Гісторыя Беларусі
кароткі нарыс (у 5-ці частках). Частка V
Памер: 188с.
Мінск 1994
, уызламу внкарасганню тэхнізі і дасягненняу навукі і у гзтіж умовах палнпшалі паказчыкі вытворчай дзе/.насці, атрымлівалі даволі уотойлівыя урад:::аі оельскагаспадарчых кулыур, павылалі працукцыйнасць аывелагадоулі. У рэс
98
публіцы і за яе нежайі добра вядомымі оталі дасягненні калгасау "Рассвет" Кіраўскаіа раена, "Аснвжыцкі" Пінскага і "Савецкая Ееларусь" Кагянецкага равнау, сіаршынямі якіх э’яуляліоя Гароі Сацыяліоткчнай прады В. К. Старавойтау, У. А. Ралько, У. Л. Бядуля. У 1983 г. 49 калгаоау і саугасау атрымалі ўраднай ьбсоавнх звііш 85 ц з ацнаго гектара. У першай палова 80х гадоў сярэднэгадавы эбор ззрнявых культур дасягнуу у Боларусі 21,5 ц.бульбы 154 ц з адкаго гектара. Высокапрадуктцўная жывелагадоўля забяспзчвалася у саугасахкамбінатах "Мір" Баранавіцкага равна, "Лучаоа" Віцебскага, імя 60годдзя БССР Барысаускага, калгаоах імя Чырвонай Арміі Віцзбскага, "Пврамога" Гоіло.’іьзкага раенау ды іншех гаспадарак.
У цэлым :а забяспвчыць стабілізацыю аграрнапрайыоловага койплскау і тым больш яго дпнамічнае, уотойлівав развіццв не ўдалося. За 1965—1985 гг. аб’ен валавой прадукцні сельскай гаспадаркі БССР узроо толькі у 1,6 раза, што но забяспвчвала належнага узроумю патрэб яасэльніцтва у прадуктах харчавання, а прайпсловасці у справіне. Звш чвэрці прадукцйі страчвалася у выніку базгаспадарчасці і неарганізаванасці у пврняд уборкі ураджаю, яго транспартнроукі і захоування. Эканамічнав отановішча галгасау і саугасау цярпвла зза неэквівалентнага абмену паміж горадам і ввскай. Падаражаннв свльскагаспадарчай тэхнікі, значнн разрау паміж закупачнымі і рознічннмі цэнамі на сельгаопрадукцыіо, "рабаучіцтва" з боку дзссятісау абслугруваючйх арганізацый прывялі да таго, што многія гаспадаркі аказаліся стратнымі, мслі вялікую крздытную запазычанасць.
Впнікі эканамічнага развіцця БССР у другой палове 5Ох пзршай лаловв 80х гадоу сводчаць, што працоуння рэспублікі прнклалі няма; . намагаяняу, каб палепшыць становішча гаспадаркі, пазнсіць эфакіыунасць вытворчасці, уввсці у дзеянне нявыкарасганыя рэзервы і магчішасці. Пэуныя станоучыя зрухі бнлі дасягяуты. Дзякуючй пабудовв новнх прадпрывмствау, рэканструкцыі шэрагу завсдау і фабрцк уцацоувауся прамнсловн патэнцнял рэспублікі. Далэйлае развіццз атршалі будаунічы коыплвкс, транопарт. У цолнм на^одчзалася вытворчасць ссльскагаспадарчай прадукцні. Аднак становішча гаспздаркі застазалася оупярэчлівыы. Тэыпы яе роату запавольгаліся, узмацпяліся нрцзісныя з’явн. ІсЕаваушкя сацыяльнаэканам ічнкя аднос івн, камаццнасда і н ізі’радыйная аіоіэма скоўзалі творчыя сілы народа, прыводзілі Д' за
99
тармошас'ці і застою у развіцці прадукцыйнах сіл грамадства.
Узровояь матэрыяльнага дабрабыту беларускага начода залежцу у поршую чаргу ад развіцця грамадскай вйтворчасці, роста ацйянальйага дахода. Афіцыйная статйстнка сводчыць, што у 1985 г. супраць 1970 г. апошні павялічауоя у 2,5 раза, а рэальнйя даходц на душу насзльніціва — у 1,7 раза. Акнццяуляліся аерн, окіраваныя на павышэнно заработнай плаін рабочых і слудачых „ улікам змяненняу у характары іх працц, кіаліфіхацьйнага узроуню кадрау. Так, у 1972—1975 гг. была уведзена нозая сіотэма ставак і акладау ва усіх талінах матзрняльнай внтворчасці, у внніку чаго узрасла зарплата прыкладна у 2,4 млк. работнікау. У 1879 г. завяршылася павышэннз ставак і аклгдау работнікау г; ін сўвры матэрйяльнай вытворчасці, што дазволіла яшчэ узннць заробак болы чым у I йлн. рабочых і служачкх рэспублікі. Павншалаоя заработная плата і уработнікау інпнх галін народнай газпздаркі. Па даннм за 1980 г. яна складала у сярэдніы па рэспубліцы у рабочнх і служачых 149,9 руб., у калгаснікау — 92 руб. Нельга аднак не адзначыць, што нават пры адносна невысокіх цэнах на тавары і паслугі, што іонавалі у той час, гэта быу ввльыі оціллн заробак, а у вялікай колькасці населыііцтва ён быу яшчэ ніжйшы.
