв рэальнага эканамічнага суверэнітэта рэолублікі, структурная пзрабудова народнай гаспадаркі і стварзннз разнастайных форм уласнасці, фарміраваннв канкурэнтнага асяроддзя, язабходнага для эфектыунага выкарыстання рыначных механізмау, дэманапалізацыя вытворчасці. Зараз у рэспубліцы аяыццяуляецца лэршы этап прыватцзацыі: 19 студзвня 1993 г. сесія EC Боларуоі прыняла Закон "Аб раздзяржаулеяні і прываі’ызацні дзярлаунай у'асііасці у Рэспубліцы Беларусь”. Удэзльная вага раздзяр: ^ лзных і прыватызававых прадпрыэяствау у агульнай варгасці асяоуныч фондау і агульным аб’змв зыворчасці прадукцыі окладаз каля 7%. Нзабходна ацнак адзначэдь, што гэты працэа ідзе йарздяа. Яго стржліваа адсуінасць доугатэрміяовых стабільнах За~ кснау, бюраКратычныя вднойіны многіх службовых асоб, спробы прысваення прызатызуаі .й дзярааунай улаонасці.
У рэспубліцы Сфарціравалася дзвюхузроуневая банкауская сісгама, якая ухлйчао Нацыяналмы банк рзспублікі і 27 камерцыйных банкау. Рэфарміравана. сістэма Дзяркстраха, ліквідаваяа яго манаполія. Дазволвва сгварэнне 1 ужо дззйнічавць болып за 30 яорх
ІІ5
страхавых какпаній, у тык ліку з замажным удзалам. Баралельна ідзв сдаяауленне рынка каштоуннх папер. Працуаць біржы, шмаглікія прадпрыамствы малага бізнасу.
Поадпрымальнімі рух на Беларуеі паступова набірав сі..у: на сярздзіну 1992 г. налічвалася каля 50 тыс. недзяржауных прадпрыаыствау, дзе працавала больш за паумільена чалавэк. Але елях да працпрымальніцтва засіаацца окладаный і супярэчлівым, што звязана парш за усе з цялхасцямі маіэрыяльнатэхнічнага і таварвага забеспячэння, выоокімі падаікааі,.адсутяасцй вопыта зядзвкня цывілізазанага бізнесу. Да таго а у асяроддзе прадпрымальнікау нярэдка пранікаюць яасумленныя людзі, якія у пагоні за нажывай парулаюць закояы, дапускаюць злэужываняі.
У рзфармаваяні сельокай гаопадарні прыкметнал э’язай чаоу оіала стварэнне сялянскіх (фераерскіх) гаспадарак. Нягладзячы на сур’азныя цяжкасці іх аргаяізацыі і дзейнасці, кслькаоць гэткх гаспадарак да вясны 1993 г. дасягнула 2500. Аднак іх уклад у развіцце сельскагаопадарчай вытзорчасці пакуль што сдіпла. Асноуннйі вытворцамі сельгаолрадукцыі застаюода калгасы і саугасы.
Пры канцы красавіка 1986 г. свет абляцала кудасяал вастка — адбылася буйная аварыя на Чарнобыльскай атаынай элзктрасі'аяцыі, размешчанай на лэрнторыі Украіны, непадалеку ад лаудневай граніцы Беларусі. Выбух на чацваргым блоку ЧАЗС выкінуу у атмасфару велізарную колькасць радыеактыунага рэчыва. Ім забруцаана вялікая тэрнтбрыя у Гомельозай 1 Магілаускай абласцях, шмат масц Брэоцкай, Мінскай і Гродзанскай, а таксама на Украіне ’ Расіі. Адбылася катаогрофа ллаяатарнага маштабу. Яна з’явілазя злавесньм вынікам тэхнічнага адставання былога СССР, сур’азных недахопау у развіцці ядзернай энергетыкі. Фароіраванаа будауаіцгва ЧАЗС, базадказныя адносіны.да яа абслугоуваная з боку цэнгралькж энергетычных ведамсівау, мясцовага кірауніцгла і зэпасрэдных выкаяауцау зрабілі оваю ірагічнуа спразу.
Аварыя яа ЧАЭС прннесла баларускаау народу незлічозыя пакугн, рэальную пагрозу здароую і.хыццю мільенау лвдзай, надзвычай цяжкія матэрыяльныя сірагл. За тзрнторыю рэспублікі прыпала ?0Я уояго радыеактаунага забрудкваняя. У гэвай зоне апннувдся пятая частка насельніцтва рэспублікі — больш за
КНІГІ ОНЛАЙН
