КНІГІ ОНЛАЙН
Беларуская энцыклапедыя Т. 1
Беларуская энцыклапедыя Т. 9
Беларуская энцыклапедыя Т. 13
Беларуская энцыклапедыя Т. 15
Беларуская энцыклапедыя Т. 16
Найб. значныя калектывы: Агігатрад імя АМ.Горкага, Лідскі партыз. тр [агітбрыгада маст. самадзейнасці Лідскага падп. гаркома і райкома КП(б)Б пад кіраўніцтвам Я.Д.Гапеева (маст. кіраўнікі М.Шчансновіч, Г.Ананьева)], агіткалектывы 1й Мінскай партыз. брыгады, 12й кавалерыйскай партыз. брыгады імя Сталіна, 277га партыз. атрада, 300й партыз. брыгады імя К.Я.Варашылава, 537га партыз. палка, 760га партыз. атрада імя М.Беразоўскага, атрада імя Г.К.Жукава, камсамольскамаладаёжнага дыверсійнага атрада імя М.Ф.Гастэлы, партыз. брыгад «Аляксея», «Дзядчькі Калі», імя газ. «Правда», імя Г.К.Жукава, імя С.М.Кароткіна, імя С.М.Кірава, «Полымя», штаба Мінскага партыз. злучэння. Дзейнічалі шматлікія агіткалектывы партыз. брыгад і атрадаў Мінскай, Палескай, Пінскай абл. У 1943 амаль усе буйныя партыз. брыгады і асобныя атрады мелі самадз. агіткалектывы. Вядомы таксама калектывы маст. самадзейнасці цывільнага насельніцтва ў партыз. зонах (гурток у в. Карпілаўка Лагойскага рна Мінскай вобл., маст. кіраўніх — настаўніда М.Васілевіч з брыгады «Штурмавая» і інш.). Буйнейілы партыз. агіткалектыў — агітатрад імя АМ.Горкага пасля вайны працаваў пад наз. Партыз. ансамбль Вілейскай вобл., у 1945 рэарганізаваны ў прафес. Маладзечанскі абласны ансамбль песні і танца. Літ.: Петровяч С. Лесные артнсты // Клуб н художествен. самодеятельность. 1967. № 11; Т я т о в А Дорога дружбы. Мн., 1958; Ннколаев AC., Ягодянскяй Ф.Г. Лесные артмсты // Людя нарочанского края. Мн., 1975; Сченсновяч Н.М. Запяскя актера я партнзана. Мн., 1976. Л.С.Мухарынская, СЛПятровіч. ПАРТЫЗАНСКІ, пасёлак ў Вілейскім рне Мінскай вобл. Цэнтр Ільянскага с/с і калгаса. За 35 км на ПдУ ад г. Вілейка, 70 км ад Мінска, 32 км ад чыг. ст. Уша. 882 ж., 330 двароў (2000). Шклозавод «Залессе». Сярэдняя школа, бка, аддз. сувязі. Царква. Помнік землякам, якія загінулі ў Вял. Айч. вайну. ПАРТЫЗАНСЫ АТРАД у Вялікую Айчынную вайну, асноўная арганізацыйная і баявая адзінка партызан, добраахвотна аб’яднаных для барацьбы з ням.фаш. захопнікамі. На Беларусі за ўвесь перыяд акупацыі дзейнічала 1255 П.а. Узначальвалі атрад камандзір і камісар. У падпарадкаванні камандзіра быў нач. штаба і яго апарат, нам. па разведцы, дыверсіях, пам. па забеспячэнні з адпаведнымі падраздзяленнямі. У П.