• Газеты, часопісы і г.д.
  • Мова  Віктар Марціновіч

    Мова

    Віктар Марціновіч

    Выдавец: Кнігазбор
    Памер: 272с.
    Мінск 2021
    70.72 МБ
    ІІаміж турэцкім кварталам і ракой зпойдзеце вялікі чырвоны іерогліф «Народ», якім адкрываецца ўваход у жоўтае гета. Варшаўскі Чайна-таўн выглядае амаль так, як і мінскі: быццам бы вялікі азіяцкі рынак пусціў карані і ператварыўся ў вёску. Адно што ў Ваве «чайнік» плоскі, усяго на адзін паверх.
    Я не буду вам рэкамендаваць набываць стаф* у нейкага канкрэтнага кітайца: па-першае, вы ўсё роўна яго не знойдзеце, бо арыентавацца тут немагчыма, нават маючы даклад-
    * Стаф наркотыкі (ад анг. слэнгавага «stuff»).
    ныя GPS-каардынаты. Па-другое, стаф усюды аднолькавы. Так, як і кошты.
    Спачатку ў вас запросяць адзін еўра за скрутак. Вам трэба скрывіцца і пайсці да выхаду. Тады вам прапануюць за 75 цэнтаў. Дарэчы, 75 цэнтаў за адну дозу ў Варшаве добры кошт. Але паслухайце мяне: тут трэба рэзка абярнуцца і сказаць: бяру 100 за 50 еўра. А перад тым найперш запэўніць сябе, што гэта добры кошт. I што калі гэты кошт не прымуць, то вы адсюль пойдзеце. Толькі тады спрацуе. Інакш давядзецца браць усё ж за 75. Ці сыходзіць. Што таксама варыянт. Бо вы ж ведаеце: гэтыя 100 за 50 для мяне. Для майго твару выдатніка і маіх блакітлых вочак. Калі хочаце даведацца, які кошт будзе для вас добры, сыдзіце з дзесяці кітайскіх крамаў. У адзінаццатай вы зразумееце, якая сума для вас.
    Гэтым разам, дарэчы, абышлося бсз звычайнага цырку з гандляванпем і збіваннем кошту да палавіны. Што таксама мусіла мяне насцярожыць.
    Я зпайшоў стандартны кітайскі стаф-трэйд: у крамах, дзе прадаюць тое, на чым я спецыялізуюся, звычайна да гары гандлююць таксама каляндарыкамі, кніжачкамі з прадказаннсм лёсу, папяровымі робатамі, старадаўнімі радыёпрымачамі, з дапамогай якіх, калі доўга шукаць, можна пачуць голас продкаў, каторыя скажуць табе, чым трэба гандляваць, каб хутка зрабіцца мільянерам; кілімчыкамі для медытацыі, кімано з драконамі, люлькамі для опіуму, цытатамі з Маа і Лаа-Цзы, цудадзейнымі партрэтамі нейкіх старых трэба быць кітайцам, каб прачухаць, што гэта за старыя і якая ў іх там цудадзейнасць. За шыбамі вітрын, калі ў іх наогул ёсць шыбы і вітрыны, выкладзены пукі сухіх зёлак, карані жэньшэню, вязанкі фазан-травы, счарнелыя яшчаркі. Я, дарэчы, так і пазнаю сваё месца, па гэтых яшчарках і травінках.
    Тут на ўваходзе стаяла «латарэя ўдачы» барабан, кінуўшы ў які 2-еўравую манету, можна атрымаць паперчыну з надпісам «beter livin», «beter hels», каторыя нібыта самі сабою гарантуюць «лепшае жыццё» ці магічнае «паляпшэнне здароўя». Ага, шукайце дурня! У мяне і так няма крыўды ні
    на жыццё, ні на здароўе! А каб і была не праз кітайскую латарэю шукаць збаўлення. А праз высокадухоўны храмбуцік «Hermes», калі вы мяне разумееце.
    Стары гандляр сядзеў за прылаўкам і практыкаваўся ў пісанні іерогліфаў. Чарніла, маленькі кавалак шэра-жоўценькай акварэльнай паперы памерам з дзіцячую далонь. Накрэмзае іерогліф і адразу паперчыну у смецце, бярэ новую.
    У памяшканні панавала такая цішыня, якая можа панаваць толькі ў маленькай кітайскай крамцы, каторая гандлюе такой лухтой, што гандаль той не мае ніякай камерцыйнай выгады. Каля старога стаяў сапраўдны механічны гадзіннік ён цікаў, як у рэкламе «Breitling», вы можаце ў гэта паверыць? Механічны гадзіннічак у наш асветны 4741 год!
