Наш радавод
Кн.4 (Частка 1)
Памер: 238с.
Гародня 1992
у работах аутара гэтых радкоу звяртаецца увага менаві-та на крытыку такога па.дыходу да гісторыі праваслаунай 1 кв~
таліцкай царквы на Беларусі. Адна з іх прысвечана гістарыя-графІІ гісторыі праваслаунай царквы,2 другая -на венгерскай мове -становішчу яе у ХІУ-ХУІ ст., трэцяя -на англійскэй мове гісторыі праваслаунай царквы перад Люблінскай уніяй. Некаль— кі артакулау есць у энцыклапедычных даведніках "лранцішак Скарына" I "Статут Вялікага княства Літоускага І588г."
Пратэстанскай царкве на тэрыторыі БеларусІ I ЛІтвы прыс-вяціау свае працы гісторык XIX ст. Е.Лукашэвіч. У наш перыяд гэтымі пытаннямі у дачыненні да ХУІ ст. паспяхова займаецца С.Пэдокшын.
Аднак агульнага цэнтра па даследванню гісторыі царквы I рзлігіі на тэрыторыі БелэрусІ пакуль што няма. Гэтыя важныя праблемы комплексяа яшчэ не разглядаюццн.
Таму перспектыуным можна лічыць утварэнне у красавіку 1992 г. у Менску пры МІжнароднай асацыяцыі беларусістау на-цыянальнага камітэта гісторыі царквы на Беларусі. Адной з асноуных задач гэтага камітэта з’яуляецца распрацоука пады-хэдау да напісання шматтомнэй гісторыі хрысціянства на Бела-русі. У гэтай дзейнасці буцуць удзельнічаць прадстаунікі роз-ных хрыстіянскіх цэрквау/канфесій. У перспектыве магчыма ст-варэнне самастойнага навуковага цэнтра рэлігіязнауства Бела-русі.
ЗАУВАГ};
I. Кояловйч М. Чтення по лсторня Западной Россля. Спб. 1884, с.134.
2. Грйцкевяч А.П. Йсторяографйя йсторйй православной церквя в Белоруссйй /ХІУ-ХУІ вв.Х-Сб статей "Нз йсторнн кнйгй в Белоруссйй" Мянск, 1976, с.122-139.
ІВАН ГРЫГАРОВІЧ - ГІСТОРЫК БЕЛАРУСКАЯ царквы. ЗНАХОДКА У АДДЗШ РУКАПІСАУ
М.В.Шкалаеу
Іван Іванавіч Грыгаровіч нарадзіуся першага верасня 1790 г. у стэражытным беларускім горадзе Прапойску Магілеу-скай губерні. Бацька яго пасля заканчэння Кіеускай духоунай акадэміі атрымау месца выкладчыка рыторыкі у Магілеускай се-нінарыі, пазней назначаны святаром у рагачоускую крзпасць, ад-туль пераведзены у Прапойск I нарэшце трапіу у маентак графа Мікалая Пятровіча Рутянцава Гомель, дзе служыу да канца жыцця. Маці - Марыя Раманауна - была пляменніца беларускага архіепі- ' скапа Георгія Каніскага. У Іаана Грыгаровіча /бацькі/ было пя-цера дзяцей: тры хлопчыкі I дзве дзяучынкі, сяы’я кіколі не ве-дала вялікага дастатку. ЦІкавы факт з побыту Грагаровічау у Рагачове: камевдант рагачоускай крэпасці К.Таупрэін /К.К.Тэу-преннь/, каб дапамагчы многадзётнаму святару, запісау дваіх старэйшых дзяцей - Васіля I Рыгора - у свой батальен сяржанта-мі. За гэта яны, застаючыся "па малалецтву" пры бацьках, мелі права на армейскі паек. Да дзесяці гадоу Іван Грагаровіч жыу у Прапойску. Першапачатковую адукацыю атрымау ад бацькі, які асаблівую увагу звяртау нэ грунтоунае засваенне сынам грэчас-кай I лацінскай мовау. У 1802 годзе пастапіу у ыэгілеускую се-і/інарыю. Захаваліся яго успаміны аб семінарскім жыцці, калі Іван кватэравау разам з братам Васілем у доме магілеускай мяш-чанкі па прозвішчу Грум: "доуга не мог я прызвычаіцца ні да жыцця семінарыстау-нахлебнікау, ні да кашы, якой шчырая гаспа-дыня частавала нас ледзь не конны дзень, запрауляючы яе для смаку не маслам, а чарніламі. Пасля дамашніх ватрушак, галу-шак 1 Іншых рзчау, чарнільная каша /звычайная каша, але зап-рауленая маслам самага ніжэйшага гатунку - атопінай - ад якой пэцкаліся вусны 1 твар страшна кне не падабалася. На наступны дзень праставілі мяне начальству семінарыі, дзе бацька I пакі-нуу і/яне, даушы пятак медзі неабходнае бацькоускае благаслау-ленне".І
