Беларусізацыя. 1920-я гады
Дакументы і матэрыялы.
Уладзімір Коршук, Расціслаў Платонаў, Іван Раманоўскі, Яўгенія Фалей
Выдавец: Выдавецтва БДУ
Памер: 270с.
Мінск 2001
естьянству. Сейчас мы нмеем целый ряд случаев вы
192
ступленнй на собраннях еврейсккх рабочнх на белорусском языке, употреблення этого языка в разговоре н т. п.
Отношенне служаіцнхевреев к белоруснзацнн тоже значнгельно нзменнлось, оно стало более актнвным в ее практнческом проведеннн. Отношенне к белоруснзацнн co стороны значнтельной частн еврейскнх спецналнстов, главным образом ннженеров н техннков, остается еше н до настоятего временн пасснвным.
В первые годы проведення белоруснзацнн болыпую тревогу среда частн еврейскнх трудяіцнхся вызвал вопрос выдвнження белорусскнх кадров. В этом направленнн былн разные толкн. Так, напрнмер, [говорнлн], что «колнчество еврейскнх служаіцнх в скором временн начнет сокраіцаться за счет выдвнження белорусов» н т. п.
В настояшее время все этн настроення застрялн только среда самой незначнтельной частн отсталых н мелкобуржуазных элементов.
Мы полагаем, что отношенне разных групп еврейского населенмя к вопросу белоруснзацнн в настояіцее время можно формулнровать следуюіцнм образом:
1) Еврейскне рабочне в обшей своей массе понялн полмтнку Компартнн н Советской властн в вопросе белоруснзацнн н мх актнвность в ее практйческом нроведеннн растет.
2) Среда еврейскнх служаіцйх советскнх н другнх учрежденнй тоже замечается значнтельный перелом в сторону ясного поннмання н практнческого проведення белоруснзацнн. Об этом сввдетельствует все увелнчнваюіцееся колнчество служашнхевреев, владеюіцмх белорусскнм языком н пользуюіцйхся йм не только во время работы, но н также н в быгу.
3) Отношенне значнтельной частн евреев: ннженеров, техннков. часта врачей н преподавателей остается еіце н до сего временн пасснвным. безразлнчным.
НАРБ. Ф. 4п. Воп. 10. Спр. 107. Л. 60бОадв. Пераклад зяўрэйскага.
193
ВЫПІСКА 3 ПРАТАКОЛА1 ПАСЯДЖЭННЯ НАЦКАМІСІІ ПРЫ ЦВК БССР
АБ АДНОСІНАХ ДА БЕЛАРУСКАЙ МОВЫ РАБОТНІКА МАСКОЎСКАБЕЛАРУСКАБАЛТЫЙСКАЙ ЧЫГУНКІ
7 студзеня 1929 г.
Слухалі: Аб варожых адносінах да беларускай мовы прараба ст. Полацк МББ чьпункі Клімава.
Пастанавілі: Даручыць Пракуратуры БССР прыцягнуць да адказнасці прараба ст. Полацк МББ чыгункі Клімава за варожыя адносіны да беларускай мовы, а ўпаўнаважанаму Народнага камісарыята шляхоў зносін СССР прапанаваць rpна Клімава зняць з працы на чыгунцы.
3 арыгіналам верна:
Тэхн. сакратар Нацкамісіі ЦВК БССР Гомза
НАРБ. Ф. 701. Bon. 1. Спр. 56. Л. 350. Копія.
ЗАГАД ПА МАСКОЎСКАБЕЛАРУСКАБАЛТЫЙСКАЙ ЧЫГУНЦЫ АБ ПРАВЯДЗЕННІ БЕЛАРУСІЗАЦЫІ I СТВАРЭННІ АДПАВЕДНЫХ ВУЧЭБНЫХ КУРСАЎ
г. Масква 25 студзеня 1929 г.
Правленне дорогн в полном контакте с Дорпрофсожем м Дорпросом органнзует на террнторнн БССР сеть курсов по нзученню белорусского языка. Курсы органнзуются на узловых н лннейных потоках дорогн на террнторкн Белорусской ССР н должны охватнть собой весь адмнннстратнвнотехннческнй н счетноконторскнй персонал лнннн, проходяйіей по террнторнн Белорусснн. Прохожденне курсов н знанне белорусского языка для данной категорнн работннков обязательно, так как незнанне его не даст возможностн к дальнейшему вьшолненшо возложенных на ннх служебных обязанностей. Продолжнтельность курсов 6 % месяцев с занятнямн по 2 часа 2 раза в неделю, что предусмотрено учебннком н программой. разработанной на основе указаннй Наркомпроса БССР от 8 февраля 1926 г. н согласовано с Главпо
1 Пратакол № 1.