а. былі пярвічныя парт. і камсам. аргцыі. Тыповая струкгура атрада: штаб, 3—4 роты, па 3 узводы ў кожнай, з 3 аддзяленнямі ва ўзводзе. Колькасны і баявы склад атрада непастаянны. БШПР адрозніваў атрады па 100—150, 151—350, 351 і больш партызан з адпаведнай колькасцю асн. стралк. і цяжкай зброі. Буйны П.а. пры адпаведных умовах разгортваўся ў партызанскую брыгаду, са жн. 1943 асобныя атрады Магілёўскай вобл. (800 і больш партызан) — у партызанскія палкі. Паводле прызначэння П.а. падзяляліся на звычайныя (унітарныя), дыверсійнаразведвальныя, кавалерыйскія, артылерыйскія, пггабныя, рэзервовыя, мясц. самаабароны, маршавыя. Большасць іх уваходзіла ў склад брыгад, 203 дзейнічалі самастойна. Пра асобнадзейныя П.а. гл. табліцу. Літ.: Партнзанскне формнровання Белоруссяя в годы Велмкой Огечественной войны (яюнь 1941 — нюль 1944). Мн.. 198 3; Беларусь у Вялікай Айчыннай вайне, 1941—1945: Энцыкл. Мн., 1990. С. 456—474. А.Л.Манаенкаў. Т а б л і ц a Асобнадзейныя партызанскія атрады на Беларусі Назва, дата дзейнасці Раёны дзейнасці Кіраўнікі: камандзір, камісар, нач. штаба 1 2 Камандзіры Г.АКірпіч, Р.С.Іваноў; камісары П.І.Счаслаўскі (загінуў), М.М.Данілаў; нач. штаба АІ.Шамарын, Дз.Ф.Папоў 1ы Лепельскі, Талачынскі рны Віцебскай, сак. 1942 — 29.6.1944 Бялыніцкі, Круглянскі, Шклоўскі рны Магілёўскай абл. 2і вер. 1942 — 29.9.1943 Краснапольскі, Прапойскі, Чэрыкаўскі, Шклоўскі рны Магілёўскай вобл. 2і Хоцімскі кастр. 1941 — 1.10.1943 Касцюковіцкі, Клімавіцкі, Хоцімскі рны Магілёўскай вобл. 3і вер. 1942 — 2.10.1943 Чачэрскі рн Гомельскай, Горацкі, Дрыбінскі, Крычаўскі, Шклоўскі рны Магілёўскай абл. 5ы чэрв. 1942 — 29.6.1944 Аршанскі, Лепельскі, Талачьшскі рны Віцебскай, Бялыніцкі, Круглянскі, Шклоўскі рны Магілёўскай абл. 8ы май 1942 — 29.6.1944 Талачынскі рн Віцебскай, Круглянскі рн Магілёўскай, Крупскі рн Мінскай абл. 10ы крас. 1942 — 29.6.1944 Аршанскі, Лепельскі, Талачынскі рны Віцебскай, Бялыніцкі, Круглянскі, Шклоўскі рны Магілёўскай абл. 11ы чэрв. 1942 — 30.6.1944 Магілёўская і Смаленская вобл. 12ы чэрв. 1943 — 30.6.1944 Магілёўская і Смаленская вобл. 13ы 12.8.1942 — 29.6.1944 Віцебская, Магілёўская, Смаленская вобл. Камандзіры Ф.І.Чабыкін, Я.П.Кірылаў; камісары Кірылаў, С.З.Праскурын Камандзіры Л.У.Казакоў (загінуў), Б.М.Уткін; камісар А.Г.Макагонаў Камандзір І.В.Кананыхін, камісар Я.І.Мартыненка. нач. штаба І.І.Ценішчаў Камандзір А.Ф.СІмдзянкін; камісары І.Я.Кунгурцаў, С.М.Елькановіч (загінуў), Ф.І.Букштынаў, С.А.Крэнеў, С.П.Саўчанка; нач. штаба Д.Я.Пракапец Камандзіры Дз.А.Кулікаў, І.Г.Ільін, М.А.Сакалоў; камісары К.І.Мацеж, Ц.М.Кавецкі, М.Ф.Навоеў (загінуў), Ф.С.