Краязнаўцы Віцебшчыны другой паловы XX - пачатку XXI ст.
біябібліяграфічны даведнік
Мікалай Півавар
Выдавец: Кнігазбор
Памер: 372с.
Мінск 2010
168
ны сын сваёй Айчыны // Тамсама. — С. 78; Імя ў гісторыі Бешанковіч // Зара. — 2007. — 9 ліст. — С. 6' Роўны сярод роўных: 3 гісторыі адміністрацыйнатэрытарыяльнага дзялення раёна // Зара. — 2007 — 7 снеж. — С. 3; Пафас стваральнай працы: Раён у 19451989 гг.//Зара. — 2007. — 27 снеж — С 4' Ардэнаносцы зямлі Бешанковіцкай // Зара. — 2008. — 9 студз. — С. 3; Узгадваюцца Ула і Бешанковічы // Зара — 2008. — 11 студз. — С. 6.
Літ.: Анкета «Краязнаўцы Віцебшчыны». Крачкоўскі А.В. (15.11.2007) //Асабісты архіў М.В. Півавара.
КРАШАНІННІКАЎ НІКІФАР НІКАНАВІЧ (1910, в. Курманаеўка Самарскай губ. 1989). Служыў у Чырвонан Арміі (1932—1935), органах НКУС (1935—1955), нам. сакратара Аршанскага вузлавога парткама (19551958).
Даследчык гісторыі аршанскага падполля. 3 мэтай правядзення аб’ектыўнага даследавання правёў апытанне больш чым тысячы чалавек. Сабраныя матэрыялы склалі 19 тамоў. Перадаў іх уінстытут гісторыі партыі. Некаторая частка захоўваецца ў Музеі Вялікай Айчыннай вайньі ў Мінску, Музеі К. Заслонава ў Оршы. Дзякуючы пошукавай дзейнасці даследчыка былі выяўлены месцы явачных кватэр падполля, на якіх былі ўсталяваны мемарыяльныя шыльды. Больш за 900 асоб былі прызнаны ўдзельнікамі аршанскага падполля, атрымалі ўрадавыя ўзнагароды і належную пашану.
У 1980я гг. надрукаваў у мясцовай газеце «Ленінскі прызыў» нарысы пра аршанскіх падпольшчыкаў «В дня нспытаннй» і «В еднном строю». Пазней яны былі выдадзены ў форме кнігі Аршанскім фондам аховы помнікаў гісторыі і культуры пад назвай «У Аршанскім падполлі»(1998). Нааснове матэрыялаў сабраных Н.Н. Крашаніннікавым і пры яго непасрэдным удзеле быў створаны дакументальны фільм «Это было в Орше».
Узнагароджаны ордэнамі Чырвонага Сцяга і Чырвонай Зоркі, Айчыннай вайны II ступені, 10 медалямі, Граматай Вярхоўнага Савета БССР.
Тв.: Кнігі: У Аршанскім падполлі. — Орша: Аршанская друкарня, 1998. — 43 с.
Артыкулы ў перыядычным друку: У тыя далёкія годы // ЛП. — 1985. — № 11, 14; Удні выпрабаванняў: дакументальны нарыс аб камсамольцахудзельніках Аршанскага падполля //ЛП. — 1985. — № 46, 49, 52, 53, 56, 59, 62, 63, 65, 68, 71,75, 7989; Палымяны бальшавік: [Б.С. Гарбачоў]//ЛП — 1985 —№175 — С. 2; Нескораныя: [падполле] // ЛП. — 1986. — № 110. — С. 2; Слова знаходзіла дарогу // ЛП. — 1988' — № 53. — С. 3.
Літ: Пванова С.Г. Оршанскме краеведы: бнографнческнй справочннк. — Орша, 2002. — С. 16.
