Гісторыя Беларусі
кароткі нарыс (у 5-ці частках). Частка V
Памер: 188с.
Мінск 1994
вдзон ^ло і.рйсвоена эваннэ лвйтэнанта французскай арміі.
На зяоі Чэхаславакіі дзйнічала брыгада іМЙ Готвадьда, якую ўзначальюў ураджзнец Лвпельакага раёна ё.А.оіцінскі. Толькі ў верасні 1944 г. брыгада ажыццявіла 158 саявых ааврацый. Сйвецкі урад прысвоіў яв камандзіру званна Рероя Саведкага Саюэа
&ачны ўклад у перамогу над ворагам уп₉₀лі працоўш/велаРУеі, эвакуіраваныя яа ўсход краінк. Размясціліся эвакуіраваныя ^TT™’ ’•*'"" * “ Л⁴>¹ '“«• у»™« “
ў сярэдняй паласв РСФФ і ў ^ходняй Сібіры. у асноўнай мася авакуіреваяыя прадпрывмствы зліваліся з мясцовымі, аднасодншн па сяецыялізацыі. Адна« каля ₂С леравакій буйнш£ прадры_ мсіваў захавалі сваю ранвйшую самастоянасць. Ужо ў жніўніьвра
Г' пачалі даваць лрадукцыю 15 эвакуіраваных прадпрыамстваў, у КЕстрычнікулістападзв — яшчэ 20. Да лвта 1942 г на абарону врацавалі больш за 60 бвларускіх драдпрыемстваў. у'аджКіх умовах вавннага часу рабочыя, інжынзрнатэхнічныя работні і ваказвалі ўзоры працоўнага гвраізму. Так, завод "Гомсвльмаш" быў ноўнасцю адноўлвны у Лургане га адзін мвсяц. а такі к час стаў
63
даваць ваанную прадукцыю і. калектыў Гомельскага станкабудаўнічага завода. У верасні далі драдукцыю гшельскі паравогавагонарамонтна і судара.чонтны заводы, віцабскія отадкабудаўнічы, фабрыка імя КіМ і імя К.Цэткія, у кастрычнінулісталадзе — гомал. скі завод "Рухавік рэвалюцыі", віцабскі іголкавы, фабрыка "Сцнг індустрыялізацыі" і іншыя.
Адвагу і стойкаоць праявілі ў гады вайны эвакуіраваныя беларускія чыгуначнікі. Чэста з набяопекай для жыцця нны вадзілі да’ язды Ў дрыфрантавой і франтавой паласа, падвяргаліоя налётам варожзй авіяцыі. йершай сярод работнікаў чыгункі з аляраддэннам графіка, баз дадатковага вабору паліва правяла цяжкавадавы састзў А.М.Чухнюк. Яа працоўны. начын бйў дадтрнманы іншымі чьгуначнікамі. Jh высокія наказчыкі ў рабоца яна была ўдаотоена зыоокага звання Гароя Сачыяліа.тычнай Црацы. Гакув а узнагароду .атрымалі баларускія чыгуначнікі А.В.Глабаў, аМ.йакараў, І.П.ІІаршукевіч, А.А.Янкоўскі.
Частка эвакуіраванага насальніцтва лрацаьала ў оальскай гасладарцы трактарыстамі, канбайнёрамі, кывёлаводамі і лаляводамі, брыгадзірамі і старшынямі калгасаў.
У савацкім тыла знаходзілася мат прадотаўнікоў оеларускай інтэліганцыі. На усход былі эвакуіраваны 60 навуковадасладчых інстытутаў і лабараторый, 6 тэатраў, больш 20 вншэйшых і сярэдніх навучальных устеноў. Вучоныя БСФ вялі дасладванні, скіраваныя на ўдаоканальванне тэхпалогіі вытворчых драцэсаў у прамысловазці, аяыццяўлялі дошук каштоўнай сыравіны для ваанных лрэддоыемстваў, вырашалі нраблемы давыыэдня ўрадвайнасці сельскагасдадарчнх кулыур, раслрацоўвалі зфекіыўныя матадн лячзння ларанвных і г.д. У 1943 г. і:а станцчі Сходня пад шаскпой аднавіў сваю работу Балдзяржунівароітэт, у Яраслаўлі мінсні мадыцынскі інотытут.
Свой уялад у агульпую слраву дасягнання парамогі над ворагам ўносілі дзаячы баларусяам культуры. Яны смаралі. новыя мастацкія творы, выстудалі дарад воінакі Вырвонай Арміі, прымалі ўдзел у зборы грошай на датрэбы абароны.
