Краязнаўцы Віцебшчыны другой паловы XX - пачатку XXI ст.
біябібліяграфічны даведнік
Мікалай Півавар
Выдавец: Кнігазбор
Памер: 372с.
Мінск 2010
Літ.: Шпакоўская Г. Анатоль Дулаў: «Раўнапраўе — ідэал, да якога трэба імкнуцца» // НС. — 2007 — 6 сак. — С. 4; Анкета «Краязнаўцы Віцебшчыны». Дулаў А.М. (23.05.2007) // Асабісты архіў М В Півавара' Дулаў А.М.: «Сумленная праца — шлях да поспеху» // Мы і час: [ВДУ]. — 2009. — 16 мая — С 3
105
ДУЛЕБА ГАННА ІВАНАЎНА, ст. навуковы супрацоўнік ІМЭФ НАН Беларусі. Кандыдат гіст. навук. Даследуе гісторыю населеных месцаў Беларусі, народнай адукацыі. Брала ўдзел у падрыхтоўцы тома«Збору помнікаў гісторыі і культуры Беларусі», прысвечанага Віцебскай вобл. Аўтар больш за сто артыкулаў. прысвечаных помнікам архітэктуры, славутым землякам, героям Савецкага Саюза — ураджэнцам раёнаў і гарадоў Віцебшчыньі (Аршанскі, Глыбоцкі, Пастаўскі. Сенненскі, Талачынскі раёны). Удзельнічала ў падрыхтоўцы рукапісу «Гарады і вёскі Віцебскай вобл.». Артыкулы, падрыхтаваныя навукоўцам, змяшчаліся ў Энцыклапедыі гісторыі Беларусі, кнігах «Памяць» (Аршанскі, Талачынскі, Шаркоўшчынскі раёны), мясцовых перыядычных выданнях. Разам з А.П. Петрашкевічам падрыхтавала звесткі па гісторыі населеных месцаў Талачыншчыны.
Тв.: (разам з Хаўратовічам I.) Талачын // ЭГБ. Т. 6. Кн. 1. — Мн., 2001. — С. 495; Шаркоўшчына // ЭГБ. Т. 6. Кн. 2. — Мн., 2003. —С. 197198; Мемарыяльная дошка Смірнову П.С. //ЗПГІКБ. Віцебская воблаць,— Мн ■ БелСЭ 1985 — С.69; Народныя вучылішчы на Глыбоччыне // ВГ. — 2004. — 21 лют. — С. 3; Народныя вучылішчы Лепельшчыны // ЛК. — 2004. — № 63. — С. 3; 3 гісторыі народных вучылішчаў Пастаўшчыны // ПК. — 2004. — № 82. — С. 2; 3 гісторыі народных вучылішчаў Аршаншчыны // АГ. — 2005. — № 81. — С. 3; Пастаўшчына на старонках «Обзора Внленской губерннн» I/ ПК. — 2007. — № 50. — С. 4.
ДУЧЫЦ ЛЮДМІЛА УЛАДЗІМІРАЎНА (12.12.1950, г. Мінск), беларускі археолаг. Кандыдат гіст. навук (1982). Скончыла БДУ (1975). Працавала ў Інстытуце гісторыі НАН Беларусі (19742006). Вывучае гісторыю паўночнагазахаду Полацкага княства, культавыя камяні, каменныя крыжы, крыніцы, археалагічную мікратапаніміку, старажытны касцюм натэрыторыі Беларусі. Праводзіла раскопкі гарадзішчаў на Браслаўшчыне, курганоў на поўдні Беларусі, гідраархеалагічныя даследаванні ў Падзвінні (19761986). Удзельнік Браслаўскіх чытанняў (19892007). Аўтар кніг, прысвечаных Браслаўшчыне «Край блакітных азёр», «Браслаўскае Паазер’е ў 1XX1V стст.: гісторыкаархеалагічны нарыс». Значная колькасць матэрыялаў, прысвечаных Віцебшчыне, змяшчаецца ў кнізе «Жыватворныя крыніцы Беларусі». Аўтар артыкулаў, змешчаных у энцыкла
педыях (ЭГБ, АіНБ, ЗПГіКБ), зборніках матэрыялаў міжнародных, рэспубліканскіх, рэгіянальных канферэнцый, а таксама ў перыядычным друку. У артыкулах і кнігах значная колькасць матэрыялаў прысвечана Віцебшчыне.
