Гісторыя Беларусі
кароткі нарыс (у 5-ці частках). Частка V
Памер: 188с.
Мінск 1994
2 мільаны 100 sue. чалавзк. Уояго у Баларусі уздзаяыню радыяцыі падвергліся 54 ра
■ Up .
сн", w:a расваускддваняв радызакікунага рэчыза працягваевда, выяуяявцаа нозыя забруджаакя йноц!ям. Са ззароіу вызвдзена кадя 20% свльскагаспачарчах /тоддзяу 1 амаль 15% ляооу, агульныя матэрыяльвыя отратн склалі звнп 100 млрд. рублву.
7 адаіку рэспубліда альшулася у надзнчайяа складаным 1 цяжкім стансвіJ4L. Налачахку рабата па пераадолвнню впнікау азарні прагодзілрля марудна 1 ьваргаяізавана. Насельніцгва не зауседч агршлізала свовчадоэую і яалвжчув інфаркацчю аб праэілах паводяія ва узвікшнх экотрэмалвкых уаозах, разгублвнасць і «рввога адаьавалі ьотні гысяч ладзвй, лто упэршаЕВ у жвдді оутякнуліся з гакой нябачнай і каварнай нвбяопвкай. Са свайго бску оргавч саьзаага кірауяіціва, міністэротзы і зздамсгвы, адказныя эа бяс* пзху атаняай энесготнкі, овсечасэва на прынялі наабходвых мер для нэладжвазня хуткай дапааогі жыхарам у занв аварыі, праявілі наапоратфяасць і бааадкаэнасць. РабШоя спробы па. дэзынфараацні t заіахрзчваняю зынікау катесгрофы, яе цяжкага уплнву на V.apoyc лддзсй. Тон у гэтай ганебнай дзсйнасці задавала еператнуная гр.уг.а палітбюро ЦІС КПСС, працу якой накіроувау фактычна Генеральны сократар Ч.С.Гарбр.іоу. Тое ж неабходна сказаць і аб дзейнаоці тагачаснага кірауніі^ва Беларусі.
7 ліку пвршвх практычных мер па барацьбв з вынікамі аварні было адсчленнэ у бяопвчнця несцы насвльяіцтза з равяау, што падвэрглівя лайбольоаііу забруджвапяю, а гаксама абслвдаваннв і дэз',ктыватыя іэр'тторай, «вдынынскі агад 1 дапамога пацярпаупых людзяй. 3 4 йея 1986 г. перлым алсялялася цасельніцтва з 30кілавесровРЙ зонн яазокал ЧАХ, у аыа ліку 107 насвленых пунктау Брагінокага, Хойчійкага I Нараулянокага раенау. Алв у 1986 г. уояго каля 30 іыо. чалавак параехалі на ластаяянао месцапражчванве у •► чысгйя ад ..адыядыі мвоцк. За 1986—1989 гг. на гэтыя мзты бнло зыі:аркоіааа #олгкі 1,1 мільярда рублоу. Шмаглікія цяжкаоці у барацьбо з вывікамі аварні отварала нзпадрыхтаванаоць медыцынск’г уотаноу, нзкампатэнтныя і нярэдка бззадказныя заявы опвцыяatcray, якія супакойвалі лвдзей, захеот таго, каб сказаць ім прауду. Да таго ж крытычна не хапала індквідуальннх еродкау абаронн яаоеньніціва ад радьнцыі, асабліва лрнборау для вызвачзнвя узроуяю радыкцнйнага фояу, неабходннх мвдыкамеяіау.
Цзьйнасць партыйных, савзцкіх і грамадокіх арганізацый па верааполвзкв вынікау чарнобнльсяай каіаохрофаяачала акхнэізавадда паоля хаго, як прнсгупіу да рабоіа внбраны у 1989 г. яовк Вяіхоу
ІІ7
нк Савзі Бвларусі. Вяліку» задлапочанасць ласам ахзяр аварыі праявіла внрокая гзакадскасць, узвікяыя нефармалгння рухі, дзвячв навукі 1 культзры, сродхі масавай івфармадыі. У гэтнм жа годзз БС Рэапублікі разгледзеу 1 адобрну Доугатэраіновую праграву па пераадоленню. у Звларусі вннікау катастрофы на ЧАЗС на 1990—1995 гг., яку» распрацавау ууад Беларусі. Яяа так жа была разгледжана ва еаюэнык узроуні, дзе зырашаліся пытылі фівавсазапяя праграмн.
