Гісторыя Беларусі
кароткі нарыс (у 5-ці частках). Частка V
Памер: 188с.
Мінск 1994
урэнвя гаспадарчнх сузязяу шэраг прамйсловдх прадпрыемсхвау вчауканы чаоткова, або поунасца сднніць работу, расце беспрацоуз. Напрацягу 1992 г. у прамымоваеці. дадаіковня выхадвыя і зодпускі бвг захавання зарплаіы былі прадзтаулбйы 387 тас. чалавек. На пачагак сакавіка 1993 г. зарэгісіравана 47 тыс. бе'працоудых. Ул'чзаЕЧн сгавовішча і персняхтввы развіцця рынку працы ВС Ркшублікі прнаяу Зааон аб завятасці населвніцтва (1992 г.). . Возтрай застаецца жнллввая праблеаа, вв змянваюцца чэргі на атрынавяа жылля у гарадаж і паселках. Да яго Оудауніцгва нала. прыцягваедпа сродкау граладгяя, прадпрыействау, калгасау і саугасау. Вялікае пазнаэавв цгнау отварыла сур’азну» пераякоду у яабнцці будаунічях натэрнялау. 3 ліпеня 1992 г. у рэспубліцн даэйпічаа Заздя аб прывагдзацыі жьлля. 8а студзевь—сакавік 1992 г. насельаіцхва прнвагызавала 17,6 ікс. квахэр агульнай пло* шчай 898,2 5ыс. кв. м.
3 1992 г. усзладвілагя дзвйнасць сістэмн аховы здароуя: змвяяаліся вагчшшсці «здыцнзскіх устаяоу у яабыцці лвкавых прзпаратау, махэраялау, абстачявааня. Уэніклі дяхкасці э харчазаяявй хвоуік, no зааходзяэда у стацнянарн.
Крызіоаае становішча у зканамічнш і сацыяльннм развівд! Ееларусі адлоуза пауплавала ва яв дэааграфічную сіхуацш. Агуяьан лаэфіцыавт нараджгнвяу (на I лю. насельніціва) звізіуся з 17,6% у 1983 г. да 12,9% у 1991 г., хаяая тэвдэнцня захоуваеода 1 у далвйаіж. Такой нізкай варвдвальяасці у рэспублІЦЕ ве бнхо ва
І2І
ват у гады мінулай вайнц. Працягваавда "старэннв" вескі. 7 апошнія гады узнікла праблеыа внмушанай міграцні у Баларусь з рэспублік былога СССР, дзе абвастрыліся міжнацыянальныя здносіны. Сярод бажанцау 80% беларусау. Толькі па афіцыйнып даннм на I оакавіка 1993 г. іх налічвалаоя у Беларусі II тысяч.
Сказанаа вышэй свадчыць, што у пераходны перыяд беларускі народ оутыкнууся з зялікімі цяжкасцямі у сацыяльныы раэвіцці. Пераважная большасць насельніцтва апынулася за мяжой баднасці.адбнваацца бвспрэцэвдзнтнае пацзвнна узроуню I якасці яго жыцця. Адначасова у грамадсма паглыблязцца сацыяльнаа разможаванне, маемасная няроунасць. Раоца праслойка людззй, якія валодаюць вялікім багаццвй, што у значнай чаоіцы набыта шляхам спекуляцыі, ашуканства, нахабнага прыоваення прыватызузмай дзярхзунай уласнаоці.
Адным з галоуных йапрамкау радыкальных пвраутварэнняу з’яулявцца усталяваяяа дэмакратыі, прццанне на гэтай аснова новага аблічча грамадству. Тэарэтычння навацыі 70х гадоу, якія абвясцілі дзяржаву агульнанароднай, не прывялі да дэмакратычяых перамвн у СССР, у іым ліву у Беларуоі, заставалася сіоіэма улады, уяуляушая сабоо злівдв функцый цартыйнага і дзяржаунага апарату.
Дэкакрагнзацыі грамадства оадзвйнічалі выбары правадзеныя па абнаулвнай выбарчай cicsaxe у Вярхоуны Савет СССР. Ала да канца зрабіць дэаакратычннйвнбары нз удалося. Трэцюю частку вародных дэпутатау СССР прадугледжвалася выбіраць вд грамацскіх аргааізацый, у тнх ліку ад КПСС. Вялікімі паунамоцгвадS яадзяляліоя ахруговыя пзрадвыбарчня сходн, якія мелі йагчнаасць не рэгістрададь непахаданага кавдадата у дэпутаты. Нягледзячн на гэга 26 саказіка 1989 г, у рэспубліцн у аботаноуцы адхрнгай напруданай барацьбн адбыліся внбары народннх дзпутатау СССР. Гэта бнла першая за многія дзвояцігоддзі сзабодная, дэмакрахвчкая, нвзарэглаайятаваяая внбарчая кампаяія. Ад БССР у вывзйвн орган дзяржаунай улздц было абрана 60 нарэдянх дэпутаіаў.