Тв.: Кнігі: Край блакітных азёр. — Мн.: Полымя, 1988. — 39 с.; Браслаўскае Паазер е ў IXXIV стст.: гісторыкаархеалагічны нарыс. — Мн.: Навука і тэхніка, 1991. —120 с.; (разам з Э. Зайкоўскім) Жыватворныя крыніцы Беларусі. — Мн.: Ураджай, 2001. — 111 с.
Артыкулы ў знцыклапедыях: Барысавы камяні II ЭГБ. Т. 1. — Мн., 1993. — С. 315; Маскавічы // ЭГБ. Т. 5. — Мн„ 1999. — С. 86; Рацюнкі // ЭГБ. Т. 6. Кн. 1. — Мн., 2001. — С. 115; Селішча // ЭГБ. Т. 6. Кн. 1. — Мн„ 2001 — С 277' (разам з В. Шадыра, Э. Зайкоўскім) Субаўшчына // ЭГБ. Т. 6. Кн. 1. — Мн., 2001. — С. 438; Чарневічы // ЭГБ. Т. 6. Кн. 2. — Мн„ 2003. — С. 142; Шо // ЭГБ. Т 6. Кн. 2. — Мн„ 2003. — С. 227.
Артыкулы ў навуковым друку: (разам з Е.А. Мельнікавай) Надпнсн п знакн на костях с городнйда Масковйчн //Древнейшпе государства на террпторнн СССР: матеркалы п нсследованпя 1980 г. — М„ 1981; Барысавы камяні (гістарыяграфічны агляд) // Весці АН БССР. Серыя грамадскіх навук. —1985. — № 4; Курганы Браслаўшчыны//Браслаўскіячытанні: матэрыялы II навуковакраязнаўчай канферэнцыі, прысвечанай 925годдзю Браслава (10651990), 1617 лютага 1991 г. / навук. рэд. М.А. Ткачоў. — Браслаў: Браслаўскі філіял Пастаўскай узбуйнёнай друкарні, 1991. — С. 1620; Зямля нашых продкаў // Памяць: Гісторыкадакументальная хроніка Глыбоцкага раёна. — Мн.: БелЭн, 1995. — С. 2129; (разам з В.К. Вінакуравым, Э.А. Ляўко) Культавыя камяні Глыбоччыны // Тамсама. — С. 2930; Варагі на Браслаўшчыне // Браслаўскія чытанні: матэрыялы IV навуковакраязнаўчай канферэнцыі, 2425 красавіка 1997 г. — Браслаў, 1997. — С. 1822; Браслаўчане ў раннім сярэднявеччы (паўсядзённасць і ментальнасць) // Браслаўскія чытанні Матэрыялы V навуковакраязнаўчай канферэнцыі, прысвечанай 939годдзю першай згадкі Браслава ў пісьмовых крыніцах. — Браслаў; Наваполацк: Усяслаў Чарадзей, 2001. — С. 3638; Старадаўні^ строй браслаўчан // Браслаўскія чытанні: матэрыялы VI навуковакраязнаўчай канферэнцыі, прысвечанай 150й гадавіне з дня нараджэння браслаўскага лекара, грамадскага дзеяча Станіслава Нарбута (18531926), 78 мая 2003 года. — Браслаў, 2003. — С. 2931.