КРУК АЛЯКСАНДР МІХАЙЛАВІЧ (16.04.1950, в. Загасцінне Міёрскага раёна Віцебскай вобл.), педагог. Скончыў гіст. факультэт БДУ (1982). Працаваў інструктарам у Верхнядзвінскім райкаме КПБ (19831990), настаўнікам гісторыі ў Стралкоўскай БШ (19901993), CLLI № 1 г. Верхнядзвінска (19932001), СШ № 16 г. Полацка (з 2001).
Даследуе гісторыю Верхнядзвіншчыны. Полаччыны, аддаючы перавагу падзеям вайны 1812 г., канфесійным адносінам у краі, падзеям Вялікай Айчыннай вайны. У час працы ў Верхнядзвінскім райкаме КПБ збіраў матэрыялы для кнігі «Памяць». Удзельнічаў у зборы матэрыялаў для музея баявой славы СШ № 1 г. Верхнядзвінска. Аўтар артыкулаў у мясцовым перыядычным друку: «Віцебскі рабочы», «Дзвінская праўда», «Рубон». Mae ненадрукаваныя матэрыялы: «Нз нсторнн старообрядчества в Полоцком регноне», «Падзеі Айчыннай вайны 1812 г. на Полаччыне і іх адлюстраванне ў літаратуры і мастацтве», «Нз нсторпн верхнедвннского гетто», «Традыцыі самакіравання Полацка — ад веча да магдэбургскага права»
Літ.: Анкета «Краязнаўцы Віцебшчыны». Крук А.М. (5.01.2008) //Асабісты архіў М.В. Півавара.
КРУК ВАЛЯНЦІНА ВОСІПАЎНА (9.11.1958), педагог, грамадскі дзеяч. Скончыла Празароцкую СШ Глыбоцкага раёна (1976), бібліятэчны факультэт МДІК (1980). Працавала нам. дырэктара Полацкай ЦБС (20012008). Цяпер дырэктар Полацкага цэнтра рамёстваў і нацыянальных культур.
Iніцыятар і адзін з арганізатараў клуба цікавых сустрэч пры Верхнядзвінскай бібліятэцы (1990я), дзейнасць якога мела ўва многім краязнаўчую тэматыку. Старшыня Полацкага гарадскога аддзялення ТБМ. Аўтар артыкулаў у мясцовым перыядычным друку.
Тв.: Маленечкі кавалак планеты, там бруіцца сіняя Дзвіна...: інфармацыйнабібліяграфічны паказальнік/ склад. В.І. Крук, бібліяграфія Л. Дядзюлінай: [саматуж. выд.]. — Полацк, 2008. — 60 с. (электронная версія знаходзіцца ў Полацкім цэнтры раместваў і нацыянальных культур і ў Цэнтральнай бібл. ім. Ф. Скарыны); Паклон табе, зямля Асвеі // ДзП. — 1998. — № 58. — С. 2; Лёсам далучаныя: [земляківерхнядзвінцы] // ДзП. —1998. — № 85. — С. 2; Імя на літаратурнай карце Верхнядзвіншчыны //ДзП. — 2001. —39 мая.
169
КРУК КАНСТАНЦІН ФЁДАРАВІЧ (1924, в. Абухава Арэхаўскага (цяпер Аршанскага) раёна 15.12.1997), педагог, краязнаўца. Удзельнічаў у Вялікай Айчыннай вайне. 32 гады адпрацаваў настаўнікам Асінторфаўскай СШ. Вывучаў гісторыю і культуру роднага краю. Ініцыятар стварэння музея ў СШ в. Асінторф 31й гвардзейскай Арміі, якая вызваляла Дубровеншчыну.
Пасля сыходу Канстанціна Фёдаравіча з жыцця музей часова перастаў дзейнічаць, будынак прыйшоў у нягоднасць. Частка экспанатаў перададзена ў музей г.п. Арэхаўск. У 2006 г. музей адроджаны ў памяшканні канторы торфапрадпрыемства «Асінторф». Значную ролю прыклала жонка — Ніна Васільеўна Крук.
