Гісторыя Беларусі
кароткі нарыс (у 5-ці частках). Частка V
Памер: 188с.
Мінск 1994
рэальная зарплата больш чда удвая. Савоцкі урад у ласі'упння гады працягвау палітнку гніжэння дзнржауных рсзнічнйх цзя яа Прамдслсвыя і харчозыя тавары. Паюталася заработная плата рабочых і служачых. Іх сярэдяонесячкы эаробак у 1955 г. перасягнуу даваеннк узровеяь у два разы, але у колькасных аднооіяах сч быу язвысокім (59,1 руб.) і забяспвчв^ тслькі сашх сйіплпя патрэбы у пвреважнаі чаотцы працоуных. Алз і з гэтага зсробка дзярлава забірала значаую частку у ььтллдзе падатхсу і ІНІ2ЫХ грашовцх зборау (падатак на халасцякоу, адзінок;х і ааласямзйннх грамадзчн, штогадовыч дзярьауныя пазыкі і Ixwj
У разглчдазан порі’яд нзкаторая стапсучня зрухі мзлі мвс';а у раэзіцці гавдлю і гранэдскаіа харчавання, свткі бнтавнх паслуг. За 10 пасляЕазклых гадоу кслзкаоць праднрывмсівау ро&яічнага гаьдла павялічйлайя у 2,5 раза, грааэдакага харчавання аааль утрая, уаацоўваліся іх кадрн і йатэріяльяаіэхяічная бала. Фізічны аб’ем роззічнага і кааператцунага гандлю нсравысіу 7 1955 г. давазяны лаказчык па 73%. У парауненні з пораааі лазляьаеннші гздаі.і на гацплёвых пралауках памлічылаоя колькасць тзварау, отау больа разнастайнш іх асертымвн'д'. Алз парйнейаагу аногія тавары адсугнічалі, невнсокай была іх якасць, яізкай заставалася кулыура абслугоузання.
Асабліва цяккіаі быаі уыоаы ашця сялянсгва. На яго не рас
81лаусвджвалася сістэыа нарміраванага размеркававня харчовйх і прамйсловнх таварау,'*%да^лялася на вёсцы саццяльная сфера. Аоноунай крнніцай матэрняльнага забвспячэння калгаскікау была іх асабістая гаспадарка, але яа прадукцыйнасць бнла нізкай. Напачатак 1946 г. больш паловы двароу не мелі кароу і свінай. Мізэрнай бнла аплата працы у калгасах і саугасах, граііадская гаспадарка якіх знаходзілася у станз глыбокага заняпаду. Напрыклац, у 1947 г. трэцяя частка калгасау на ввдавала збожжа на лрацадні, за асобныні выключэннямі сярод вясковага насзльніцтва паяавала галача, востра адчувауся дэфіцыт харчовых прадуктау, адзоння і абутку. Становішча сялянотва ускладнялася таксама вйоокімі падаткамі і рознымі абмежаваннямі дзяржавн, якія знясільвалі калкасы і аоабістня гаспадаркі калгаснікау, работнікау саугасау, пршушалі моладзь пакідаць васку і ісці у гарадн.
Пэуны станоучы уп&у на сацыяльнае становішча вё'окі аказалі рашзнні вераснёускага (1953 г.) Пленума ЦК КПСС, які ускрыу сур’азнйя надахопы у развіцц! оельокай гаспадаркі і вызначцу шэраг мер па іх „враадоленню. У пркватнасці, былі зыоншаіш нормы абавязковых паставак э аоабістых гаспадарак калгаонікау, з калгасау і сялян скасаваны ндцоімкі мінулых гадоу па падатках і абавяэковнх паотауках жйвблагадоучай прадукцыі, павыааны ца~ рыхтоучыя і закупачныя цэны на сальгаспрадукцыю : г. д.
У пасляваеняыя гедн прымаліся меры па забвспячэяню насельніцтва неабходнай недыцынскай дапайогай. Хоць і марудла, ало умацоувалася оістэма аховы здароуя, яа установы асналчаліся вовш мадыцйнскім абсталяваннам, папауняліся кваліфікаваньплі кадракі. Раоходы дзяржаунага боджэта БССР на ахову здароуя і фіэкультуру узраалі з 23,9 ылн. руб. у 1945 г. да 79,9 йлн. руб. у 1955, або у 2,8 раза. Сеіка балыіічных уотаноу павялічылаоя у 1,5 раза, урачоу стала больш у 3, сярэдніх йврнцынокіх работнікау — у 2,3 раза. Ала у цэлым органы аховы здароуя, калектнвц лячэбных устаноу но забяспечвалі належнага узроуню мвдшыкскага абслугоування насольніцтва. Прычынай таму бну нвдахоп нэабходных лякарствау, дцягнасткчнага абсталявання, шзраг участкоз'іх бальніц, селвскіх айбулатормй зцмушанй быу працаваць у калачрысіаоаваных, арэнд^аваных памяшканнях.
