Наш радавод
Кн.4 (Частка 1)
Памер: 238с.
Гародня 1992
У ГомелІ акрамя працы над двума вялікімі работамі, "Бе-ларускім архівам" I "Беларускай іерархіяй", Іван Грыгаровіч зрабіў некалькі навуковых апісалняў гукапісных кніг з біблія-тэкі Румянцава /зараз гэтыя рукапісы - у Расійскай бібліятэцы у Маскве/: гэта Дабрылава евангелле ІІ64г., якое Рунянцау прыд-баў у архімавдрыта полацкага Барысаглебскага манастыра ІЦуляке-віча6, пергаменная Кормчая7, пергаменны Слукбоунік ХІУ ст.,які належыу сматрыцелю полацкага павятовага вучылішча Г.Дарашкев’і-чу8.
Ен склаў таксама навуковае апісанне яшчэ а.днако цікавей-шага помніка старажытнай беларускай кніжнасці, які на той час знаходзіуся ў ВІльні - Лаўрышаўскага евангелля. Граф Румянцау рабіў захады, каб набыць гэту кнігу ХШ стаго.ддзя. На яго прось-бу прафесар віленскага універсітгту Іван Лабойка зрабіў даклад-ныя факсімілле прыпісак Лаурышаускага евангелля і выпіскі з тэксту - па іх 1 склау свае яавуковыя "заувагі" І.Гр'ыгаровіч. Нечакана рукапіс знік з гарызонту і даследчыкау I калекцыяне-рау: А.Васторру падаў Інфармацыю, што ен у Імператарскай Цублі-чнай бібліятэцы /гэта павінна было спыніць графа Румянцава/, ты;.; часам Лаурышаускае евангелле аказалася вывезенае у Цулавы, у бібліятэку Чартарыйскіх8.
Акрамя навуковай працы, Іван Грыгаровіч выкоявау у Гомелі I звычайныя абавязкі саборнага протаіерэя: вянчау маладых, ад-паваў нябожчыкау, вучыу у школах, назірау за пабудовай цзрквы, абіляркоувау з гасладаром Гомеля месца пабудовы, убор, рэліквіі, якія граф Румянцаў ахвяравау храму. У студзені 1826 года прота-Іерэй Іаан чарговы раз выканаў свой абавязак святара: ен адпя-ваў гаспадара Гоь:еля I свайго апекуна Мікалая Пятровіча Румян-цава. Зказаушы апошняе слова па нябожчыку, ен не мог не прад- . чуваць, што спыніліся многія навуковыя праграш, душой якіх быў граф. Праз год у студзені 1827 года Іван Грыгаровіч за доб-
80
рую службу узнагароджаны аксаыітнай фіялетавай скуф’яй /дру-гая узнагарода праваслаунага святара.пасля набедраніка/. У 1829 годзв пераведзены з правінцыйнага Гомеля у губернскі го— рад ВІцебск I назначаны рэктарам віцебскіх павятовага I пры-ходскага вучылішчау, цэнзарам казанняу, а пасля I настаунікам /законавучыцелем/ у віцебскую гімназію.
He захавалася звестак пра навуковую работу Івана Грыга-ровіча у Віцебску. Аднак знаемства з архівамі губернскага го-рада, наведванне старажытнага Полацка напэуна замацазалі жа-данне прысвяціць сябе гісторыі.
Яшчэ чакае свайго даследчыка сюжэт Іаан Грагаровіч - пра-паведнік; сямяаццаць ягоных казанняу, сярод якіх некалькі ст-вораны у Віцебску, даюць добрыя для гэтага магчымасці.
I у чы:л найбольш асляпленне наша? У тым - менавіта у тыгл, што мы не хочам I падумаць, што час кароткі I цэчэ з незвычайнай хуткасцю, I для нас ужо незваротны. ... I калі кожная хвіліна жыцця працякае адзін раз, I ужо не вернецца да нас, значыць кожная хвіліна робіцца абавязковай, дакладнай у вечнасці; яна усю вечнасць будзе аднолькавая..." 'ІласофскІ роздум над праблемай часу, над суадносінамі мінуушчыны і сення-шняга уласцівы для Івана Грыгаровіча на працягу усяго жыцця — праз гэта ягоныя работы, якога б прадмету яны не тычыліся. маюць нязменную I не залежную ад нікай кан’юнктуры вартасць. Вынікі сваіх разважанняу над часам І.ГрыгаровІч увасобіу у казаннях на Новы год. Першае такое казанне захавалася ад 1826 г. - яно яапісана на словы 76 псалма: "Помысляхь днн пер-выя, я лета вечныя помянухь, я поучахся". Якразтсс самое мес-ца, якое зауважыу 1 адзначыу малюнкам сімвалічнага зместу у 1395 годзе мсціслаускі кнігапісец Дука родам смвльнянін.