    Я павітаўся і запытаўся, ці ёсць у яго «чарніла дахоўка»? Але ён майго гумару не зацаніў і працягваў моўчкі вадзіць пэндзлем па паперцы. Тады я запытаў без хітрыкаў: ці ёсць стаф? Той падняў галаву і сказаў, на добрай польскай:
    Ведаеш, чаму я практыкуюся маляваць іерогліфы на маленькай паперцы?
    Я гарэзліва ўсміхнуўся і адказаў:
    Вядома ведаю, дзеду! Бо паііера дарагая як трасца, a ты абыходзішся з ёй неэканомна! Ты б хоць з другога боку маляваў! A то што такое? Адзін іерогліф на аркушык і ў сметніцу!
    Ён рассмяяўся і намаляваў: «лаавай»*. Працягпуў мне і растлумачыў:
    Калі ў цябе маленькая паперка, маляваць значна цяжэй. Бо пэндзаль упіраецца ў краі, рука не можа ііабыць сілу і хуткасць. У маляванні іерогліфаў галоўнае хуткасць рысы. Менавіта яна забяспечвае дынаміку і пругкасць.
    Я хмыкнуў, як той механізатар у раёдным мастацкім музеі, якому расказваюць, чаму рэпрадукцыі з Джакондай нельга прымалёўваць вусы.
    Той на мой прыхаваны сарказм не звярнуў увагі.
    * Дурань, іншаземец (кіт.).
    -	Наша жыццё менавіта такая спроба ўціснуць мастацкую прыгажосць у межы маленькай паперчыны. Ён падняў галаву. Мне ўжо 80 гадоў.
    Мне падалося, што апошні сказ ніяк не стасаваўся з папярэднімі.
    -	Каліграф -■ заўсёды воін. працягнуў ён. А воін бачыць, хто перад ім: селянін ці вялікі майстар ляза, бо праз такое разуменне воін, сустрэўшы сур’ёзнага суперніка, застанецца жывы. Ёп пільна агледзеў мяне. Але я не каліграф і не воін. Я проста гандляр, які найлепшыя гады змарнаваў на продаж барахла ў халоднай краіне, сярод неадукаваных варвараў, якія не адрозняць тэракотавы імбрык ад глінянага. Паперка, на якой я маляваў уласнае жыццё, амаль скончылася, а жаданне пакінуць па сабе прыгажосць засталося.
    Я трохі замардаваўся яго слухаць і ўсё спрабаваў зразумець, на які час разлічаная гэтая «лекцыя». Старыя кітайцы, як сядуць на твае вушы, могуць балбатаць гадзінамі. А ў мяне цягнік. I перад тым яшчэ трэба налізацца півам.
    Ён узняўся, падышоў да вялікай драўлянай шафы, пакрытай чорным лакам, і пацягнуў да сябе адну з яе шуфлядаў. Там на ўсю даўжыню былі выкладзеныя скарбы, на якія ў Мінску можна было б набыць палову горада. Стаф быў не скручаны, паперкі розных памераў, большасць пісанак выведзеныя чарнілам і пэндзлем, не выключаю тым самым дзедам.
    Выходзіць, ён сам быў вытворцам: звычайна дылеры гандлююць тым, што зроблена на спецыяльных фабрыках, дзе сотні кітайцаў, у антысанітарных умовах, ну вы сацыяльную рэкламу Дзяржнаркакантролю па Net-візары бачылі, працяг ведаеце. Літаркі былі роўнымі і разборлівымі, бо часам ні слова не зразумець, кліенты жаляцца. А тут радкі як пад лінейку. Я разабраў некалькі слоў і таропка адвёў позірк.
    Кажу ж, я не ўжываю, мне нельга.
    -	А таму давай так, ягоныя рукі церабілі паперкі, мацалі іх, праводзілі пальцамі па радках. Выбірай сабе тавар, кошт называй сам.
    Ён хвілінку падумаў і дадаў:
    -	Дзіўпая ў вас краіна, што вось гэта лічыцца наркотыкам.
    -	Краіна дзіўная не «ў вас», а ў нас, дзеду! падхапіў я. Бо мы ж у адной краіне жывём.
    Я хуценька, гледзячы паўзверх паперак, каб не зачапіцца вокам бо яшчэ раптам торкне і павалачэ, адлічыў сто дозаў, склаў іх у стосік ды паднёс дзеду. Той пачаў быў іх скатваць у стандартныя скруткі, якія прасцей перадаваць кліенту з далоні ў далонь пры пушынгу, але мне ў галаву прыйшла нечаканая ідэя. Я вырашыў выпрабаваць лёс і яшчэ раз пераканацца ў сваіх звышздольнасцях на мяжы. Ці не, можа, я проста не мог чакаць, пакуль ён складзе кожную з іх. Бо ўвесь гэты час давялося б слухаць ягоныя натацыі. Пра краіну і іерогліфы. Я мудрасць люблю, але толькі ў межах ток-шоу па Net-візары. Тут я мудрасці не замаўляў.