Такім чынам, у пзршае паолявавшіая дзесяцігоддзв маіэрыяльнае стансвішча бвларускага народа было цяжкім. Гэта звязвалаоя
з там, іііто магчымасці дзярнавы былі абмехз ;аным і. Пераважная частка сродкау накіроувалаоя на адяаулзнне народнай гаспадаркі. Таму на сацаяльнае развіда, паляпшэнне добрабыту лкдзвй опрацоувау астатковы прннцып фінансаваяня. Хаця у аоноуннм і быу дасягнуты дазазчны узровень іныцця народа, але заставалася шмат окладаннх праблем у эабэспячэнні яасельніцтза жыллём, прадйвтамі шрокага ужіітку, бытавші паслугамі.
У паслявавяяыя гдцы у Беларуоі разгарнулася рабста па аднаулвнню у галінв культурн, якой фашысцкія захопнікі наноолі непапрауны урон. Мпаз^пасля выззалення рэспублік! пачалося будауніцтва школьны/^^^^Ц^вііраб школьнага абсталявання. 3 гэтай мэтай пауовдна праводзіліол суботнікі, нядзельнікі, многія школыіня аб’вкты узводэіліся за кошт калгаоау і прадпрйемотвау. 7жо у 1945/46 наэучальяы гэдзв працавалі ІО 915 школ, з ахопам 1332,7 тыс. вучяяу, у I95O/SI навучальным годзз кслькаоць школ павплічплася да II 767, у якіх налічвалася I 493,6 тыо. чалаввк. У сувязі з ажнццяулвннем сямігадовай і падырэннвм оярэдняй адукацыі павялічвалаоя оотка оямігадовнх і сярэдніх школ. Калі у 1945/46 навучальяым годэе працавала 1641 сямігодка, то у 1950/51 навучалышм годю іх стала 2904. За рэтыя гады колькаоць сярэдніх шнол вірасла з 353 да 761.
У гадк ііасляЕазні.ага раябурэння, калі патрабавалася напружакво уоіх 'птэрляльндх і духоуннх сіл, дзяржавай рабілісл новыя крок! па удаскапаленшо школьнай адукацыі. Быу ажыццоуленыперахэд да навучаная з сямігадовага узросту, уведзана абавяэковая здача у ІУ ! УП класах экзаквнау, a у X к.іасе — экзамвнау на атзстат зталасці. 3? поспехі для лепшнх вучняу бау заонаваны залатн і сярэЗраны мэдалі. Але з насляваезннх новауввдзвнняу не апраудала сябе раздзельназ навучанно дэяучынак і хлопчыкау, якон пачало аэдцяуляцца у Мінску і абласных цзнтрах. Гэта нв толькі не садзвйніч&ла паляпшэрню внхаваучага працэоу, ало яшчз больк ускладніла уйозы работн школ, гаму раздзельнае яавучанне было адкзнбна.
Да зярэдзіяы 50х гадоу у асноунш было завершана уовагуль;іаа аямігадовае навучанна, пашцралаоя сярэдкяяадукаадя. Але yes гзта рабілеся ва уйовах наступлання на баларускую нацыячаль:іую шяолу, не актвунай русіфікацыі. Так, калі у Мінску у 1945/46 кавучальндд годзо з 28 школ 14 былі бэларуокамоукнмі, то ужо у
/
831952/53 зевучальнйм годзе з 46 йкол беларускіх налічвалася толькі 9. У гэтч час у Брзоце з 14 екол іолькі здяа з’яўлялася беларуокамоунай, дн I у ёй нз быу эробланы набор у первы клас. Набірала моц і такая трывожная тэкдэнцня, як скарачэнне кэлькаоці бвларускамоуных школ у раенах і назат у сельск.’⁴. мясцовасці. У 1952/53 навучалькым годзе, напркклад, 29 раенніж цэнтрау Заходняй Беларусі не ;,:ел1 беларускіх екол.