^лі Грыгаровіч закончыу курс, семінарыя атэставала яго як аднаго з лепшых вучня». Асаблівая поспехі былі ў ыовах -ен так добра засвоіу грэцкую I лаціну, што мог на Іх свабод-на патлуыачыцца. У І8ІІ г. Іван Грыгаровіч атрымау месца вык-ладчыка грэчаскай I лацінскай ковау у ыагілеускііл духоуныі/. па-вятовым вучылішчы. Жывучы у Магілеве, на канікулы ен прыязд-жау да бацькоу у Гомель. Тут протаіерэй Іаа.. /бацька/ прадста-віу юнака графу МІкалаю Пятровічу Румянцаву, Дзяржауны канц-лер Расійскай Ігшерыі Шкалай Румянцау, які быу лідэрам "фран-цузскай" партыі пры двары Аляксавдра I, пасля вайны з ІІапале-онам адыйшоу ад палітычнай дзййнасці I перанес сваю велізарную энергію I здольнасці /падаацаваныя незлічоным капіталам/ на арганізацыю I падтрыыку навуковай дзвйнасці, збіранне рукапіс-ных I старадрукаваных кніг, мецэнацтва. Каб зрабіць ласку свай' му гомельскаму святару, Мікалай Румянцау згадзіуся паслаць здольнага да навукі Івана Грыгаровіча для далейшай адукацыі на свой кошт. I у 1815 г. Іван Грыгаровіч знаходзіцца ужо у Пецярбургу, сярод студэнтау Сант-Пецярбургскай духоунай акадэ-міі, на яго утрыманяе ад графа Румянцава што год пералічваец-ца 350 рублеу асігнацыямі.
За гады навукі Іван Грагаровіч найлепшым чынам.падрыхта-вауся па любімых прадметах - гісторыі I філапогІІ, ахвяравау-шы пры гэтым курсам матэматыкі, якую выкладалі студэнтам ака-дэмІІ. Захавалася яго заява, з просьбай дазволіць замест ма-тэматыкі слухаць курс усеагульнай гісторыі: "йспытав многок-ратно, что занятія по предаету математікі служат мне нег-алы:,^ препятствіемь кь занятію по другямь учебнымь предметамь, рав-но я то, что, будуча блязорукь, не могу я вь точностн прлме-чать многосложных'ь ея чертежей, прннямаю смелость утруждать академаческое празленіе - дозволлть мне вместо математнкл слу-шать курсь всеобцей йсторій, й вь семь не ляшнть мнлостнваго решенія".
Будучы студэнтам акадэміі. Іван Грыгаровіч выконвау да-ручэнні М.Румянцава, шукаючы патрэбныя звесткі у рукапісах, часта яго запрашалі у дом графэ, дзе сустракаліся лепшыя знау-цы I аматары расійскай старасвеччыны, славутыя вучоныя - Кеп-пен, Вастокау, Каладовіч, Строеу, Ермалаеу... Захаваная пера-
піска І.Грыгаровіча - студэнта I яго апекуна дае уяуленне пра характар 1х кантактау. Грыгаровіч паведамляе графу аб патраб-несці перакладу сачынення Г.Папроцкага •
аб намеры працаваць над кавдыдацкім сачыненнем аб наугарад-скіх пасадніках, складае гістарычныя даведкі пра Васіля Яра-славіча, князя Бароускага, аб св. Змітры Салунскім, Наугарод-Северскім Прэабражэнскім. манастыры і Інш., перакладэе з лацін-скай мовы ліст да Румянцава вядомага кракаускага бібліяфіла Ге орга-Самуэля Бавдке.
Пасля заканчэння у 1819 годзе акадэміі са ступенню кан-дыдата багаслоуя, Іван Грыгаровіч пытаевда згодны канцлера ехаць у Гомель 1 заняць месца бацькі - протаіерэя гомельскага кафедральнага сабору. Граф адказау станоуча, хаця I з некато-рым шкадаваннем: "Вы маеце права кіраваць сваім лесам, а я спа-гадліва стаулюся да духоунага звання 1 че судцзя, што Вы яму аддалі перавагу перад Іншым; я Вас за тое хваліці павінен, што шчырая любоу да бацькоу цягне Вас у Гомель: аднак нельга ж мне Ізноу не зауважыць, як неаднойчы у Пецярбургу зауважау я у размовах, што абодва гэтыя станоучыя Вашыя Імкненні зусім адсякаюць Вас ад маіх намерау. Вам вядома, што убачнушы у Ва-шай асобе дакладныя здольнасці да даследавання 1 тлумачэяня на-шых летапісау, я б хацеу, каб Вы сябе прысвяцілі гэтай рабоце 1 засталіся б у прэстольным градзе сярод так шматлікіх кры-ніц, карыстаючыся так шматлікім бібліятэкамі..."