У 1830 годзе ВІцебск наведау расійскі Імнератар Мікэлай I, якога суправаджау ягоны духоунік, протапрэсвітар ЦузоускІ. МузоускІ захварэу I вымушаны быу яекаторы час заставацца у Віцебску у доме Івана Грыгаровіча, які зрабіу на царскага ду-хоуніка ілоцнае ураджанне. "Кожны дзень, кожная хвіліяа павін-ны паступова набліжаць да нас горную нашу айчыяу; адяак тра-цячы хвіліны 1 дяі, мы не рухаемся наперад I застаемся зау-
81
седы зваду. Між тым, як назначаны для нас шлях заканчваецца, мы далекія яшчэ ад мэты I не застаецца ужо часу, н! хвіліны каб рухацца. Тут мы захацелі б паскорыць удвая, 1 у адну хві-ліну, праз сілы свае зрабіць раптам подэвігі многіх гадоу: аднак дасягненне такой святой празмернасці есць ужо цуд лю-басці, якой не усе людзі спадабляюцца, 1 не усе здольныя зра-біць за кароткі час тое, што павінна быць шматпакутнай спра-вай цэлага жыцця, таксама як не усякі час жыцця мы здольныя да подзвігў пакаяння..." - гэтыя словы навагодняга казання І.ГрыгаровІча да 1830 г. паказваюць унутраную накіраванасць да паслядоунай I шатпакутнай работы - прысутны тут глыбокі роЗ-дум над фвнаменам часу - гэта Роз.цум праваслаунага хрысціянст-ва, які да вечнасці звяртаецца праз прызму свайго вучэння.
Вярнуушыся у сталіцу, Музоускі паспрыяу пераводу Грыгаро-віча у Пецярбург. .
За добрасумленную працу па вучылішчнаму ведамству у ВІцеб-ску Іван Грыгаровіч быу узнагароджаны бархатнай фіялетавай ка-мілаукай, а праз кароткі час пераведзены у Санкт-Пецярбург про-таіерэям у лейб-гвардыі ОінляндскІ полк.
Пасля пераезду I уладаавання у сталіцы Іван Грыгаровіч змяшчае два артыкулы у часопісе "Страннік". Першы, "йзвестня о древнем храме Хрнста Спасятеля, построенном в ХП веке, пре-подобною Вфросяньею блнз Полоцка" напісана, напэуна па матэры-ялах, што сабраныя падчас побыту у Віцебску, - гэта адна з пер-шых спробау навуковага эпісання Спаса-Ефрасіньеускай царквы. ДругІ артыктл таксама напісаны для часопіса "Странннк 1 адра-зу ж у 1832 годзе выйшау асобнай кніжкай. Імя аутара на воклад-цы не паказана. У гэтай кніжачцы навідавок методыка работы I публікацыі І.ГрыгаровІча: апірышча на факты біяграфіі, аналіз сучасных гістарычных дакументау, багатае веданне літаратуры, у тым ліку рукапісных кніг, напрыклад Саборнага Варонежскага Сінодзіка. На канцы кніжачкі надрукаваны гістарычныя акіы, якія маюць дачыненне да жыцця епіскапа МІтрафана.
3 пераездам у Пецярбург Іван №аров!ч акрыяу надзеяй выдаць другую частку "Белэрускага архіву". Каб рушыць справу, ен робіць выбарку знешнепалітычных дакументау, якія нябожчык
канцлер зддау яму для падрйхтоўкі другога tomT/T вадае асоб-~ най кнігай пад ііазвай; Пзрепйска пап с восслйскш государямй по рукопйсям рнмской барберйнневой бйблйотекя". /СПб.,1834/.
У гэтай кнізе змешчаны буллы папау Леона X I Клімента УП да вялікага князя :.іасі:аускага Васіля Іванавіча, два лісты вяліка-га князя Васіля да Клімента УП, ліст кардынала Марона да вялі-кага князя Івана Васільевіча /івана Грознага/, наказ паслу па-пы Грыгорыя ХШ, Рудйльфу Клзнхену, пры ад’бзде яго у Маскву і булла папы Клімента УШ да цара федара Іванавіча. Спісы з ары-гіналау дакументау зрабіу на замову графа Румянцава рымскі ву-чоны Штравдман. Іван Грагаровіч параклау іх 1 зрабіу навуковыя каментарыі. у каментарыях, акрамя адсылак чытача да шматлікіх друкаваных і рукапісных гістарычных сачыненяяу, Грыгаровіч да-водзіць свае стауленне да рыма-каталіцызму: "Пастауляю за аба-вязак папярэдзіць, некаторых чытачоу, асабліва праваслауных,што яны папскія/чытаючы/’сустрэнуць у іх палажэнні рымскае царквы, супраціуныя чысціні праваслаунае нашай веры. Канечнае I паш I паслы іх, у разважаннях пра дагматы I абрады рэлігіі, тле;..а-чыліся не Іначай, як на узор свайго веравання. Аднак іхнія куд-рстваванія для нас павінны быць чцжыя..."
