Краязнаўцы Віцебшчыны другой паловы XX - пачатку XXI ст.
біябібліяграфічны даведнік
Мікалай Півавар
Выдавец: Кнігазбор
Памер: 372с.
Мінск 2010
Выданні ўтрымліваюць вялікую колькасць інфармацыі па гісторыі, культуры, прыродзе Заходняй Віцебшчыны: Браслава, Глыбокага, Друі, Дзісны, Нарачы, Паставаў і іншых гарадоў і мясцовасцяў рэгіёна. У кнігах змяшчаюцца карты і планы месцаў і мясцовасцяў. Кнігі напісаны ў спалучэнні жанраў рэпартажа, пуцяводніка і распрацоўкі турыстычнага маршрута.
Тв.: Ilustrowany przewodnik ро zabytkach kultury na Bialorusi. — Warszawa: Kodruk, 1997' Wsrod iezior i mszarow Wilehszczyzny. — Warszawa: Rewasz, 2000. — 368 s.
253
САБІТНЮК НІНА АНАТОЛЬЕЎНА (30.01.1956. в. Галубічы, Глыбоцкага раёна, Віцебскай вобл.), педагог. Скончыла мастацкаграфічны факультэт ВДПІ (1978). Працавала на розных пасадах у навучальных установах Полаччыны. Выкладае гісторыю ў СШ г. Наваполацка.
Вывучае мясцовыя традыцыі вырабу і выкарыстання гульневых і абрадавых лялекз тэкстылю, народнай сімволікі і тэхналогій, даследуе астранамічныя і касмаганічньія ўяўленні нашых продкаў, праводзіць пошук і вывучэнне культавых мегалітычных помнікаў Полаччыны, аналізуе тайнапісны метад Ф. Скарыны. Зацікавілася вывучэннем гісторыі і культуры Полаччыны. працуючы ў Цэнтры пазашкольнай работы г. Наваполацка. Вядзе там гурток (з 2005). Значны ўплыў на фарміраванне зацікаўленасці ў вывучэнні мінуўчыны рэгіёна аказалі А.В. Куржалаў, Н.І. Ярмух, С.М. Глушкоў. Разам з апошнім бярэ ўдзел у экскурсіях і экспедыцыях па Полаччыне. у які.х вывучаюць помнікі даўніны, збірае фальклорныя і этнаграфічныя матэрыялы. Разам з інш. полацкімі краязнаўцамі праводзіла даследаванне культавага язычніцкага комплекса каля воз. Янова ў Полацкім раёне, выявіла некалькі мегалітычных аб’ектаў.
Разам з гуртком стварыла калекцыю «Дзед і Баба», якая складаецца з 40 народных лялек з тэкстылю (2005—2007). Калекцыя — спроба рэканструкцыі традыцыйных лялек Падзвіння. Захоўваецца ў музеі СШ № 5 «Хата ў жыцці беларуса» (падраздзелы «Выхаванне дзяцей і падлеткаў», «Печ», «Покуць»). Другая калекцыя склала аснову пастаяннай выставы «Бабулін куфэрак» ва УА «ДЦПР г. Наваполацка» (2009). Падрыхтаваныя выставы экспанаваліся ў розных установах Мінска, Віцебска, Полацка, Наваполацка.
Актыўна прапагандуе беларускія народныя тэатральнаабрадавыя традыцыі. 3 гэтай мэтай супрацоўнічае з разнастайнымі дзяржаўнымі і грамадскімі аб яднаннямі, напрыклад. Наваполацкім гісторыкакультурным клубам этнаграфічных спеваў «Княжыч».
Бярэ ўдзел у міжнародных, рэспубліканскіх, рэгіянальных навуковых канферэнцыях, у тым ліку «Русская, белорусская н мнровая лнтература: нсторня, современность, взаммосвязн» (Наваполацк. 2004), «Эволюцня человека по пражской бнблнм Францнска Скорнны (опыт реконструкцнн)» (Наваполацк, 2005), «Славянскія літаратуры ў кантэксце сусветнай» (Мінск, 2006), «Культавыя камяні з малымі ямкамі» (Вілейка, 2006), Рэспубліканскіх краязнаўчых педагагічных чытаннях.
Mae некалькі ненадрукаваных прац «Опыт снстематнзацнн пражской Бнблнн Ф. Скорнны в 3 частях», «Эволюцня человека по пражской Бнблнн Францнска Скорнны (опыт реконструкцнн)», «Да пытання аб каляндарным стылі датавання Бібліі Ф. Скарыны, выдадзенай у Празе (15171519)».
Тв.: Кнігі (саматуж. выд.): Воднымі шляхамі да культавых камянёў старажытных палачанкрывічоў. Новополоцк: ГЦВР, 2006. — 45 с.; Роля вучэбнадаследчай дзейнасці ў сацыялізацыі гурткоўцаў: зборнік / склад. Н.А. Сабітнюк — Наваполацк: ДЦПР, 2008. — 144 с.; Нзученне Полоцкого Стоунхенджа н другнх мегалнтнческнх памятннков Внтебйдлны каксредство органнзацпп познавательного н оздоровмтельного досуга новополоцкпх школьннков: Пз опыта работы / сост. Н.А.Собнтнюк. — Новополоцк: ГЦВР, 2010. —108 с.