Сгаравойтаў; нач штаба Мацеж, А.М.Пратасевіч Камавдзіры І.Дз.Буланаў, АСДзянісаў, П.І.Маркаў (загінуў), М.С.Дзякаў, І.М.Крымцаў (загінуў), АА.Белабрагін; камісары Д.Я.Пракапец, Ф.А.Грышанаў; нач. штаба С.М.Красоўскі, М.А.Праказаў Камандзір С.Д.Іваноў; камісары І.М.Шалаеў, АІ.Палякоў; нач. штаба У.М.Курышаў, І.Е.Сасноўскі Камандзіры І.АМакарэнка. М.В.Зайцаў. Я.Л.Дулькін; камісары АІ.Палякоў, В.М.Герасімаў, І.Я.Абаротаў; нач. штаба Гулідаў, В.С.Пуставойт Камандзіры Дз.К.Рыбакоў, К.І.Новікаў; камісары Новікаў," І.АЯцына, АЯ.Драздоў, І.М.Рэкрут; нач. штаба С.З.Кандрацьеў, АТ.Ланцаў Працяг табліцы 3 15ы жн. —2.10.1943 19ы жн. — снеж. 1943 20ы май 1942 — 29.6.1944 24ы май 1942 — 29.6.1944 25ы снеж. 1942 — 28.6.1944 25ы крас. 1943 — 29.6.1944 28ы жн. 1942 — 29.6.1944 30ы май 1942 — 29.6.1944 31ы кастр 1943 — 29.6.1944 35ы кастр. 1943 — 8.2.1944 41ы чэрв. 1942 — 1.10.1943 Прапойскі, Чэрыкаўскі рны Магілёўскай вобл. Быхаўскі, Прапойскі рны Магілёўскай вобл. Аршанскі, Лепельскі рны Віцебскай, Бялыніцкі, Круглянскі, Шклоўскі рны Магілёўскай абл. Талачынскі рн Віцебскай, Круглянскі рн Магілёўскай, Крупскі рн Мінскай абл. Быхаўскі, Бярэзінскі, Кіраўскі, Клічаўскі рны Магілёўскай вобл. Шклоўскі рп Магілёўскай вобл. Талачьшскі рн Відебскай, Круглянскі рн Магілёўскай, Крутіскі рн Мінскай абл. Талачынскі рн Віцебскай, Круглянскі рн Магілёўскай, Крупскі рн Мінскай абл. Талачынскі рн Віцебскай, Бялыніцкі, Круглянскі рны Магілёўскай абл. Бяльшіцкі, Горацкі, Дрыбінскі, Шклоўскі рны Магілёўскай вобл. Краснапольскі, Прапойскі, Чэрыкаўскі рны Магілёўскай вобл. Камандзір І.Н.Валчкоў, камісар Я.АКасмачоў, нач. штаба А.ААфанасьеў Камандзір Ц.Я.Сакалоўскі, камісар В.В.Уласаў, нач. штаба АІ.Катулько Камандзіры Б.М.Клюшнікаў (загінуў), С.М.Якімаў; камісары М.І.Масюраў (загінуў), Ф.Ц.Сіялка, Г.І.Ігнаценка; нач. штаба АІ.Мацюшэўскі Камандзіры Г.С.Міснік, В.У.Кадышаў, П.В.Зямкоў; камісары Ф.С.Старавойтаў, М.С.Садоф’еў (загінуў), М.К.Сушкоў, Ц.М.Лупека. І.А.Прыстромаў, К.Ф.Канавалаў; нач. штаба Лупека, АМ.Гарбуноў Камандзіры АІ.Сафронаў, У.Г.Семянішын; камісары АМ.Латышаў, В.П.Корабаў, П.М.Сідарэнка; нач. штаба А.Дз.Красноў, П.А.Кушнер Камандзір І.АЯкушка; камісары М.Ф.Левін, М.П.Пічугін; нач. штаба Я.Я.Макееў, Я.Ц.Цімашэнка Камандзіры ААЦярноўскі, І.П.Аляксандраў (загінуў), ААІнякін, камісары Ф.С.Старавойтаў, Дз.АКулікаў; нач. штаба А.М.Якаўлеў, П.В.Зямкоў, В.У.Кадышаў Камандзіры М.У.Дудкевіч, А.І.Машчыцкі; камісары М.К.Сушкоў, А.А.Гурскі; нач. штаба Г.М.Каўрыга, Дудкевіч, М.М.Травін, Р.А.Стрыжэўскі, Дз.