Значная ўвага надавалася аднауленню і развідцю сярэдв«й спеццяльнаіі школн, якая лавіпна бпла забяслачздь гсс.іадарку 1 культуру Еаларусі кедрамі сярэдняга ззяна. Ужо у 1944/45 каэучальнш годза аднавілі работу 66 тэхяікуЕау і гушлішч, а лраз год іх колькасць дасягнула 94. У 1955 г. у LOOP налічваліся 123 сярэдція слецыяльныя ўоіанозй. Нягледэячн на тое, штс не удалося дасягяуць іх даваеннай колькасці (Iz8), узо ў 1950 г. была парааотана даваенная кольгсасць навучлнцяу. За 1946—1955 гг. тэхнікуйп ! вучылісчы падрыхтавалі 89,2 ткс. опедйялістау, што заачна перавыоала дававвнн ўзроаень; Калі у 1941 г. у БУСР працавалі 59,8 тйс. работяікау з оярздняй сподыяльнай адукацыяй, іо у 1955 г. — 99,2 Т!Ю.
Праводзілася праца па аднаўлеяна etc*.zu вдаэйшай адукацыі. Ужо у 1944/45 навучальныв год гпачалі работу 22 вішэйаж навучальння установы з 25, якія былі да ві£нй. Наладжвалася падрнхтоука па спецняльнасцях, якіх но бн.;с ранэй. ?ач, у 1945 г. пачау працазауь Еелт^скі тзагралыш інсвіггут, які у 1953 г. порай^еяавауоя ўтлатральнамастаоі. У 1948 г. бд? адкрмн Нінск! 'дзярааунц лвдагагічнн iHCTatyi закохшлг коу, У наступння гады яачалася ладрыхтоука кадраў ввяэйжаа адукацаі неабходннх для далейіаага развіцця народнай гаслэдаркі рзсяублікі Бцў едчнввны Гроіяснскі сбльскагаспадарчы іш»:г?у» (1951), Soларуокі інзтйтуг чг’імераў чнгуначнага транскарду у Гомелі (19537, Поляцхі подагагічнв інстшут (1953), Беларускі інстйтут механізацп! і эг.октрафікадйі сгльска’; гаспадаркі (1954).
Меогія ВНУ не ааглі даць вцпуокнікаа яеабходзуд падрыхюўку для лракткчнай дзейзасці, таму зто іх работа преходзіла у складеннх умовах. He хапала слеццялыігй і даланошдій л і таратурн, лабараіорцй, вучабнж аўдыторн?. На ўзрозояь падрмхуоукі споцыялістау уялнзала неэдавальяянчая забяспечанаспь вшэлшаі? школц выкладчыцкімі кздрамі. У 1950/51 навучальнш годзе э 1388 вькладчйкаў толькі 74 нея; ступень докіара навук, з іх 37 з’яу;:я
84
4' Г
ліся дактарамі мвдвданскіх навук. Вучэбнавыхаваучая работа насіла запалітазаванн характар. Скарачалася вйвучэнне нацйянальнай гісгорш і культурн. За пасляваеннае дзасяцігоддзе было цалнац агорнута внкладанне на бвларускай мовв. Tun не менш, за 19%—1955 гг. вншэйшая школа Беларуаі яадрыхтавала 47,5 тйс. споцнялістау. Да оярэдзііш 1955 г. у розных галінах народнай гасладаркі працавала 166,5 тыо, спецйялістау супраць 87,6 тно. да вайнй, у тнм ліку з вышзйшай адукаццяй адлаведна 67,2 і 27,7 тнс. чалавек.
Развізалаоя літаратура і мастацтва Боларуоі. Sa 1946—1952 гг. у рэопубліцц бшіо вцдана 180 назвау творау беларускіх піоьночііікау агульным тйражом 1433 тію. экзэвплярау. Лзпшйя з іх атршгілі ярцзнанно но толькі у рэспубліцп, ало і эа яо монамі. " сярідаіне 50х гадоу каля 80 кніг пісьмоннікау Боларуоі бйлі знчанзонй на мовах народау СССР, пвравадзоны на полвокую, вангерскую, кііайскуй, балгарокую, чэшскую, кямоцкую моіш.
Разгортвалі дзойнасць тэатралышя калектывн Беларусі, якія ннрнуліся з эвакуацыі, ці едлаулялі спапоную у сувязі з вайяой работу. У.ко у 1945 г. у рэонубліцы працавалі 12 тэатр^у. У періі!Ы пасляваошшя гадп у тэатральнаіі сферн разгарнулаоя кампавія за "чйоцінп" рэпоріуара, паабаулвння яго ад замежных творау, шсія на цумку вйшэйшага партнйзага кірауніцтва давалі магчшасць для бурдуазнага ўюшзу на оавоцкага глодача, но адпавадалі зачачаы яас.шнаенпага вжавапяя працоуннх. Няглвдзячы на партыйШ! уціск у 1950 г. тэатральныя калэктнвн ажіадявілі 59 новых сяоісг.’дсляу, ano яа 28 больш, чш у 1947 г. Уояго бшю данзена 2.69 ііем:.і:іоііак супраць 1
КНІГІ ОНЛАЙН
