Беларуская энцыклапедыя Т. 15

Выдавец: Беларуская Энцыклапедыя імя Петруся Броўкі

Памер: 552с.

Мінск 2002

475.9 МБ

БЕЛАРУСКАЯ ЭНЦЬПШАПЕДЬІЯ БЕЛАРУСКАЯ ЭНЦЫКЛАПЕДЫЯ БЕЛАРУСКАЯ ЭНЦЫКЛАПЕДЫЯ Ў 18 ТАМАХ БЕЛАРУСКАЯ ЭНЦЫКЛАПЕДЫЯ БЕЛАРУСКАЯ ЭНЦЫКЛАПЕДЫЯ том СЛЕДАВІКІ ТРЫО РЭДАКЦЫЙНАЯ КАЛЕГІЯ: Г.П.ПАШКОЎ (галоўны рэдактар), В.С.АНОШКА, Я.М.БАБОСАЎ, В.К.БАНДАРЧЫК, М.А.БАРЫСЕВІЧ, В.І.БОЎШ, Т.Я.БУРАКОВА (намеснік галоўнага рэдактара), А.П.ВАЙТОВІЧ, І.Дз.ВАЛАТОЎСКІ, М.С.ВЫСОЦКІ, І.В.ГАЙШУН, А.М.ГАНЧАРЭНКА, Р.Г.ГАРЭЦКІ, В.М.ГУРЫН, А.М.ДАНІЛАЎ, В.В.ЗУЁНАК, М.П.КАСЦЮК, І.В.КАТЛЯРОЎ, С.Н.КНЯЗЕЎ, П.Д.КУХАРЧЫК, У.Р.ЛАТЫПАЎ, С.С.ЛАЎШУК, І.М.ЛУЧАНОК, Г.М.ЛЫЧ, Л.С.МАЛЬЦАЎ, А.В.МАЦВЕЕЎ, І.Я.НАВУМЕНКА, С.А.НІЧЫПАРОВІЧ, М.В.ПАДГАЙНЫ, АЛ.ПАДЛУЖНЫ, П.ЦПЕТРЫКАЎ, М.Ф.ПІЛІПЕНКА, А.В.САБАЛЕЎСКІ, МА.САВІЦЮ, А.Г.СЛУКА, М.С.СТАШКЕВІЧ, М.В.СТОРАЖАЎ, Л.М.СУШЧЭНЯ, Г.А.ФАТЫХАВА (намеснік галоўнага рэдактара), А.К.ФЯДОСАЎ (намеснік галоўнага рэдактара — адказны сакратар), І.П.ХАЎРАТОВІЧ, І.П.ШАМЯКІН, В.П.ШАРАНГОВІЧ. МІНСК «БЕЛАРУСКАЯ ЭНЦЫКЛАПЕДЫЯ» 2002 УДК 03(476) ББК 92(4Бен) Б 43 НАВУКОВАРЭДАКЦЫЙНЫ САВЕТ: А.М.АБРАМОВІЧ, У.І.АДАМУШКА, А.І.АКСЁНЕНКА, Я.Я.АЛЯКСЕЙЧЫК, М.М.АЛЯХНОВІЧ, І.П.АНТОНАЎ, П.А.АПАНАСЕВІЧ, Ю.В.БАЖЭНАЎ, М.Р.БАРАЗНА, У.С.БАСАЛЫГА, В.І.БЕРНІК, А.А.БОГУШ, А.І.БОЛСУН, Ю.П.БРОЎКА, П.І.БРЫГАДЗІН, В.С.БУРАКОЎ, У.К.ВАРАБ’ЁЎ, У.П.ВЯЛІЧКА, У.С.ГЛУШАКОЎ, А.П.ГРЫЦКЕВІЧ, А.П.ДАСТАНКА, МЛ.ДЗЯМЧУК, С.Ф.ДУБЯНЕЦКІ, Р.А.ЖМОЙДЗЯК, В.П.ЖУРАЎЛЁЎ, Э.М.ЗАГАРУЛЬСКІ, М.Е.