Тв.: Ганаровыграмадзянін Асінторфа//Памяць: Гісторыкадакументальная хроніка Дубровенскага раёна. Кн. 1. — Мн,: Паліграфафармленне, 1997. — С. 338; 3 дазволу наркома: [сям'я Пляшковых] // Тамсама — С. 351; Асінторф//ДнП. —1994. —№63. — С. 2; Вачамі воінаўгвардзейцаў//ДнП. —1995 —№ 21. — С. 2; Вучым быць патрыётамі//ДнП.— 1995 — №37. — С. 2. _
Літ.: Кулакоў Ф. Лекары нашых душ // ДнП. — 1992. — № 69. — С. 1,2; Кулакоў Ф. Для сучаснікаў і нашчадкаў // ДнП. — 2008. — Ns 68. — С. 2.
КРЫВЁНАК МІХАЛ ФАДЗЕЕВІЧ (М. Фадзееў) (1.07.1935, в. Ваўчо Ушацкага раёна), краязнаўца, калекцыянер. Скончыў Ушацкую СШ (1954). біялагічны факультэт СДПІ (1961), ЗВПШ пры ЦК КПБ (1973). Працаваў інструктарам Ушацкага райкама ЛКСМБ (19541958), Віцебскага абкама ЛКСМБ (19581959), першым сакратаром Чыгуначнага райкама ЛКСМБ г. Віцебска (19591961), інструктарам Віцебскага гаркама КПБ (19611963), загадчыкам арганізацыйнага аддзела ў Кастрычніцкім райкаме КПБ г. Віцебска (19631968). інструктарам Віцебскага абкама КПБ (19681973), другім сакратаром Віцебскага райкама КПБ (19731983). начальнікам упраўлення па ахове дзяржаўных таямніц у друку пры Віцебскім аблвыканкаме (19831999).
Чалавек энцыклапедычных ведаў, з шырокім дыяпазонам
зацікаўленасцяў: ад збірання ўзнагарод і кніг да вывучэння жыцця Напалеона, пятроўскіх рэформ і лазні. Даследаваць гісторыю і культуру Віцебшчыны пачаўу выніку калекцыянерскай дзейнасці (19701990я). Захацелася падзяліцца атрыманымі ведамі з зацікаўленымі людзьмі. У дзяцінстве пэўную ролю ў фарміраванні цікавасці адыгралі школьныя настаўнікі Ф.Ф. Багдановіч і К.П. Баразна. Збірае манеты, узнагароды, кнігі. Асаблівую значнасць мае калекцыя значкоў і памятных медалёў, прысвечаных Віцебску і Віцебскай вобл. Шэраг з іх з’яўляюцца краязнаўчымі помнікамі і ёсць напамінам пра падзеі шматгадован даўніньк «Віцебская лыжня. 500 км», «Віцебская станцыя юныхтэхнікаў», «30 гадоў 1й Беларускай партызанскай брыгадзе», «1000 гадоў Віцебску. Пераможцу сацыялістычнагаспаборніцтва». «Чэмпіянат па службоваму шматбор'ю МУС БССР. 1976», «Чэмпіянат СССР па верталётнаму спорту. 1978. FAI».
Цікавыя звесткі пра Віцебск і Віцебшчыну, якія знаходзіць у рэдкіх выданнях, пуолікуе ў артыкулах у рэспубліканскім і мясцовым друку («Чырвоная змена», «Віцебскі рабочьі», «Народнае слова», «Віцьбічы», «Патрыёт»). Браў актыўны ўдзел у падрыхтоўцы кнігі «Памяць» г. Віцебска, аўтар 9ці артыкулаў у ёй.
Займаецца грамадскай дзейнасцю, актыўна прапагандуе здаровы лад жыцця. Узнагароджаны граматай ВС БССР (1960), ордэнам «Знак пашаны» (1976), медалямі «За працоўныя заслугі» (1971), «Ветэран працы» (1984), «За доблесную працу. У азнаменаванне 100годдзя садня нараджэння У1. Леніна», «60 гадоў Перамогі ў Вялікай Айчыннай вайне 19411945 гг.».