194
лнтпросветом последнего. Программа рассылается отделом просвеідення курсам по нзученню белорусского языка. Колнчественная нагрузка каждой группы 15 человек, макснмум 30.
На станцмях, где нмеются школы ссцвоса, органнзацня курсов возлагается на заведуюіцнх школамн, где нет на начальннка станцнн. Преподавательскнй персонал подбнрается для школ железной дорогн н блнжайпінх школ местнымн отделамн народного образовання. В тех пункгах (станцнн, разьезды), где колнчество подлежаіцнх обученню белорусскому языку менее 15 человек. обученне ведется в нндмвлдуальном порядке. Курсы должны быть открыгы в начале февраля 1929 г. Для проведення органнзацнонной работы. ннструктнровання н контроля за работой курсов отделом просвеіцення назначается особый ннструктор с местом нахождення на террнторнн БССР. Для занятнй предоставляются помеіцення школ, контор, станцнй, клубов н т. д.
По окончаннн курсов устранвается проверка знаннй [слушателей], дая чего создаются комнсснн в составе: а) председателя представйтеля отдела просвеідення; б) представнтеля местного отдела народного образовання; в) заведуюшего н руководнтеля группы; г) представнтеля от адмнннстрацнн; з) представнтеля от слушателей; е) представнтеля от [проф]союзной органнзацнн. Окончнвшмм [курсы] удовлетворнтельно (по заключенню комнсснм) отделом просвеіцення выдаются удостоверення.
Оплата преподавательского персонала пронзводнтся по нормам оплаты [труда] преподавателей вечерннх школ повышенного тнпа 2го концерна (Vis недельной ставкн за каждый проработанный час)1
Начальннк правлення2
НАРБ. Ф. 701. Bon. 1. Спр. 88. Л. 1010адв., ІХ.Копія.
1 Да загада прыкладзены спіс пасад, заняцце якіх патрабавала ведання беларускай мовы, праграма курсаў і спіс рэкамендаванай да вывучэння літаратуры. Праграма ўключала вывучэнне мовазнаўства (моўная тэрміналогія: правапіс, граматыка па 45 гадзін), гісторыі Беларусі ў сувязі з нацыянальнакультурнымі дасягненнямі яе народа (8 гадзін), геаграфіі Беларусі (6 гадзін). У якасці падручнікаў рэкамендавалася выкарыстоўваць: «Гісторыю Беларусі ў XIX і ў пачатку XX сталецця» У. М. Ігнатоўскага, «Геаграфію Беларусі» A. А. Смоліча, кнігу «За Савецкую Беларусь» A Р. Чарвякова (НАРБ. Ф. 701. Bon. 1. Спр. 88. Л. 1218).
2 Подпіс неразборлівы.
195
ПАСТАНОВА БЮРО ЦК КП(б)Б «АБ БЕЛАРУСІЗАЦЫІ ЧАСЦЕЙ БЕЛАРУСКАЙ ВАЕННАЙ АКРУГІ»
7 красавіка 1929 г. Строга сакрэтна
1. Заслухаўшы даклад аб стане работы ў беларускіх нацыянальных фарміраваннях Беларускай ваеннай акругі. бюро ЦК КП(б)Б адзначае:
а) Недастатковае правядзенне беларусізацыі ўсіх часцей 2й дывізіі.
б) Партарганізацыі не прынялі неабходных мер, каб тэарэтычна падрыхтаваць членаў партыі да барацьбы суттраць ухілаў у нацыянальнай палітыцы.
в) Наяўнасць «пасіўнай» супраціўляемасці беларусізацыі з боку шэрага асоб начскладу і пггабных устаноў часцей.
г) Недахопы ў галіне камплектавання беларускіх часцей начальствуючым і чырвонаармейскім складам і скончыўшымі АБВШ.
д) Пэўны зрух у рабоце з беларусамі ў ненацыянальных часцях.
е) Узмацненне і паляшпэнне выдання «Чырвонаармейскай праўды» на беларускай мове.
1. Тэмп беларусізацыі залежыць у значнай ступені ад увагі да яе акруговых і раённых парткабінетаў.
2. Дасягнутыя поспехі ў падрыхтоўцы да пераводу на нацыянальнае фарміраванне 33й дывізіі даюць падставы прыступіць зараз жа да практычнай работы па беларусізацыі гэтай дывізіі.
Зыходзячы з гэтага, бюро ЦК КП(б)Б пастанаўляе:
1. Узмацніць тэмп беларусізацыі 2й дывізіі. Ужыць усе захады да вывучэння беларускай мовы начскладам і чырвонаармейцамі, каб у самы бліжэйшы час усю вучобу і перапіску паміж установамі і часцямі дывізіі канчаткова перавесці на беларускую мову.