Артыкулы ў перыядычным друку: Л. Археалагічныя помнікі Сенненшчыны // ЛІ. —1985. — № 78. — С. 2; Калісьці славуты водны шлях: [па Дзвіне] // ВР. — 1986. — № 138. — С. 4; Аб старажытнасцях Глыбоччыны // ШП. —1989. — № 98. — С. 2; (разам з Э. Ляўковым) Што памятаюць камяні //ЛІ. —1989. — № 106. — С. 4; Помнікі археалогіі на Ушаччыне // П. — 1989. — № 116. — С. 2; «Галодныя магільнікі» // ВР. — 1990. —
106
№ 163. — С. 5; Курганы на Глыбоччыне//ВГл. —1991. — № 102,103,105; Старадаўнія моднікі. Якапраналіся на Віцебшчыне ў ХІХІІ ст. // ВР. —1991. — № 174. — С. 4; (разам з А.С. Квяткоўскай) Пахавальныя помнікі наваколіц Падсвілля // ВГл. — 1994. — № 67, 69, 71; (разам з В.Ф. Вінакуравым, А. Гарбуль) Гэтыя дзіўныя камяні Пастаўшчыны // КрП. — 2000. — № 8, 9; Помнікі мінулых стагоддзяў // П. — 2002. — № 3 — С 3 4
Літ.: Дучыц Л.У.//ЭГБ. — Т. 3. — С. 321.
ДЭЙНІС ІВАН ПЯТРОВІЧ (1900. г. Невель 1985), краязнаўца, педагог. 3 1905 г. жыў у Полацку. Скончыў 7 класаў Віцебскай мужчынскай гімназіі. Працаваўу Полацкім харчовым камітэце (лета 1917), чорнарабочым (1918), вучыўся напедкурсах (1919). Працаваў настаўнікам у 1й Савецкай школе г. Полацка (1920), выкладчыкам прыродазнаўства, фізікі і біялогіі на43х Полацкіхаб’яднаных курсах камсаставу РККА (1921). Вучыўся ў БДУ (19251929). Працаваў настаўнікам чыгуначнай школы ў Полацку, выкладчыкам ляснога тэхнікума (19301941). У гады Вялікай Айчыннай вайны — дырэктар Белаярскага дзіцячага дома на Урале, настаўнік у сярэдняй школе ў Курганскай вобл. У 1944 г. узнавіўдзейнасцьлясногатэхнікумаўПолацку, выкладаў у ім да 1960 года.
Адзін з найбуйнейшых даследчыкаў гісторыі і культуры г. ПолацкаХХ ст. У 1920я гг. кіраваўадным з вучнёўскіх краязнаўчых гурткоў пры педтэхнікуме і лестэхнікуме. Браў актыўны ўдзел у дзейнасці Полацкага краязнаўчага таварыства, быў старшынёй
Лэнніс ІЛ .
Г(і<шка]
яго праўлення (1925). Удзельнічаўу працы камісіі па ўскрыцці мошчаў Ефрасінні Полацкай.
У другой палове XX ст. працягваў вывучэнне полацкай даўніны. Аўтар артыкулаў у навуковым, рэспубліканскім і мясцовым перыядычным друку. Напісаў успаміны пра гісторыю Полацка «Полацк у XX ст. (1905—1967 гг)». Запісы ўяўляюць сабой рукапіс аб’ёмам 220 лістоў (433 старонак па аўтарскай нумарацыі чырвоным алоўкам). Перададзены аўтарам 26 красавіка 1972 г. у Полацкі краязнаўчы музей. Рукапіс захоўваецца ў фондах НПГКМЗ (КП52774). Мемуары выдадзены М. Баўтовічам пад назвай «Полацкая даўніна» ў перакладзе на беларускую мову ў 2007 г.
У архіве захоўваюццаі інш. рукапісы краязнаўцы: «Богоявленскнй монастырь», «Борнсоглебскнй, нлн Бельчанскнй монастырь», «Главная плоіцадь города Полоцка: нсторнческнй очерк», «Незунты в Полоцке», «Мой команднр (воспомннання о начальннке 43х Полоцкнх комкурсов Я.Ф. Фабрнцнусе)», «Полоцк в XX веке», «Полоцкне замкн», «Полоцкмй лесной техннкум», «43е Полоцкпе обьеднненные курсы комсостава Рабочеекрестьянской Красной Армнп», «Софпйскнй собор н унпаты в Полоцке», «СпасоЕвфроснньевскнй монастырь», «Учебные заведення в Полоцке до Октябрьской революцнн».