Тв.: Артыкулы ў энцыклапедыях і кнігах «Памяць»; Внтебскнй район // БССР: краткая энцмклопедпя. — Т і —Мн БелЭн 1979. — С. 151; Ахвяры палітычных рэпрэсій//Памяць: Гісторыкадакументальная хроніка Віцебск:у2хкн, —Мн.:БелЭн,2002, —Кн. 1,—С. 286287; БаізаВіцебску 1941 г.//Тамсама.—С. 391393; (разам з Р.Г. Пабярэжскім) Контрудар 5га і 7га мехкарпусоў//Тамсама. —С. 410412; Погляд з фашысцкага генштаба //Тамсама. — С. 418419; 3 дзённіка нямецкага салдата //Тамсама. — С. 433435; Правасуддзе здзейснілася//Тамсама. —С. 451; 1942 год — першая спроба вызваліць Віцебск//Тамсама. — С. 520521; 1943 пачатак 1944 г. — Чырвоная Армія набліжаецца да горада // Тамсама. — С. 525527; Вызваленне
170
Віцебска ад нямецкафашысцкіх захопнікаў II Тамсама. — С. 551553; П.Д. Сцямасаў II Памяць: Псторыкадакументальная хроніка Віцебск: у 2х кн. — Мн.: БелЭн, 2002. — Кн. 2. — С 569570.
Артыкулы ў мясцовым перыядычным друку: У памяць герояў Шыпкі // ВР. — 1978. — 3 сак.; 3 гісторыі рускіх узнагарод // Ленінская праўда. —1978. — 2 сак.; Права весці за сабой // Чырвоная змена. —1981. — 27 студз.; He здаўся ворагу «Вараг» // ВР. — 1984. — 24 лют.; Партызанскі медаль // ВР. — 1984. — 27 мая; У памяць аб Палтаўскай бнтве; [медаль] // ВР. — 1984. — 14 ліп.; Знакі воінскіх палкоў // ВР — 1984. — 18 жніўня; Клясціцкі полк// ВР. — 1990. —17 лют.; Клясціцкі генерала Кульнёва полк// (Полацк). —1990 — 3 сак.; Першы рускі салдат: [С.Л. Бухвостаў] // ВР. — 1990. — № 46; Клясціцкі полк// КШ. — 1990. —20 сак.; Об отце // ВК. —1990. — 17 ліст.; Ордена Росснп // ВК. —1990. — 22 снеж.; Георгневскне награды // ВК. — 1991. —12 студз.; Ордена Святого Владпмнра н Святой Анны //ВК. —1991. — 9 лют.; Нмператорскоцарскпе ордена // ВК. — 1991. — 16 сак.; С царем в голове // НС. — 1991. — 6 крас.; За выслугу: [дэвальвацыя ўзнагарод] // НС. —1991. —13 крас.; За долары і памяці не шкада...: [гандальузнагародамі]//НС. —1991. — 17 крас.; Почему не состоялось сраженне под Внтебском в 1812 году?: [па матэрыялах кнігі К. Клаўзевіца «1812 год»]// Віцьбічы. —1991. —25 крас.; Какнмн мы былн в 1897... //Віцьбічы. —1991. — 22 мая; «Было б загадана — выканаем» // ВР. —1991. — 23 мая; 27й пехотный... II Віцьбічы. —1991. — 29 мая; Внновен в передаче сведеннй: [рэпрэсіі на Віцебшчыне]// НС. — 1991. — 1 чэрв.; Колькі нас...: [статыстыка 1989]// НС. — 1991. — 22 чэрв.; Вандалізм? // Віцьбічы. — 1991. — 3 ліп.; Отлмчный снайпер п отлнчный повар // НС. —1991. — № 29; Знаете лн вы?: [храналогія вынаходніцтваў] // НС. — 1991. — 27 ліп.; Медалн Росснн // ВК. — 1991. — 6 верас.; Толькі чатыры лёсы... // Патрыёт. — 1991. —27 верас.; Былі такія медалі: [За задушэнне