2. Забяспечыць прапрацоўку партарганізацыямі часцей асноўных партыйных раіпэнняў па нацыянальным пытанням і мабілізаваць іх увагу на барацьбу са скажэннямі і ўхіламі ў нацыянальным пытанні.
3. 1 мая 1929 г. лічыць пачаткам пераводу на нацыянальнае фарміраванне 33й дывізіі, беларусізацыю якой закончыць да восені 1931 г.
4. Узяць рашучы курс на беларусізацыю АБВШ. Даручыць ПУАКРу паставіць перад ГГУРам і ГУВУЗам пытанне аб увядзенні абавязковага прадмета беларускай мовы на ўсіх курсах школы, аб пера
196
водзе выкладання ў ёй ўсіх дысцыплін на беларускую мову і аб камплекгаванні курсантамі. скончыўшымі школу, пераважна беларускіх часцей.
5. У раёнах камплектавання кадравых часцей 2й дывізіі дапрызыўную падрыхтоўку перавесці на беларускую мову.
6. Прапанаваць Менскаму і Магілёўскаму акругкомам партьгі ўзмацніць увагу да беларусізацыі часцей 2й і 33й дывізій. Больш рэгулярна заслухоўваць даклады камісараў часцей аб стане беларусізацыі. Сумесна з начдывамі праводзіць перыядычныя абследаванні стану гэтай работы і аказваць дапамогу ў справе выканання планаў беларусізацыі.
7. Работу па пераводу на беларускую мову вайсковых падручнікаў і іншай вайсковапалітычнай літаратуры перадаць у распараджэнне Вайсковай камісіі пры ЦВК БССР, прыцягнуўшы да гэтай работы тэрміналагічную секцыю Беларускай акадэміі навук. Узмацніць тэмп работы вайсковай камісіі, для чаго прызнаць неабходным павелічэнне выдзялення сродкаў для перакладу на беларускую мову вайсковых падручнікаў як па лініі ваенведа, так і па лініі ЦК КП(б)Б.
8. Згуртаваць у АПА ПУАКРа поўнае кіраўніцтва і кантроль за выданнем вайсковай і вайсковапалітычнай літаратуры на беларускай мове. Прапанаваць Белдзяржвыдавецтву і выдавецтву ЦК ЛКСМБ, фракцыі ЦО ТСА Авіяхіму свае выдавецкія планы ўзгадняць з ПУАКРам. Лічыць неабходным стварэнне пры БДВ аддзялення вайсковай літаратуры, у якім згрупаваць работу ўсіх выдавецтваў у галіне гэтай работы.
9. Даручыць АПАД ЦК КП(б)Б сумесна з рэдакцыяй «Чырвонаармейскай праўды» прадставіць свае меркаванні аб сродках на паляпшэнне выдання «Чырвонаармейскай праўды» на беларускай мове.
10. Аргаддзелу ЦК КП(б)Б сумесна з ПУАКРам на працягу красавіка 1929 г. абгаварыць пыганне аб мабілізацыі партработнікаў на папаўненне палітапарату часцей 2й і 33й дывізій.
11. У адносінах работы з беларусамі ў ненацыянальных часцях неабходна:
а) Арганізаваць больш шырокае вывучэнне беларускай мовы начскладам і чырвонаармейцамі ненацыянальных часцей.
б) [Арганізаваць] абавязковае вывучэнне беларускай мовы партыйным актывам часцей, маючых у сваім складзе беларусаў.
197
в) Перавесці знеппсольную работу, а часткова і палітзаняткі, на беларускую мову ў падраздяленнях з беларускім складам.
г) Узмацніць забеспячэнне гэтых часцей вайсковай палітычнай і мастацкай літаратурай на беларускай мове.
д) Прапанаваць Наркамасветы і фракцыі ЦСПСБ па сваіх лініях папіырыць культурнае абслугоўванне чырвонаармейскага складу з боку беларускіх культустаноў.
НАРБ. Ф. 4п. Воп. 3. Спр. 32. Ч. II. Л. 323323адв.
3 ПАВЕДАМЛЕННЯ НАЦКАМІСІІ ПРЫ МАГІЛЁЎСКІМ АКРВЫКАНКОМЕ Ў НАЦКАМІСІЮ ПРЫ ЦВК БССР АБ БЕЛАРУСІЗАЦЫІ Ў АКРУЗЕ
13 чэрвеня 1929 г.
3 агульных момантаў, якія з’яўляюцца харакгэрнымі для сучаснага становішча беларусізацыі ў акрузе, трэба адзначыць наступ
КНІГІ ОНЛАЙН