4 сакавіка 1990 г. у эострай барацьбе прайілі выбара у Еярхоуны Сааат БССР. 3 310 внбарчнх акрут за безальгэряатыунай аснова яны праходзілі толькі у 20.TcHro бнло абраяа 327 народных дзпутаіау, з fx 277 ед гэрытарыяльвах внбарчых акруг 1 50 ад грааедокіх аргааізацый. Гэта паставіла нэ у адяолькавкя уйовн прадвнбарнай барацьбн какдвдагау у дмутагк.
122
Пасля выбарау народных дэлугатау Боларусі і мясцогых Саватау былі сфарміравааы іх кіруючыя органя. У маі 1990 г. оесія Вярхоунага Casera рэспублікі абрала Старшынёй Вярхоунага Савета БССР М. I. Дзпйянцвя, пго іівршнм намеонікам С. С. Шушкевіча, намеснікам — В I, Шаладонава. Еылі абраны такоама отаршяні пазтаяяных камісій, іх намвснікі, сакраіары.
ІІятач ўіечарговая сесія Вярхоуаага Савота БССР, якая сабралася адразу пасля анівальскіх падзвй 1991 г., задаволіла просьбу Ы. 1. Дземянцея аб яго вйзвалзнні ад абавязкау старшыні Вярхоунага Савата. У варасні 1991 г. на гэту ласаду на альтэрнатцунай аонова бы; выбраны С. С. Ійушкавіч.
У аботаноуцн галоснасці, барацьбы розкых поглядау і пазіцнй вырашао адказвыя і складаныя задачк жцццл рэспублікі Вярхоуны Савет Рэопублікі Геларусь. Плюралізму думак спрыяа стварэнна апазіцыі з ліку дзпутатау, прыхільнікау Беларускага народнага фронту (БНФ).
Важнім напрамкам дэмакратнзацш грамадства з’яуляацца фарміравашю лрававой дзяржавы, у якой вышэйшым прннцйпам павінна стаць баэумоунаа падпарадкаванне усіх закону. Гэта параунауча доугі працэс, на працягу якога будуць складвацца адпавадныя структуры дзяржаунйх органау, сістэйа законау, назапашвацца традацыі, гарантукчкя дэмакразычнае развіцце.
Стварэнне прававой дзяржавц звязана з радыкальяый пераглядаы, кадыфікацыяй і сістэйатызацыяй заканадауства, якое павінна эабяопачыць зерхазенства закона. Вячома, што абнауланно заканадауотва праходзіла і раней. Але прававая рэгламентацйя спалучалася з загацнаадйіністрадййнай сістэмай кіравання, часта абапіралася на падзаконныя актн. Шцрокае распаусццжванна атрымалі роэныя інотру#* цні міністэрствау 1 ведамствау, якія нярэдка ве замацоувалі, a падрывалі законнасць.
Ва уыовах рацыкальных параутварэнняу пауотала пнтанна пераглядзець агульнасаюзння нарматчуныя акты. Да 1989 г. у краіно бнло адменвна больп 100 тыс. ведамасных інструкцый. Значную законатворчую работу праводвіу Бярхоунн Сават Рэспублік} Беларусь. Цэнтрац працй нац законаправктані і іншамі дакуйенгамі сталі у іа камісіі, якіх першапачаткова бнло 20. Да йая 1992 г. Вярхоуны Саваг прыняу 153 аовыя закопн, у там ліку гакія прннцыповыя, як звязаныя з дзяржауныы суверэнітэтам, Чарнобыльскай катастрофай.
123
Важнав значэнне мае прыяяцце базавых законау аб уласнасці, арэндав, яепрацаздольнаоці і банкруцтве, Нацыяналыінм банку, зяллі, сялянскай (фармерокай) гаспадарца, прыярытэтнш сацйяльнакультурным і эканакічннм развіцці сяла і аградрамцсловапа комплексу, а таксама шэраг законау па пнтаннях нацыянальаый бяопекі, барацьбы са злачшшаоцю і інш. Робяцда пзршня крокі на шляху выкананпя прынятых законау.