Артыкулы ў навуковым друку: Пражская Бнблня как уннкальный крнптографнческмй памятннк// Проблемы нсторпп лптературы: сборннк статей. — Вып. 18. — Москва; Новополоцк: Ннстнтут славяноведення РАН, ПГУ, 2004; Датаванне пражскай Бібліі Ф. Скарыны як сістэмналікавая крыптаграма: выяўленне, рашэнне, выкарыстанне // Матэрыялы Міжнароднай літаратуразнаўчай канферэнцыі. — БДУ, 2006 г.
Артыкулы ў перыядычным друку: Зашпфрованное посланне в XXI век // Вестннк культуры. — 2004. — № 23; Крпптограмма // Вестнпк культуры. — 2004. — № 4; Унікальныя знаходкі вучняў на знакамітым Полацкім Стоўнхенджы // КГ. — 2008. — № 24; Дорогамн тысячелетнй к свяіценным камням звёздного культа древннх полочанкрнвпчей // Тамсама. — С. 49.
Літ.: Мальдзіса А.І. Да пытання аб каляндарным стылі датавання Бібліі Ф. Скарыны, выдадзенай у Празе, 15171519 гг. // ГлР. — 2005. — 25 жніўня; Анкета «Краязнаўцы Віцебшчыны». Сабітнюк Н.А. (12.04.2010)// Асабісты архіў М.В. Півавара.
САВІЧ ЧЭСЛАЎ (Czeslaw Sawicz), краязнаўца. Аўтар кнігі «Перш, чым у нябыт зачыніцца брама», у якой распавядае пра жыццё на абшарах Віленшчыны, пераважна Браслаўшчыны, у перыяд Паўночнай вайны, перад падзеламі Рэчы Паспалітай у другой палове XVIII ст., пра падзеі пахода Напалеона ў Маскву ў 1812 г., савецкапольскай вайны, падаецца значная інфармацыя пра роды Савічаў і КозелПаклеўскіх. Працягам кнігі стала выданне «Магікане знад Дзвіны» (Варшава, 2000). Утрымлівае багаты дакументальны матэрыял, які можа быць выкарыстаны гісторыкамі. У кнізе «Віленшчына. 19191939» (Варшава, 1995) нааснове інфармацыі са «Слоўніка геаграфічнага каралеўства Польскага» (1896), атаксамасастатыстычныхдаведнікаўабрысаванакарціна міжваеннай Віленшчыны, у склад якой уваходзілі землі цяперашняй заходняй Віцебшчыны.
Тв.: «Zanim czas pochlonie»: Polnocne rubieze Rzeczpospolitej Polskiej. — Warszawa, 1995. — 416 s.; Wilehszczyzna, 19191939. — Warszawa, 1995. — 640 s.; Mohikanie znad Dzwiny. — Warszawa, 2000. — 543 s.
254
2006'Т: ^0'^ Braslawski: Literatura. —Warszawa: Oddziat Warszawski Krajowego Stowarzyszenia Brastawian,
САДОЎСКАЯ СВЯТЛАНА ІВАНАЎНА (1955), краязнаўца, музейны работнік. Супрацоўнік ГРКМ. Укладальніца кнігі «Памяць» Гарадоцкага раёна і аўтар шэрагу артыкулаў у ёй (19902004). Некаторыя матэрыялы па гісторыі Гарадоччыны апублікавала на старонках мясцовага перыядычнага друку.
Тв.: У складзе Вялікага княства Літоўскага і Рэчы Паспалітай: Сацыяльнапалітычнае становішча // Памяць: Гарадоцкі раён: Псторыкадакументальная хроніка /укл. С.У. Садоўская. — Мн.: Беларусь, 2004. — С. 5256; У складзе Расійскай імперыі // Тамсама. — С. 6368; Гарадоцкі пав. у другой палове XIX пач. XX ст. // Тамсама. — С. 137140; Прамысловае развіццё ў 1920я гг. // Тамсама. — С. 212213; Стан сельскагаспадарчай вытворчасці ў 19201930я гг. // Тамсама. — С. 216217; Гандаль і сувязь // Тамсама. — С. 225226; Культурнае развіццё // Тамсама. — С. 226227; Першыя дні вайны // Тамсама. — С. 291293; Акупацьія // Тамсама. — С. 296299; Яны засталіся жыць // Тамсама. — С. 305306; Крывавыя справы карнікаў // Тамсама. — С. 308309; Выратаванае жыццё // Тамсама. — С. 369370; Гарадоцкая аперацыя // Тамсама. — С. 369373; Наладжванне мірнага жыцця // Тамсама. — С. 404405; Краязнаўчы музей // Тамсама. — С. 732733.