У 1989—1990 гг. урад Бвларусі ва аоновв кэмплекбнага дазіметрычнага аболедавання іэрыторні Гомзлвскай і Магілеускгй аблаоцей лрыняу дадатковыя аэрн па аховэ здароуя наочльяіцтэа, прадуглвдзвушы адояленнв у чыотня мвоцы ягчз звнш 100 везак. Пры гэгвк першачарговао звачэвне надавалася адоялзяню і аргавізацці мвднцынокага абслутоуванвя свм’яу з ыалымі дэезьмі, цяжаркнні жанчынамі, забвспячэнчю васельніцгва чыстнмі прадукіааі харчаваявя. Напачаіку 9Ох гадоу ВС Рэспубл’кі прывяу взкалькі нозых законау, мзта якіх — оаварыдь сісгэму оацняльнай 1 поіхалагічнай падтрнмкі лвдзей, жзо пацярпвлі ац чарнобнльскай навалы, забяспвчыць внканавне Дзярхауяай чаркобыльокай праграмы. Сярэд іх законы "Аб сацыяльнай абароне грамадзян, якія 'ацярпзлі ад катастрофы за Чарнобнльокай АЭС", гАб статуца тэрыторый, якія пэдввргліся радывактыунаму забрудхвамню" і івд.
Sa перыяд, шю прайшоу пасля трагічнага 1986 года, у распубліцы зроблана нямала у оправе ліквідацыі вынікау ядзврнай катаотрофн. Да 1992 г. на новыя мзсцы жнхарсгва пзраохаді з забруджанай іэрыторыі больш за 130 8ыо. чадавек, ва узвадззнае жылля, новых аб’ектау сацыяльнай інфраотрукгуры вькарымана 374,9 млрд. рублеу. 75% гэтнх сродкау асвовяа за апошнія тры гады, калі зяа развалу СССР наша рэспубліка фактычна заоталаск з Чарнобнлвм оаывасан 1 фівавсавыя магчыйасці яо зхевоыліся. Вндаткі на рэалізацыю Чарнобыльскай прагражы складаюць каля 18% дзяржаувага бвдзэту Бвларуо і.
Тэрыторыя рэопублікі, што падверглася радыяцрЧваму забрудкванню, стала зовай аоаблівай увагі. У нвбяспечвых, ч асіа зк грэмальвых умозах, гут хнвуць і працуюць сотві іысяч ладзой. Дзяр~ хаза вв пакінула іх у бадзв, ажыццяуляюцца uepa па эабеопячанвв чыстымі прадуктамі, пеляпеэнню мвднцызокага і. іявага абслугоуваввя. Прадастаулаяы iwciu і інй, зао прнмау непаорэднн удзел у.работах па ліквідацяі ваяікау аэарні. Сгавоучаз значэв
ІІ&
не адыгрываэ гумааітарная дапамога, што паступаа зза мяжы. 'Лтогод жат дзяцей з забруджаных радыяцыяй раенау Беларусі у часе латніх канікул праводзяць свой адпачынак у дзяржавах СШ, а таксама іамежанх краінах. У арганізацні гэтага марапрыемства актцуны удзел прымаюць рэопублікаяокі камітэт "Дзеці Чарнобыля", інкыя арганізацыі.
Нальга нв адзначыць работу навуковкх устаяоу р?спублікі,ЯЕія разгарнулі распрацоўку шэрагу фувдаментальннх і прыкладных праблвм, звязаных з вынікамі Чарнобыльскай катастрофы. Такія дасла~ даванні зядуць вучоныя Акадаміі навук Баларусі, Баларускага і Гомальскага унівврсітэтау, Мінокага мадыцывскага інстніута ды іншых устаноу.
I уса ж мчогае з таго, мо вызначана, ажыццяуляецца марудна, становідча у зона застаацца трывожныл. 3 боку слуябовых асоб суотракааода кямала прыкладаў абыякавых, фарыальнж аднооін да агулькадзяржаунай оправы ліквідацыі вынікау нацыявальнай трагедыі. Парушаюцца тэрцінк уводу у дзеянна жылля і аб’ектау сацыяльаага абслугоування перасяланцау. Паусвдна на забруцжанай тэрыг.'орні расцз колькасцд лвдззй з цяжкімі хранічнымі захворваннямі. Чарнобыльокая катастрофа пакінула на боларускай зямлі цяжкую вззакываючую рану, якую будза едчуваць не адно пакаленнэ ледзэй. Каб яе залячыць, нвабходяы вялікія намаганні не толькі Беларусі, алз 1 інзых дзяржау СНД, удэа._ сусветнага супольніцтва.
Аварыя на ЧАЭС у надзвычайяай ступені ускладніла і баз таго нялягкую экалагічную сітуацыв у Бвларусі. Разам з тш на яе аб~ васірэняе аказваз уплцу і шмат і.ііінх фактарау, у тым ліку нзрацнянальнае внкарнсганнз прыродных.рэсурсау, парушэнні правіл і норц аховы навакольнага асяроддзя, адсутнаоць адпаваднага эфекгыунага заканадауства і інш. Складанасць гэтай прабламы у рэопубліцы абуыоулана і высокай канцэятрацыяй прайнслозасці на яе іэрыторыі, у тыа ліку буйннх хімічнж і нафіахімічяых прадпрыамствау, машынабудаваяня, якія выкідваюць у атмасфару вялікую. колькаоць шкоднага рэчнва. Разан з прамноловаоцю адной з галоўвых к крыніц забрудхваняя паватра з’яулявдца дгайяасць «ранопарту,пвро за уса ауіамабільнага. Склацанаа экалагічяае оканозішча нв абыіпло бокам і сэльскую мясцоваоць, абварн палеу ! лугоу, рзкі і вадаемы рэспублікі..