Зялікая работа праведзена па распрацоуцн Асйаупога Закона — Канстытуцыі Рэопублікі Беларусь. Піланче аб стварэяні повай Канстшуцйі паустала на пвршай сеоіі Вярхоунага Савета дванаццагага оклікання і 20 ліпеня 1990 г. была утворана адпазедная каміеія. У яа склад увайшлі народныя дэпу?аты, вучолыяпразазнауцн. 3 nepmax дзвн работн камісіі з мзіай больш рацыячальнай арганізацні працы і з улікам наяунасці розных падыходау да стварэнвя Канстытуцыі у яе рамках былі офарміраваны дзве падкамісіі. Адчу узначаліу намеонік Старшыні Вярхоунапа Сазета В. Шаладонау, другую — народны дэпутат, кандвдат юрвдычных навук В. Ганчар. У лютнм 1991 г. у Мінску адбылася навуковапрактычная калферэнцця, прысвечаная канотнтуцййнай рэфоуме. Нногія каштоуння меркаванці і прапановы.внказаныя на каяферэнцыі, бцлі разгледжаіш на чарговым паседжанні канстьтуцыйнай хамісіі. У выніку крапаглівай работы у лістападзе 1991 г. праект новай Канстытуцыі быу лрадстаулоны УШ сесіі Вярхоунага Савета РБ для абмеркавання у першнм чцтанні, які у аоноуным быу ухвалзны. Для народнага абмаркавання праект такоама вырашылі апублікаваць у сродках масавай інфармацы;. Абмэркаванне наоіла даволі актыунн характар і дало свой плён: Сыло удакладнвна 100 артыпулау са 171. Гэта дало магчымасцз каястнтуцййнай камісіі перайсці да чарговага этапа у сьаей дзейнасці і апублікаваць у жніуні 1992 г. удаокакалены праект варыюта Асноунага Закону, які у лістападзе абмеркавала X сесія Вярхоупага Савета.
Але толькі дванаццатая сосія Вярхоунага Савета (май — ліпвнь 1993 г.) пачала паартыкульнав абмеркаванне праекта Канстыіуцйі. 3 разгледжаных ІІЗ артнкулау поунасцю былі прыняты 64, астатнія прыняты частксва ці не адобраны. Сеоія даручыла канстнтуцнйнай камісіі падрыхтаваць праект Кансгнтуцыі для чарговага паартыкульнага разгляду на трынаццатай сесіі Вярхоунага Савета. Напярздадн! дапрацаваны праокт з улікам паправак внказаных наро.цнымі дапута
124
тамі. прапаноу грамадзян бку змешчаны у друку. Прыведзеныя факты свядчадь аб складавасці выпрацоукі новага Асноунага Закона Рэспублікі Боларуоь.
Пабудоза лрававой дзяржавы звязана з павйшэннам ролі суда у структуры дзяржаунай улады і у грамадства. Свабодная асоба мао пагрэбу у непрадузніай і кваліфіказанай судовай абароне. Але колькасць работнікау судовых органау Беларуоі на вдпавядае грамадскім паірэбнасцяі'. На канец 1992 г. у рэопубліцн налічзалася 713 оудцзяу. Ha I мільая яасельніцгва прыпадае у сярэднім 72 суддзі, шю у 2,5—3 разы мепш, чьм у развітых краінах з аналагічнай оістэмай права. Напрыклад, у Германіі на I йільен насельніцтва маецца 220 суддзяу. У внніку у Беларусі на аднаго суддаю прыходзіцца штомесяц звыш 50 спрау і матэрыялау. Такая нагрузка поравышае межы дапушчальнага, што прнводо . ь да судовых памылак, якія абарочваюцца для лвдзой вальмі дорага.
3 фарміраваннем прававой дзяржавы напарыуна звязана узмацнанне механізму падтркмкі правапарадку і барацьбы са злачйннаоцю. У апошнія гады яна моцна узрасла, што звязана перш за уса з такімі адмоунымі з’явамі, як крызібнае становішча эканомікі, нізкі узровень адця, інфляцыя, дэфіцыт спажывецкіх таварау. Калі у 1990 годза у Беларусі было зарэгістравана 75,7 іыо. злачынствау, то у 1992 г. 96,6 тыс. Насіллв, спекуляцня, замахі на улаонаоць 1 іншыя негатыуныя з’явы прыводзяць да дэстабілізацыі отановішча.
Ва умовах рэзкага пагаршэння крымінагеннай аботавоукі оргакы унутраных спрау на у стане у поунай мары забяопочыць надзейную зхову правоу і свабод гранадзян, дзяржауішх і грацадскіх інтарэоау ад злачыннык замахау, сваачасозао выяуленна злачынцау і прыцягнанна tx да ацказнасці. У 1992 г., напркхлад, засталіся на раскрыіымі трэцяя частка зарэгіот
КНІГІ ОНЛАЙН