польскага мяцяжа]//НС. —1991. —7 ліст.; «Старыя» навінкі для аматараў гісторыі// ВР. —1991. — 10 снеж.; Большне цнфры больше впечатляют?: [вытворчасць танкаў і статыстыка] // НС. — 1992. — 17 студз ■ Вярнуць бы Полацку былое // НС. — 1992. — 18 студз.; Как поэт чнтал кннгн: [А. Пушкін] // НС. — 1992. — 25 сак.; Как занммалнсь земскнм хозяйством в Внтебской губерннн // НС. — 1992. — 4 крас.; Во славу Беларусн // Віцьбічы. — 1992. — 10 крас.; Давайте следовать простому совету // НС. — 1992. — 25 крас.; Льстецы былн всегда: [аб наданні Кацярыне II тытула Вялікая і яе рэакцыі] // 1992. — 25 крас.; Калі ж узыдзе зорка шчасця? Ці добра жылося беларусу ў польскай і расійскай дзяржавах? // ВР. —1992. — 29 крас.; Так было ў царскай Расіі: [імператарскі дом у Расіі] // ВР. — 1992. — 29 жніўня; Ці трэба біць у літаўры, або Што адбылося пад Оршай 8 верасня 1514 года// ВР. —1992. —12 верас.; Разам з народам: [Віцебская губ. і вобл.: параўнальны стат. аналіз] // ВР. —1992. —10 ліст.; Першыя маркі рэспублікі // ВР. —1992. —19 ліст.; Про геральднку н гербы Внтебска // Віцьбічы. —1992. — 26 ліст.; Hi гонару, ні славы: [узнагароды Беларусі]// ВР — № 151. —1992. — 28 ліст.; «I нічога новага няма пад сонцам?»: [дэвальвацыя маркі ў Германіі пасля I сусветнай вайны] // Віцьбічы. — 1992. — № 147; Нсторпя Вптебска в памятных медалях м значках // Віцьбічы. —1992. — 25 снеж.; Факты нз дневннка немецкого солдата // Гвардеец. —1993. — 1 мая; Палон: ганьба ці спачуванне // ВР. — 1993. — 11 студз.; Ці думаюць улады аб сваім аўтарытэце? // ВР. — 1993. — 21 студз.; Этм значкн носнлн в предвоенные годы // Віцьбічы. —1993. — 26 студз.; Маці // Патрыёт. —1993. — ЗОстудз.; Какбыл отмечен в ВмтебскеДень КраснойАрмнн в 1942 году//Гвардеец. —1993.— 23 лют.; Нам дорогн этн позабыть нельзя...: [Кніга «Памяць» Бешанковіцкага раёна]// Гвардеец. —1993. — 8 мая; А позадн бьіла Москва...: [Сцямасаў П. — віцяблянін, адзін з першых Герояў СавецкагаСаюза ў Вялікай Айчыннай вайне]// Віцьбічы. —1993. — 8 мая; Зорка Героя — першая узнагарода: [П.Е. Шышкін, жыхар г. Віцебска]// ВР. — 1993. — 8 мая; Брусілаў бываў у Паставах. Але не з Аляксандрам II // НС. — 1993. — 26 жніўня; Нельга забыць: [ліст Каці Сусанінай з Лёзна бацьку на фронт] // ВР. — 1993. — 6 кастр.; «Летапісец Віцебшчыны»//НС, —1993, —23 ліст.; Такоенезабываеццаніколі: [Ц.