Пэуную ролв у павелічэнні даходау прецоуных адпгрнвелі грамадокія фовды спажнвання. Яны уключалі сродкі на утршанна сферы бязвыплатнага і льготнага аболугоування насбльніцтза, а такоама выплаты стшіендый навучэнцай, пенсій і дапайог. У 1985 г. гэтыя фовды складалі звыш 5 млрд. руб., з іх больш 40% прйпздАла на сацыяльнае забеопячэнне і страхаваняв. Супраць 1970 г. аб’eu фовдау павялічауся у 2,4 раза, ало удззльная вага выдаткау на такія важння патрэбн, як ахова здароуя і фізічяая кулыура, санаторнакурортпаз абслугоуваннв, стшізядыі бнла невялікай.
Адказння задачй стаялі перад гандлевай сеткай Евларусі, якая яа каноц I960 г. налічвала 24,6 тнс. магазінау 1 цалатак, працавала 11,3 тыс. прадлрнемствау грацадсьага харчавання, За Ю палярадніх гадсу роэнічнй тавараабаро? лавллічуся больо чш у 1,8 раза, умацоувалася гатэрйяльлатэхлічная база гандлевта прццпрнемствау, пашкралася іх сііецаялізацйя. Насычэнню таваряага рцнку спрыяла лэунав пахзлічэнге внвворчасці таварау нарс ,:;ага спачівання, паляпшэнне іх асартйкентнай структуры. За внпэ,фказана0 дгзсячігодцзе дулавое спажзанне хаьчозых таварау насвлы’іцтвай Бо
100
ларусі узрасло у 1,8 раза, нэхарчовнх — амаль удвая. Павялічылаоя колькасць і разнаоіаЧааоць бытавых паслуг, што аказваліся жнхарач гарадоу і весак.
Разам з тнм у гандлэвым абслугоуванні насельаіцтва было шмат праблвм і цяжкасцей, з канца 80х гадоу пачалі запавольвацца тэмпы прырозту тавараабароту. Нярэдка мэлі месца внпадкі парушэння прадпрыемслвам і дагавароу аб паотауцы таварау у гандлевую сотку, продажу іх па завдшаных рознічных цэ.чах, узнікла праблеыа "внгацнай" і "нявыгаднай" прадукцыі. Па пэрагу відау таварау узнік дэфіцыт, воотра стаяла праблвма іх якасці.
Да ліку першачарговых сацыяльных задач разглядаемага пэрыяду ацносілася внрашэннэ жыллэвай праблэмы, паляпшэнне камунальнабйтавога абслугоування насальніцтва. Трэба сказаць, што гэтым пйтанням у рэспубліцы удзялялася нямала увагі, прыйаліся адпаведныя паотановй партнйных і дзяржауных органау, хаця не зауседы бду наладжаны дзойснн каніроль за іх выкананнем і намечаныя марапрычмстзы нярэдка заставаліся нз рэаліяаваныйі. Дзяржауныя ородкі, што ввдаткаяаліся яа будауніцтва жылля у шэрагу выпадкау распыляліся, поунаовю нв асвойваліоя, парушаліся нарматцуння тэпміны узвядзэння аб’ектау сацыяльнага прызначэння. У гарадах, дзе хутка павялічвалася колькасць насьльніцма.практнчна нз змяншаліся чэргі на атрнманне жйлля. Яшчэ цяжэй жыллввая праблзма вцрашалася на веоцы. Слабая эканоміка у больааоці калгасау і саугаоау, адоугнасць эначных ородкау у насельніцтва к9 давала ім магчімасці для шырокага развіцця сацыяльнай офэры. А ввдзэлэныя сельскай гаспадарцн дзяржауныя сродкі выкарыстоуваліся пэраважна на узввдзвннв внтворчых аб’актау.