Выданне дапламатычнай перапіскі разлічана было на чытачоу самага высокага грамадскага рангу: вышэйшую царкоунуу /як пра-васлауную, так I каталіцкую/ іерархію, дыпламатычны корпус, на-рэшце лператарскі двор. Усведамляючы гэта, Грыгаровіч уключыу у прадмову зварот да магчыьіых мецэнатау-сонсарау сваей улюбле-най работы: "... спадзяюся, пры Божай дапамозе, прадставіць ама-тарам Айчыннай гісторыі I другую частку Беларуска/а Архіву ста-ражытных грамат, 1 застаюся у спакуса перакананы, што яны да— памогуць мне дакончыць I тое пачынанне. Тады буду успешанн тым, што хаця позна, але я паспеу выканаць абавязак, свяшчэнны для майго сэрца...". Спадзяванні айца Іаана так 1 засталіся спаку-сай - другая частка "Архіву беларускіх грамат" не знайшла свай-го мецэната. Тым не менш публікацыю "Перапіскі папоу..." зау-важылі: вялікі князь Міхаіл Паулавіч паслау яму рэскрыпт-пад-зяку, a 14 ліпеня 1834 г. Іван Грыгаровіч быу прадстаулены да ордэну св. Ганны другой ступені.
Тым часам, у 1835 годзе выйшла з друку яшчэ адаа работа:
_________________________ 83 _______ сачыненні беларускага епіскапа Георгія Каяіскага,’ падрыхта-ваная Грыгаровічам I з яго прадмовай. Гэта ввданяе вельмі спрыяльна прынята пры двары. За паднесены яму экземпляр Імпе-ратар падаравау аутару залаты гадзіннік /30.07.1835/. БлізкІ да двара паэт Аляксандр Цушкін пісау у першай за І836г.,кніж-цы свайго часопіса "Современннк": "...протаіерэй І.ГрыгаровІч выдау збор сачыненняу Георгія Канкскага, дадаушы да кнігі зваей цікавы I цудоуна выкладзены жыццяпіс Георгія Каніскага", у гэтай самай нататцы Цушкін зауважае: "...І.ГрыгаровІч, вы-даушы сачыненяі вялікага архіепіскапа Беларусі, аказау грамад-ству важную паслуту".^
Пачала здзяйсняцца мара Грыгаровіча аб выданні датычных БеларусІ гістарычных дакумеятау. Прауда у Пецярбурзе не ціка-віліся Беларуссю, але не пакінулі без увагі заходнія губерні Імперыі. Знатака старажытнасцяу І.Грыгаровіча прымаюць у І837г. у члены Археаграфічнай камісіі, а у 1838 sro прызначаюць га-лоуным рэдактарам актау камісіі - практычна гэта значыла, што ен сам эызначау выдавецкую палітыку. Вынікам гэтага прызначэ-ння з’явіліся 4 тамы "Акты Западной Россйй" - Грагаровіч пад-бірау дакументы, пісау прадмовы рыхтавау усе сам. Каб дазво-ліць актыунаму археографу прысвячаць болей часу археаграфіі яго пераводзяць у прыдворнае ведамства, свйтаром царквы Аніч-кавага палаца. За службу у археаграфічнай камісіі І.Грыгаро-віч быу узнагародааны ордэнэм св.Ганны з Імператарскай каронай, за слукбу у дварцовай царкве - атрымау ордэн св. Уладзіміра 4-й ступеді і напеены крыж з дыяментам.
Нарэшце надыйшоу час звярнуцца да прапанаванага яшчэ М.Ру-йіянцавым Слоуніка беларускай мовы. У І847г. князь ПЬрынскі-Шах-гсатау - не тсй час міністр народнай асветы - прапануе Івану Грыгаровічу скласці "Словарь белорусскях наречвй". Прыпанова была прынята, I праца над слоунікам рушылэ - захаваліся архіу-ныя дакументы, якія паказваюць шырыню падыхода І.Грыгаровіча да работы. Галоуны падыход да працы Іван Грыгаровіч фармуля-вау наступным чынам: "складальнік Слоуніка, я₽ праудзівы лета-пісец, павінен запісввць усе словы, якія ужывае народ у сваім хатнім побыце, у служэнні I у сваіх малітвах да Бога J у сваіх
КНІГІ ОНЛАЙН