А. Шаблоўскі]//ВР. —1994. — 5студз ■ Сын Чапаева ваяваў на Віцебшчыне // ВР. — 1994. — 18 студз.; 58я, расстрельная // НС. — 1994. — № 9; Ці варта адзначаць такія юбілеі // ВР. — 1994. —28 студз.; 1941й. Взгляд нз генштаба фашмстской армнн: [баі пад Віцебскам] // Гвардеец. — 1994. — 12 студз.; Віцебск: Хроніка баёў. 1941шы. Позірк з Генштаба фашысцкай арміі // ВР. — 1994. — 23 крас.; I задаволенасць, і засмучэнне. Да выхаду першага тома Энцыклапедыі гісторыі Беларусі // ВР. —1994. —12 сак.; Усё вяртаецца на сваё месца?: [аб увядзенні класаў для чыноўнікаў (табеля аб рангах)] //1994. — 18 чэрв.: Вучоныпершапраходца: [К. Касовіч] // ВР. — 1994,— 30 ліп.; Першая ўзнагарода для чыгуначнікаў // ВР. — 1994. — 27 верас.; «Шчыльней адзін да другога»; [Інструкцыя аб тым, як стварыць арганізацыі Беларускае сацыяльнаработніцкае грамады на месцах] // ВР —1994. —18 кастр.; На вуліцах Віцебска// ВР. —1994. — 5 ліст.; Об этом забывать нельзя: [злачынствы фашыстаў на тэрыторыі Віцебскай вобл.] // НС. —1994. — № 66,67,69,72, 75, 78,79; У палаце «мінёраў» // ВР —1995. — 1 студз.; ГільРадзіёнаў. Хто ён: здраднік ці герой? // ВР. —1995. —4 лют.; Уручана ў Магілёве: [аб наданні Мікалаю II звання фельдмаршала брытанскіх войскаў у Магілёве] // 1995. — 14 верас.; Маці // Патрыёт. — 1995. — 11 ліст.; «Мысліцелі і асветнікі Беларусі» // НС. — 1996. — 13 студз.; Так начнналась трагедня: [звесткі пра г. Кізляр] // ВР. — 1996. — 20 студз.; Возмездне. Как суднлн военных преступннков // ВР. — 1996. — 24 лют.; Фотографня нз 1942го: [П.Д. Сцямасаў] // ВР. — 1996. — 8 мая; Возмездне К судебному процессу в Внтебске в 1947 году // ВР. — 1996. — 25 мая; Бом за Внтебск в 1941 — 1944 гг. // ВВ. — 1996. — 14 чэрв., 21 чэрв.; Рарнтет // ВР. — 1996. — 18 чэрв.; Пылаюіцее сердце: [Максім Горкі] // ВР. — 1996. — 18 чэрв.; Веннк — дороже денег, нлн Заметкн бывалого парнлыцнка // ВР. — 1997. — 25 студз.; Mae настаўнікі // Патрыёт. — 1997. — 17 мая; Вот моя деревня...: [буйнейшыя вёскі Віцебшчыны] // ВР. — 1997. — 24 мая; Цяжкі шлях да ведаў: [адукацыя ў Віцебскай губ.] // Патрыёт. — 1997. — 7 чэрв.; Звезды героев — за Внтебіднну // ВР. — 1997. — 21 чэрв.; Урок мсторнн: [гумарыстычныя выпадкі] // Вячэрні Віцебск. — 1997. — 18 кастр., 15 ліст.; Возмездне. К 50летню судебного процесса над военнымн преступннкамн в Внтебске // ВВ. — 1997. — 29 ліст.; Георгіеўскія кавалеры: [Віцебскія землякі] // НС. — 1998. — 12 студз.; «Астравок, возера Аношкі» // ЛК. — 1998. — 1 лют.; Георгневскпе награды // НС. — 1998 — 24 лют.; Требуется уточненме: [страты СССР у Другой сусветнай вайне] // ВР. — 1998. — 22 жніўня; Самае вялікае шчасце: [Ц.А. Шабалоўскі] // ВР. — 1999. — 26 лют.; Держал в руках, да не купнл // НС. — 1999. — 13 крас.; Главная победа Наполеона // НС. — 1999. — 4 верас.; Всходы, отмеченные наградой // НС. — 1999. 12 ліст., Суровая правда о советскофмнляндской войне// НС. — 1999 — 30 ліст.; В воннском строю:
КНІГІ ОНЛАЙН