Ймагаючыся сулраць нямацкіх захолнікаў у дартызэнскіх атрадах і ў дадпсллі, на франтах Вялікай Айчыннай вайны, здзойсняючы драцоўныя псдзвігі ў оавецкім тыла, дрілмаьчы актыўны ўдз.ел у вўраііейскім руху Супраціўлання, лрацоўныя Баларусх ўдесді важхі уялад у а.гульную барацьбу народа супраць фашызма, наблізілх дзаль вялхкай парамогі, ўсгалявадна міру на знмлі.
64
Парамога ў Ннулай вайна сша дасягяута вальмі вялікай цаной. У памяці кожяага дароолага жыхара Беларубі трыаала замацавалаоя ліч&і .2 млн.200 тысяч. Стольхі ладзвй было аяішчана .чзмацкімі захопнікамі яа тэрыторнх Бвларуоі. Гэтая лічба адчыняа мамарыяльны комдлакс "Хатынь", яна трыьала ўвайшла ва ўса энцкклападыі і кчхгі па Вялікай Айчыннай зайнв. Упвршыню яна ўзнікла ў 1945 годза ў выяіку абагульнання звастак НадзвычапнаЙ Дзяржаўнай &місіі UJUO па ўстаяаўлонаю і рассладаваяню злачцнстваў нямэцка.цвнысцяіх захслніяаў. У сувязі з тым, што апошяім часак асобныш аўтарамі робіцца спроба паставіць пад сумнанна гэтую лічбу, арвіху падрабязлвй расяавам ,як. нна ўзнікла. У снажні. 1945 г. яа дадззных аблесных і раённых камісій садзайнічання НДК, і па праіаколах НД.Ч была складзана даведка аб ахвярах ня.чецкафаішоцкіх .злачынстваў яа Беларуоі, у якой былі дадзэнл частупяыя звасткі:
й№ : Всблзсць :3нішчана ўсяго: Забіта і за Вываэана ў яя
: грамадзянскага катавана ваен мецкае рабст
: насельніцтва : напалонаых ва
ійіцская 317515 101590 29815
4 • магілёі’ская 71602 59134 21436
3. ьіцебская 151421 92891 68434
4. Гомельская 53630 114476 16745
5. Бабруйокая 82194 5401 3 15275
6* ііолацкая 105211 157007 52599
7. Ііалвокая 37981 3120 23047
8. Гроднанскан 111208 41330 53965
9. Брэсадая 159526 38858 20008
10. Баранавіцкея 181179 88407 33773
11. Піяская 95385 24613 30861
I уаладзечанская 42373 34652 8828
1409225 810091 377776
Ісяго знішчана грамадзяяокага наоельніцтва і ваанвапалояных 2219й1о чалавзк. Нк бачы.ч, у агульную лічбу нз ўключаны тая, хто быў аывззакы ў Германію і зйгінуў тзк. ьядома, што па розных прычыяах звыш 260 тысяч яе вярнуліся на Радзіку.
У гатую статасгыку нз ўключаны шхар* Ьвларусі, якія змагаліоя 9 Чырвонай Арыіі (а гэта каля і .члн. 300 тысяч}, ярапа. і боз
і
65веотак, ці загінулі ў валона, а такоа ;а бзларусы, загічуўшыя ў партызанекіх атрадах.
Больш іаго, у працэов аадрііхтоўкі кніг оарыі "аамяць" вчяоряеццг , што дадзвшя Нэдзвйча*шая дзнржаўлал dawioii гэрагу раёнаў .лач^а эаьіжаны* Гак, па афіцыйшх зввствах у Галачгчск’м раёне лічылась загілуўшымі /500 чалаввк. > выніку пераяраверкі і апублікавяьня олісу загінуўшііх было устаноўлена іО т^сяч лрозвішчаў загінуўшнх. He выключна, што 5акая оітуацыя магчыма і па другіх раёньх.
Да гэтэга трэбз дабалць, што дадзеныя Цл ns зуоім дакладныя і на шэрчгу лагераў вавннаналолных. Тая, у лагэры вавнчэаалснкых ійасюкоўшчына было зафіксавана звна 80 тыояч загінуўшйх. Дзякуючы даоледванням беларуокіх лучоных, знойдзвны яшчэ рад братскіх магіл, у выніку лічба ахвяр павнлічылаоя да 110 тысяч. Уву пасля росвуску камісіі дадаткова былі знойдззны пахаганні 150 тыонч чрлавзк, якіл раней нз былі вядомыя. Такім чынам, кслькасць загінуўшага наеальніцтва Бсларузі была значна болмзн чым да гзтага было вядома.