Колвкасць адходау у рэопубліда павялічвавода отогод на 45 ылк.
ІІ9
тоз, перазажная большасць іх не перапрацоуваацца, а склад.,ацца на звалках. У паветра выкідаацца каля 3 млн. шкодкага рэчыва. Амаль 10% праыысловых і бызавых адхэдау выкідваазда у вадаемы яедасгаткова ачызчанымі. Усе гэта пагаршаа умозы празывання людзай, вядзе да россу захворванняу, гібел! прьроднага сяроадзя. Каб прадухіліць спаузанне да экалагічнай катасгрсфы, даць людзям цагчымасць карыстацца чыотай аяалей, паватрам, харчовымі прадуктамі наабходны равучыя і мэтанакіравааыя дзаянзі усяго грамадства і у першую чаргу дзяраауных і гаспздарчвх органау, палітычннх партнй I рухау, сродкау масавай.інфармацыі.
Пэуныя поспехі эканэыікі Баларусі у другой палоза 80х гадоу забяспечылі устойліваа развіцца сацыяльвай офары, сгварылі высновы для далайшага паляпшэнвя матэрыяльнабктавых умоу жыцця насальніцтва. J рэспубліцы паэтапна павышалаоя зарабоіная плата працоу.чых пры захаваныі адносна навысокіх і стабільных цэн на тавары і паслугі. За 1986—1990 гг. на вовыя умовы аплаты працы бнло перавадззна 2,8 млн. чалавек, грашовыя даходы наоелвяіцтва павялічыліоя у 1,6 раза, спажаванна йатэрыяльных даброт і паслуг — на 25%. Узрос аб’ам рознічнага тавагаабароту, аднак попыт насальніцтва на накаторыя віды таварау зацавальяяуоя яя поунасцю, іх якаоць паранейшаму ацставала ад запаірабаванняу. Вежнай сацыяльнай з'адачай лічылася пасксрэзна жыллевага будауніцтва, развіцца сістэмы камунальна—боітавога абслугоування гара~ кан і вяскоуцау. За указанаа вышэй пяцігоддзе было пабудавака 465,8 тнс. кватэр, на канац 1990 г. кслькасць газіфікаваных кватэр пераузышла 3 мільены. Ацначасова вырапаліся пытанні медыцынскага абслугоування насальніцтва, фізічнага развіцця, арганізацыі адпачынку дароолых і дзяцай.
Ала з 1990 г. у сувязі з эканамічным кркзіоам становішча оацыяльнай сфары Беларусі пачало пагаршацца. Абвастрвуся дэфіцыт харчовнх прадуктау і кекаторых відау прамысловых таварау шнрокага ужытку. Спробы урада рэспублікі стабілізаваць спажызацкі рычак шляхам увядзання візітных картак, купонау і талонау на далі : ацаных вынікау. Ва умовах падзення вытворчасці, пагляблення палітычнай нестабільнасці у СССР пряцяглауся рост таварнага дэфіцыту, на удалося прыпыніць масазага назаконнага вывазу таварау з Баларусі у іншыя рэспублікі і за мяжу.
Да крытычнага пааіжзвня адцевага узроўн» чаоальніцтва пры
вяла лаяітыза ліоералізацЕі цэн, якув з пачатзу сгудзеня 1992 г лачало аэддяуляць кірауніцтза Расіі Пераход да свабоднага цэнаутварэння пры чвабквжаваакм аанапалізхе внтгорчасці і адсутнмці каагурэаді выклінау зкбуховы рост цэн на тавары і паолугі (у ICO і болыв раэоу). Адзачасо ;а падыаалася і зарплата пра~ цоу ыу, ше цэны на іавары звачна апярэджвалі яе poet, што прывялэ да рэзкага надзеяня пакуаной гдольнаеці пэраваднай часхкі васяльпіцсва. Гіпярінфвдыя, абясцэнвваннв рубля аоабліва цяяка адбіліся на стансвідчй малазабяспечаных свм’яу, ленсіянерау, iw валідау. сіудснтау. Таау у рэспубліцы прымавцца аэраг asp па са гыялваай абарояо гзтнх славу насельніцхва. Ввлвмі адчузалышй стратай абярнулася длд населвнідтва абясцэньванна наззладаяых граловгх зберажэ.чняу, рэальная варіасці якіх пасля лібервлізацв! цэн сода сімвалічнай. ,
Пагаряаецца зітуацыя на рыяку праца. У зжіху развала СССР I разб
КНІГІ ОНЛАЙН