Узнагароджаны 3 медалямі, 2 Граматамі ВС БССР. Ганаровы грамадзянін г. Полацка (1967).
дауніна
Тв.: Кнігі: Полацкая даўніна. — Мн.: Меднсонт, 2007. — 330 с.
Крыніцы: Ннжннй замок в Полоцке // НПГКМЗ. Лнчный фонд Н. П. Дейннса. Кн. 21422/8.
Артыкулы ў перыядычным друку: Такім быў 1918 г. // СК. —1968. — 1 студз.; Легенды аб святых машчах// СК. — 1973. — 15 чэрв.; Прага да ведаў // СК. — 1977. —1 мая; Курсы чырвоных камандзіраў // СК. — 1978. — 4 лют.; Пра мінулае роднага краю // СК. — 1978. — 28 ліп.; Раніца новага жыцця // СК. — 1978. — 28 снеж.; У першы раз пасля вайны // СК. — 1980. 01 студз.; Масква, Крэмль, правадыру пралетарыяту// Звязда. — 1980. — 20 крас.; Ніжні замаку Полацку// ПГіКБ. — 1983. — № 2.
Літ.: Васючэнка П. У дар бібліятэцы: [Дэйніс I. перадаў бібліятэку лясному тэхнікуму] // СК. — 1977. — № 126; КрупкоК. Усім сэрцам: [працы Дэйніса I. па гісторыі Полацка] // СК. — 1978. — 1 мая; Абузнагароджанні І.П. Дэйніса ганаровай граматай Вярхоўнага Савета БССР//СК. — 1978 —23 снеж.; Дэйніс І.П. Некралог// СК. — 1985. — № 181. — С. 4; Дзвінская Я. Якія таямніцы адкрываў // СК. — 1986. — № 127. — С. 2; Протокол вскрытня н освпдетельствовання моідей Ефроснннн компссней выделенной согласно постановленню Полоцкого уезднсполкома, утвержденному губнсполкомом, состоявшегося 13 мая 1922 г. в г. Полоцке в СпасоЕфроснньевском монастыре (Нзвлеченне) // Мсторпя Беларусп в документах п матерналах. — Мн.: Амалфея, 2000. — С. 400401; Шупенька I. Равеснік стагоддзя: [I. Дэйніс] // ПВ. — 2000. — № 36. — С. 3; Дэйніс Іван // Памяць: Гісторыкадакументальная хроніка горада Полацка. — Мн.: БелЭн, 2002. — С. 779; Краско В.Д. Краязнаўчы рух на Полаччыне ў 20я гады XX ст. // Архіўная спадчына Віцебшчыны як крыніца вывучэння гісторыі краю: матэрыялы архіўныхчытанняў. — С. 142145; Мезунты в Полоцке: 15801820 гг.: в 2 ч. 4.2: Полоцк, 2005. — С. 29; Баўтовіч М. Полацкі храніст// Полацкая даўніна / І.П. Дэйніс. — Мн.: Медысонт, 2007. — С. 34; Яскар А. Колькі каштаваў хлеб у 1905 г.? // НП. — 2008. — № 5. — С. 3.
107
ЕРМАЛАЕВА (Бахір) МАРЫЯ ДАНІЛАЎНА (5.09.1923 в. Бубнова Веляшкавіцкага с/с Лёзненскага раёна Віцебскай вобл. (зараз не існуе)), педагог, краязнаўца. Скончыла Палёнаўскую чатырохкласную. Веляшковічскую сямігодку, аддзяленне пачатковых класаў Руднянскага педагагічнага тэхнікума (1940), факультэт рускай і беларускай мовы ВДПІ (1950), вышэйшыя курсы замежных моваў. Працавала настаўніцай пачатковых класаў у Сталінскай сямігадовай школе в. Перевалокі Мікульніцкага с/с Руднянскагараёна(19391941), пашпартысткай у м. Веляшкавічы (19411943), настаўніцай беларускай, нямецкай, рускай моваў у СШ № 1 г.п. Лёзна (19431990). настаўніцай моваў Вялікасельскай БШ Лёзненскага раёна(19901992).
КНІГІ ОНЛАЙН