Зайна нанвсла народнай гасіадарцы і культуры рэопублікі буйнып няэвяртальяыя страты: было спалена і разбурана /09 гарадоў і раённых цэнтраў > 9/00 вёсак, ам&ль усз пра.шсловыя чрадпрыемотва, саўгасы і калгасы, школы, уотановц навук.і і кулыурч, бальніцы і г.д. Агульчыя отраты рэоп.ублікі склалі 75 нлрд. рублей (у гэнах 1941 г.), мто окладала S5 бэджэтаў 1940 г. Пгсяўныя плошчы скараціліоя амаль напалову. Каля .3 млн. чалавек засталооя баз прытулку і доўгі чао вымушаны былі жыць у зямлянках.
Адаак, няглвдзячы ні на што, бвларуокі народ ^орыў у лепшае будучаз і зяацшоў у сабе оілы, каб пераадолвць з цнгам часу страшэнныя ахвяры і страты ьайны.
Тз«а 2». І1АС;ЖШІНАЕ АДІІАУлаііЕ 1 РАЗВІЦЦЕ БЗЛАРУСІ. ЖЛЛСЦІ I HAFUTKI.
&Г£³1ІНМ?ЖМЬ • Вйнікі ллмоцкафааіюцкай ахупацыі, разруха. 2. Аднауленне і развіццё народнай гаспадаркі. 3. Калекткйізацйя сельскай гаспадаркі у заходніх абл'ізнях Беларусі.
4 . Гракадскапалітнчнае жйццо ва умовах кулыу аообы. 5. Катэршлькав с'і’ановіача народа, цяхжкасці айцця. 6. Кульгурназ будауніцтва, павука.
"Інулая вайна вогнаяннм омерчам лракацілаон па тарцторыі Геларусі. За трохгздовы порняд акупацаі нянацкафашг.'сцкія захелнікі учычілі на бэларускай зямлі зграаэнння злачйнствй, загубілі звж 2,2 влн. савецкіх грамацзян, або ко. нага чацвертага жыхара рэспублікі, спалілі, разбуралі і разграбілі 209 гара лоу і йаоблкау гарадскога rimy, 9200 вйсак. Шат населонпх пун хгау бп.ю знішчана разам з хйхарамі, у тна ліку вёска Хаткнь, трагіч.ш лёс якой вяцомд далоха за межамі Баларусі. Сотні тііс.чч жкхароу рзспублікі эагінулі у барацьбо з ворагам на франіах Ьялікай Айчцвнай вайны і у партызанскім руху.
У вжіку акупацкі у катастрафічннм зтановіачв алянулася народная гаспадарка Боларусі. Захопнікі разбурылі 10 333 чрамшломк нрадпрдоаствау, што склала 85# іх даваеннаіі колзкасці, ліквідавалі усо 10 тнс. калгасау, 92 саугасы і 316 ЗТС, вывозлі у Германію 8896 трактарау, болыа за 1100 кахбаіінау, mat інсай тэхнікі. Вялізндя стратн былі нанесенн транспарту, лыллввакааунальнай гаоладаріш, прадпрыемствам гандлю, сістэмз ахозы здароуя. Акаль 3 нлн. чалавек, каля 34# даваеннага насельніцтва, бнло лазбаулена лнлля. 3 нобнвалай яорсткасдо вораг знішчцу тімячя рстаноу аоваты, налукі, культуры. За гады акупацыі рэснубліка страціла звш палова свайго нацыякальнага багацця, пры гэтж толькі прамы матэркяльны ушчзрб БССР склау 75 млрд. руб. (у цэнах 1941 і¹.).
Дцразу пасля ьызэалзння ад нямецкафашысцкіх захопнікау працоутлі Бвларуоі прыступілі да адраджэння народяай гасііадаркі і ліквідацыі вннікау акупацыі. Гэта была надзвычайна цяжкая і склаіаная задача. Яв вырашэннв даводзілася пачынаць у экстрэмальннх укоьах, калі яшчз працягвалася кровапралітная вайна з (фажшаа, якая забірала ®ат сіл народа, вялізных вздаткау ма
67тэрпяльннх рзсурсау. Але паотупова ацг'аулончш рабом у рэзпубліцн пашвраліся, да стваральнай працп прпсгупілі гнсяча калоктнваў работнікау прамйсловасці, свмюкай racnswapKi.^ipaiicnapsy. Дзякуючц намагапняы працоунж у Гомолі на пачата;' 1945 г. бнлі часткова адноулонн і пржтупілі да внпуоку прэдукцці 37 праьшслозых прадпрнанстзау, у Нінску за 7 мвсяцау лааля шззалоння увайплі у с;рой поунасцз 36 і часткова 14 прадпрмзмсі— вау. У Гродпе — 17 фабрйк і заводау і г
КНІГІ ОНЛАЙН