28 студзеня 1820 года Іван Іванавіч Грыгаровіч быу пасве-чаны у святэры магілеускім архіепіскапам ДанІІлам. Праз неска-лькі дзен ен уведзены у протаіерэі гомельскай царквы, аднача-сова назначаны рэктарам гомельскіх - павятовага I прыходскага вучылішчау, а таксама цэнзарам пропаведзяу бліжэйшага да Гомеля духоунага праулення.
He перашкаджаючн маладому Івану Грыгаровічу ісці сваім шляхам, граф Руілянцау, тым не менш, працягвае трымаць яг.о у сферы сваіх навуковых Інтарэсау. Вясной 1820 года І.Грыгаро-віч атрымау ад канцлера ліст, у якім паведамлялася, што граф гатовы надрукаваць яго канлыдацкую работу асобнай кніжкай, ад-нак просіць зрабіць удакладнеяні у храналогіі I персаналіях
наугародскіх пасаднікау. Для неабходных паправак І.Грыгарові-чу у Гомель двойчы пасылаліся каштоуныя рукапісы са зборау Румянцава. Нарэшце выпрауленая 1 дапоуненая дысертацыя І.Гры-гаровіча пад назвай "йсторнческяй й хронологнческлй опыт о Посадняках Новгородсквх. йз древнях Русскйх летопясей" была выдадзена у Маскве у 1821 г. тыражом 600 экземплярау, двесце з 1х граф аддавау аутару як узнагароду за працу.
Гомельскі перыяд /1320-1829/ быу надзвычай пленны у дзей-насці Івана Грыгаровіча. Паралельна рабоце над "Беларускай Іерархіяй" ен шукау I капіравау датычная беларускай гісторыі акты I граматы у архівах Магілеускага магістрату, Архірэйскім архіве, архіве Магілеускай духоунай кансісторыі, магілеускай семінарыі, манастырскіх /мсціслаускіх, аршанскіх, магілеускіх/ архівах. У сваіх пошуках ен аддае належнае царкоунай гісторыі, еле не спыняецца на часта нанфесійных пытаннях - палітычнае I сацыяльна-эканамічнае жнцце БеларусІ таксама адлюстравана у падабраных, скапіраваных дакументах, з якіх склауся першы у беларускай навуцы археаграфічны зборнік - "БеларускІ архіу".
Спрыяльным фактарам сталася тое, што граф Мікалай Пят-ровіч Румянцау лічыу, што валодашіе маенткамі на Беларусі зму-шаюць яго, між Іншым, быць мецэнатам беларускае гістррыі; саб-раныя дакументы, такім чынам, мелі зацікауленага^ Шостага кра-савіка 1824 года, акурат на Пасху, Мікалай Румянцау напісау з Масквы Івану Грыгаровічу? "Прыміце замест чырвонага яйка, першы надрукаваны аркуш Архіву Беларускіх грамат..."3
Іван Грыгаровіч у прадмове да "Беларускага архіву" не тллькі шчыпа дзякавау мецэнату, але I шчыра паказвау свой бе-ларускі патрыятызм: "Прауда, не усе гэтыя граматы датычаць непасрэдна гісторыі Расійскай дзяржавы I таму не усе адноль-кава важныя, не усе роуна могуць быць цікавыя; аднак яны з’яуляюцца крыніцай да гісторыі Беларусі, царкоунай I грамад-зяяскай, - I У гэтых адносінах змйшчаюць у сабе шмат вартага 1 цігавага" . Засгаушыся задаволены першым томам "Беларускага архіву", граф М.Румянцау у красавіку 1824 года выказау пажа-даняе, здейсніць якое Іван Грыгаровіч зрабіу сцробу толькі праз дваццаць галоу: "я не хаваю ад Вас... што надзвычай жа-даю... каб Вы да Беларускіх грамат далучылі слоунік беларус-
_____________________—22__________________________________________ кіх слоў, для нас не зразумелых, і пастараліся б 1х патлума-чыць. Няма сумнення, што гэты слоунік падаў бы большую вар-тасць таму вцданню, над якім Bu зараз працуеце, і паставіу бы Ваша Імя у вялікую павагу сярод тых, хто сапраўднай асветай займаецца"®.
КНІГІ ОНЛАЙН