    -	Нс трэба круціць, сказаў я яму. Так павязу. Мяне ніколі не правяраюць.
    Ён паглядзеў на мяне здзіўлена, мабыць, за ўсё жыццё такога дзівака пе бачыў. Я ж хутка пераклаў стаф у дзве столкі і такім вось пякельным стосікам паклаў у заплечнік від быў цудоўны, як з моста праз Віслу: наркотыкі займалі большую частку месца ўнутры. Тут не трэба было шукаць. Трэба было толькі расшпіліць. Дзевяноста працэнтаў пасажыраў чуюць патрабаванне расшпіліць валізы на мяжы. I адкуль жа, ну скажы, адкуль у мяне была ўпэўненасць, што я апынуся ў ліку 10 працэнтаў тых, да каго не прычэпяцца нашыя кітайскія мытнікі?
    -	Вось табе 50 еўра, дзед, ганарліва сказаў я і працягнуў яму вясёлкавую купюру.
    Мне здаецца, пра мяне як чалавека шмат кажа той факт, што, пачуўшы прапанову назваць кошт самому, я даў гандляру дастатковую суму. Прынамсі, мне прыемна так думаць што гэта многа пра мяне можа сказаць. Кажу ж: я берагу выраз выдатніка на сваім твары. Крыўдзіць дзядоў, што вырабляюць адзін з самых моцных у свеце наркотыкаў, значыць псаваць гэты твар выразам празмежнай карыслівасці і прагі да грошай. Вы кажаце, што дзіўна такое чуць ад
    пушара і каптрабандыста? Ну, у кожнага свае заганы. Калі адчую пляму па сумленпі, зраблю набытак-ахвяраванне ў капліцы «Hermes».
    I вось што я думаю цяпср, разбіраючы, як усё дзіўна закруцілася. Ці не гэты дзядок мяне здаў? Ці выпадкова я апынуўся ў тым бары, дзе пасмактаўся піва, як кажан крыві? Ці не трэба было лепей маўчаць пра свас звьшіздольнасці? Бо ііе здарьглася б усёй той гісторыі!
    Ці, можа, наадварот, варта было? Як ён казаў? Маленькая паперчына, руцэ складана набыць хуткасць і моц, каб намаляваць пругкую прыгажосць? Ну, чакайце. Неўзабаве і пругкасці, і прыгажосці тут стане столькі, іпто ажно горлам пойдзе.
    Пакуль жа я, ну не такі ўжо п’яны (хацеў бы гэта падкрэсліць!), трохі хістаючыся, але ўсё ж такі самастойна стоячы на нагах, вяртаўся з прыбіральні ў кнайпу. I бармен у пола «Le Coq», зашпіленым на ўсе гузікі, глядзеў ці то ток-пюу, ці то прагноз надвор’я, сценкі ванітна калыхаліся, на стойцы стаяў недапіты куфаль з цёмным «Лехам», а на доле ляжаў заплечнік са скарбамі. I вось я расплаціўся за піва, паспрабаваў растлумачыць, што ў нашым расійскім Кітаі з тых, хто носіць «Lc Coq», вельмі смяюцца, бо «кок» гэта ж «певень», а «певень» гэта «петух», а «петух» гэта... але тут я страціў думку, япічэ раз расплаціўся за піва (бармен быў бы не супраць, каб я расплаціўся і тройчы), закінуў на спіну заплечнік, здзівіўся таму, што ён выявіўся досыць цяжкім, увесь мой вес-ты-булярны апарат разгайдаў, сабака, і я, нахіліўшыся трохі наперад, каб не кульнуцца назад, зрабіў крок, і з першага разу трапіў у дзверы...
    Я выйшаў прэч, у кастрычніцкую, празрыстую, крыштальную Варшаву. Горад, у якім шмат неба і няшмат аблокаў, дзе ў мастоў шырокія плсчы, а ў будынках адлюстроўваецца болей сонца, чым ёсць на небе. Дзе столькі прасторы, што сэрцу робіцца цесна, а нагам хочацца ісці ва ўсе бакі адразу; і асабліва пранізлівую асалоду прыносіць думка, што твой заплечнік бітма забіты паперчынамі з якаснай, адборнай, мацнсйшай за ЛСД, мовай.
    ДЖАНКІ*
    Як я ўпершыню бабахнуўся мовай? Вядома, помню. Першага пацалунку не помшо, а вось тую ноч помню добра. Гэта як першы сэкс, першая бойка, першы прачытаны тэкст Платона.