Артыкулы ў мясцовым друку: Баі пад Гарадком // ГВ. — 1993. — № 26. — С. 2; Чорнае крыло вайны // ГВ. — 1993. — № 27. — С. 4; Для кннгн «Памяць» // ГВ. — 1999. — № 45. — С. 4; Герой палярнага дрэйфу [А.П. Сабалеўскі] // ГВ. — 2000. — № 10. — С. 2; Гістарычны парад // ГВ. — 2000. — № 50. — С 2' Жыццё адданае небу: [П.І. Пелюхаў] // ГВ. — 2000. — № 51. — С. 2; Як гэта пачыналася // ГВ. — 2001. — № 38. — С. 2, 3; Гарадоччына багатая на багатых людзей: [кніга «Памяць»] // ГВ. — 2001. — № 49. — С 2; Летапіс роднага краю // ГВ. — 2002. — № 30. — С. 2; Старая фотографня // ГВ. — 2003. — № 43. — С. 4; Напярэдадні вайны // ГВ. — 2003. — № 81. — С. 2,4; Акупацыя // ГВ. — 2003. — № 88, 91,93,99; Гарадоцкая аперацыя // ГВ,— 2003, — №101, — С.2.
САЛТУК АЛЕГ УЛАДЗІМІРАВІЧ (25.08.1946, в. Рыжэнкі Шумілінскага раёна Віцебскай вобл.), журналіст. Скончыў Мішкавіцкую СШ Шумілінскага раёна (1963), факультэт журналістыкі МгДПІ (1967). Працаваў адказным сакратаром газеты «Патрыёт» Ушацкага раёна (19691974), сакратаром Віцебскага абласнога аддзялення СПБ, рэдактарам аддзела газеты «Віцебскі рабочы». Асвятляе пытанні гісторыі і культуры Віцебшчыны на старонках газеты «Віцебскі рабочы», вёў раздзел «Сябрына», у якім уздымаліся пытанні культурнага, нацыянальнага адраджэння беларускага народа, гіст. мінуўшчыны краіны. Вывучае літаратурнае жыццё Віцебшчыны.
Заслужаны член Саюза пісьменнікаў Беларусі, лаўрэат літаратурнай прэміі імя У. Караткевіча, журналісцкай прэміі «Залаты піяр».
Тв.: У добры шлях: [А. Нафрановіч] // ВР. — 1998. — № 31. — С. 6; 3 кагорты народных: [П. Броўка] // ВР. — 2000. — № 72. — С. 6; Жывыя асяродкі памяці: [музеі Віцебшчыны] // ВР. — 2000. — № 117. — С. 3.
Літ.: Анкета «Краязнаўцы Віцебшчыны». Салтук А.У. (6.10.2006) //Асабісты архіў М.В. Півавара.
САМОЙЛЕНКА АЛЯКСАНДР. краязнаўца. Працаваў выкладчыкам у Відзскім ПТВ Браслаўскага раёна. У 1980я гг. стварыў музей у ПТВ, які адлюстроўваў некаторыя старонкі гісторыі Відзаў і наваколля, гісторыю вучылішча, меў этнаграфічны куток. Пасля сыходу з вучылішча краязнаўчую працу пераняла Таццяна Плешывава.
Літ.: Краязнаўчай праца ў Відзскім профтэхвучылішчы // Павет. — 2005. — № 8 (45), снежань. — С. 7.
САРОКА (Матук) СВЯТЛАНА МІХАЙЛАЎНА (28.11.1961, в. Боркавічы Верхнядзвінскага раёна Віцебскай вобл.), мовазнаўца, гісторык журналістыкі, краязнаўца. Кандыдат філал. навук (2001). Скончыла СШ у г. Наваполацку, Політэхнічны інстытут па спецыяльнасці інжынермеханік (1983), факультэт журналістыкі БДУ (1990). Працавала канструктарам у ВА «Электрамодуль» (г. Маладзечна), карэспандэнтам. адказным сакратаром у газетах г. Маладзечна: шматтыражках «Прнборостронтель», «Наш дзень», «Рэгіянальная газета» і «Новай газеты» г. Наваполацка (19861999), выкладчыкам дысцыплін «Культуралогія», «Тэорыя і гісторыя культуры», «Стылі і жанры літаратуры і журналістыкі», «Этыка», «Эстэтыка», дацэнтам кафедры сацыяльнагуманітарных дысцыплін ПДУ (з 1999).
Даследуе гісторыю беларускай журналістыкі, этнаграфічную культуру беларусаў у складзе Расійскай імперыі. Віцебшчынасталапрадметам навуковай зацікаўленасці пад час напісання дысертацыі «“Віцебскія губернскія ведамасці" ў сістэме беларускай дарэвалюцыйнай прэсы» (навуковы кіраўнік прафесар А.Г. Слука). Аўтар кнігі «Внтебскне губернскме ведомостн» (офнцнальная часть н неофпцнальная часть)» (2004), у якой аналізуе тэматыку пулікацый, склад аўтараў, ролю выдання ў грамадскім, навуковым жыцці губерні. Удзельнік навуковых канферэнцый (з 1999).
КНІГІ ОНЛАЙН