Разам з іш/тіллвзым будауніцтвв, развіцці каыунальнай гаопадаркі мвлі мэсца і значныя станоучыя зрухі. За тры дзэсяцігоддзі (1956—1985) было пабудавана 2Э56,бтыс. кватэр, з якіх больш за 60% прыпадала на дэяржауныя і каапвратцуныя прадпрывммвы, астатнія узвяло насельніцтва і калгасы. За гэтн час звыш II млн. чалавяк атршалі жылую плошчу ці пабудавалі оабв уласяыя кватэрн. У шэрагу гарадоу Бвларуоі уз.чіклі новыя добраупаредкаваныя масівы жылля (йікрараэнн). Агыццяулялася комплэкснае развіццэ сацыяльнай сферш колькаоць газіфікаваных кватэр узрасла з 313,3 тнс. у 1965 г. да 2704,4 тнс. у 1985 г. Прыкыэтна павялічылася холькасць жылфонду, пкі быу аонацанй вадаправодам, капялізаццнй, цэнтралвнзн ацяплалней, гарачым водазабоспячэн
ІОІ
нем, ваннамі, аднак тут эахоувалася вялікаэ адотаванне вескі ад горада. Наоельніцтва лепл стала забяопечвацца сродкамі транопарту, бытавымі паслугамі, напрыклад, аб’ам апошніх узроо амаль у 8 разоу. У гэты ж перыяд далейшае развіцца атрымала сістэма аховы здароуя насельніцтва.
■ Была пашырана і у значнай ступоні ыадэрнізавана яе матэрыяльнатэхнічная база: толькі за 1971—1985 гг. уведзана у дзеянне бальнічных уотаноу на 37,5 тно. ложкау, пабудаванашмат паліілінік і іншых лячэбных устаноу, спартцунйх збудаванняу. Лжыцйяулялася канцэнтрацыя і спецыялізацыя ва убей сіоіэме аховн здароуя, будаваліся буйныя аблаоныя, раонныя, гарадскія і спецнялізаваныя лячэбныя уотановы, ліквідаваліся дробныя здраупунктп і бальніцы. Так, у Мінску былі пабудаванн і аслацаны найноушым аботаляваннэй гарадокая бальніца, бальніца хуткай дапамогі, дзве дзіцячыя бальніцц, два рачЗільныя дамы. Ва уоіх абласцях уведзеіш у дзвяннв супрацьсухотныя д'.іопансзры, на усіх буйных прадпрцёмствах створаны сучасныя мадццынокія санчаоткі ды інш.
На канец 1985 г. медынынскія паслугі насольнівтву Беларуоі аказвалі 880 бальнічных уотаноу, 1,4 тыс. бальніц і паліклінік, 673 маночыя каноультацыі, дзіцячыя паліклінікі і амбулаторні. Калі на канвц 190 г. на 10 тыо. чалавек яасельніцтва рэопублікі прыпадала 5,7 урачоу і 19,7 сярэдняга ыедыцынскага персаналу, wo у 1985 г. — адпаведна 37,3 і 108,4. Адначасова пагаырылаоя сетка санаторыяу і устаноу адпачынку, іх колькасць павялічылася са 180 у 1970 г. да 392 у 1985 г. Кантынгвнт грамедзяя, што адпачывалі і лячыліся у здрауніцах, узроо у пяць разоу. Разам з тнм мадыцнноказ аболугоуваннв насвльніцтва, аоабліва у свльскай йясцоваоці, у якаоных адносінах яшчэ не дасягнула належнага узроуню. Нярэдка лячзбныя уотановы слаба эабяспечваліся сучасннм меднцынокім абсталяваннвм, марудна укараняліоя новыя, больш эфектцуння йатады днягносгыкі і лячэнкя хворых.
Пасляваенны парняд характарызавауся іототкныі змяпаннямі дэмаграфічнай сітуацыі У Беларусі, звязаяай у паршую чаргу з саадяльнаэканамічным, грайадскапалітычннм і культурнші развіццем рэспублікі. Паоля внзвалення ад нямацкафашыоцкіх захопнікау у БССР пачало узнауляцца і паотупова раоці насальнідтва, пры гэт: ц даволі хутка павялічвалася колькасць гараджан і окарачалаоя эд:харства васак. Да сярэдзіны 50х гадоу колькасць гарадокога на
102сельніцтва, нягледзячы на вялізныя яго страты у геды вайнн і акупаі'.йі, у:.:о поравыоіла даваеннн рубеж, склаушы бзльш за 2 млн. чалавок. Хаця усіх шароў рэопублікі у той чаз налічвалася 7,9 йлн. чалавпк, або 85% даваеянага.
У насту.іная гадн насельніцтва Беларусі, хоць і марудна, алв іірац.ігвала расці і у 1972 г. дасягнула дававкн&га узроуню. Разаіі з тім захоуваліся еесокія тэмпы яго урбанізацді. Інтэнсіунае развіцце прамроловасці вкклікала масавую міграцыю вяоковага насельніцтва у гарадй, асабліва у Мінск, Гоыель, Еіцебок, «агілбу, Гродна, Брзст і інш. У 60—70я гады узніклі f пачалі хутка расці аовыя гарадн: Свзтлагорок, Наваполацк, Жодзіна, Новалуксйль, Белаазерск. Калі у 1939 г. Беларусь мела 15 гарадоу з часольніцтзам звыш 50 тыо. чалавек, то на I студззня 1985 г. — 20.
На пачатак 1986 г. агульная колькасць наоельніцтва у рэспубліцы пзра
КНІГІ ОНЛАЙН