П.Поснікаў Камандзір Г.АНазараў; камісар І.Ц.Маляўка; нач. штаба Р.Я.Карпышэнка, С.Г.Качаноўскі Камандзір Г.Р.Ленчыкаў, камісар І.І.Лагімахаў Камандзіры С.М.Карзюкоў, В.Н.Калпаносаў (в.а.); камісары А.І.Ушаў, М.Ц.Кузняцоў, П.М.Марчанка; нач. штаба Б.А.Бурцаў, Г.А.Тычынскі 42і чэрв. 1942 — 1.10.1943 43і сак. — 1.10.1943 44ы вер. 1942 — 1.10.1943 45ы «За Радзіму» ліст. 1942 — 30.9.1943 47ы «Перамога» ліп. 1942 — 1.10.1943 48ы Крычаўскі чэрв. — 25.11.1943 48ы Прапойскі май — 7.12.1943 60ы імя Ф.М.Сядлецкага вер. 1943 — 29.6.1944 Прапойскі, Чэрыкаўскі рны Магілёўскай вобл. Прапойскі рн Магілёўскай вобл. Касцюковіцкі рн Магілёўскай вобл. Клімавіцкі, Краснапольскі рны Магілёўскай вобл. Чачэрскі рн Гомельскай, Краснапольскі рн Магілёўскай абл. Быхаўскі, Крычаўскі, Прапойскі рны Магілёўскай вобл. Журавіцкі рн Гомельскай, Крычаўскі, Прапойскі рны Магілёўскай абл. Камандзіры М.М.Нікіцін, Г.АКаралёў; камісар В.Я.Гапееў; нач. штаба І.М.Гаўрылаў Камандзіры М.П.Хаблоў, М.В.Навуменка; камісар С.Ф.Саўчанка; нач. штаба М.В.Кліменка, Ф. С. Скальзаеў Камандзір В.І.Сырамятнікаў; камісар М.Р.Папоў; нач. штаба М.Літвінаў, М.І.Кузняцоў Камандзір У.І.Маркаў; камісары І.С.Салдаценка, Ф.Ф.Сігаеў; нач. штаба Б.П.Нігіевіч, А.Ф.Канонік Камандзіры М.Ц.Перапечкін, Ф.П.ЛІпкін, камісары В.К.Арлоўскі, ХКалімулін; нач. штаба А.У.Гаркавенка, АМ.Лосеў Камандзір А.Л.Гаўрыленка, камісар С.С.Давыдзенка, нач. штаба Дз.Я.Грыгор’еў Камандзір В.Л.Шырко, нач. штаба В.Г.Ясючэня 61ы 22.5.1942 — ліп. 1943 64ы жн. 1941 —сгудз. 1942 85ы 30.6. —вер. 1941 100ы чэрв. 1942 — 27.6.1944 106ы май 1943 — 9.7.1944 108ы імя Р.І.Катоўскага сак. — 23.11.1943 110ы вер. — 13.12.1941 112ы Горацкі вер. 1943 — 26.6.1944 Талачынскі рн Віцебскай, Бяльшіцкі, Круглянскі, Шклоўскі рны Магілёўскай абл. Быхаўскі, Бялыніцкі, Кіраўскі, Клічаўскі. Магілёўскі, Шклоўскі рны Магілёўскай вобл. Бярэзінскі, Круглянскі рны Магілёўскай, Смалявіцкі рн Мінскай абл. Бярэзінскі, Мсціслаўскі, Шклоўскі рны Магілёўскай, Заслаўскі рн Мінскай абл. Бабруйскі, Быхаўскі, Кіраўскі рны Магыёўскай вобл. Навагрудскі рн Баранавіцкай, Дзяржынскі рн Мінскай абл. БудаКашалёўскі, Жлобінскі, Журавіцкі рны Гомельскай ввбл. Клімавіцкі рн Магілёўскай вобл. 113ы май — 31.10.1942 Аршанскі, Дубровенскі рны Вінебскай, Горацкі, Шклоўскі рны Магілёўскай абл. Быценскі рн Баранавіцкай, Чырвонаслабодскі рн Мінскай, Целяханскі рн Пінскай абл. Камандзіры Ф.М.Сядлецкі (загінуў), С.АКрэнеў; камісар П.І.Букштынаў; нач. штаба М.К.Хадорык (загінуў), І.І.Жамейка (загінуў), М.М.Травін