ЗАЯЦ, М.АІЗОБАЎ, У.В.КАВАЛЁНАК, Л.В.КАЛЕНДА, Я.Ф.КАНАПЛЯ, Ф.М.КАПУЦКІ, Л.В.КІРЫЛЕНКА, В.П.КІСЕЛЬ, П І.КЛІМУК, У.М.КОНАН, У.С.КОШАЛЕЎ, А.В.КРАСІНСКІ, Б.А.ЛАЗУКА, ІЛ.ЛЕАНОВІЧ, АІЛЕСНІКОВІЧ, А.С.ЛІС, А.МЛІТВ1Н, 1.ІЛ1ШТВАН, У.ФЛОПНАЎ, Р.ЧЛЯНЬКЕВІЧ, З.Я.МАЖЭЙКА, А.С.МАЙХРОВІЧ, А.В.МАЛЬДЗІС, А.Я.МІХНЕВІЧ, У.М.МІХНЮК, Дз.І.МЯЦЕЛІЦА, М.В.НІКАЛАЕЎ, П.Г.НІКІЦЕНКА, ВЛ.ПАРФЁНАЎ, У.А.ПІЛІПОВІЧ, Л.Д.ПОБАЛБ, І.М.ПТАШНІКАЎ, П.І.РОГАЧ, А.У.РУСЕЦКІ, А.І.РУЦКІ, С.А.СЕРГАЧОЎ, І.Д.СІПАКОЎ, Э.М.СКОБЕЛЕЎ, Р.Б.СМОЛЬСКІ, А.А.ТОЗІК, А.А.ФІЛІМОНАЎ, В.А.ФЯДОСІК, Л.У.ХАТЫЛЁВА, В.С.ЦІТОЎ, Ю.М.ЧУРКО, В.У.ЧЭЧАТ, В.Ф.ШМАТАЎ, Г.В.ШТЫХАЎ, Дз.І.ШЫРАКАНАЎ, Г.М.ШЭЙКІН, Л.У.ЯЗЫКОВІЧ. НАВУКОВЫЯ КАНСУЛЬТАНТЫ: М.Э.АБАЛА (Латвія), А.А.АБРАМЧУК, Т.І.АДУЛА, Р.М.АЛАДАВА, В.А.АНТАНЕВІЧ, А.Ц.БАЖКО, Я.І.БАРАНОЎСКІ, А.А.БАРШЧЭЎСКІ (Польшча), Л.П.БАРШЧЭЎСКІ, СЛ.БЕЛЬСКАЯ, А.М.БУЛЫКА, М.С.ВАЙТОВІЧ, Г.В.ВАЛАБУЕВА, З.А.ВАЛЕВАЧ, АЛ.ВАЛОЖЫН, Э.А.ВАЛЬЧУК, А.А.ГАЛАЎКО, АЛ.ГАЛАЎНЁЎ, С.В.ГОВІН, ЛЛ.ГУРСКІ, А.А.ГУСАК, Б.Дз.ДАЛГАТОВІЧ, І.У.ДУДА, А.М.ЕЛСУКОЎ, АЛ.ЕРАШОЎ, А.І.ЖУРАЎСКІ, У.Р.ЗАЛАТАГОРАЎ, Р.Г.ЗАЯЦ, Э.Р.ІОФЕ, У.Ф.ІСАЕНКА, Л.Р.КАЗЛОЎ, Л.В.КАЗЛОЎСКАЯ, В.М.КАНДРАЦЬЕЎ, Р.КАРЭЦКАС (Літва), М.М.КАСЦЮКОВІЧ, У.У.КОЖУХ, У.К.КОРШУК, Г.Р.КУЛЯШОВА, У.ФЛАДЫСЕЎ, А.АЛАЗАРЭВІЧ, А.П.ЛАПІНСКЕНЕ (Літва), У.СЛАРЫЁНАЎ, А.П.ЛАСКАЎНЁЎ, М.ВЛАЎРЫНОВІЧ, А.СЛЕАНЦЮК, У.ІЛЕМЯШОНАК, Э.АЛІПЕЦКІ, Е.АЛЯВОНАВА, КЛ.МАЙСЯЙЧУК, С.Дз.МАЛЮКОВІЧ, В.Дз.МАРОЗАЎ, Я.Г.МІЛЯШКЕВІЧ, Т.М.МІХЕЕВА, Л.І.НАВУМЕНКА, В.М.НАВУМЧЫК, АЛ.НАРКЕВІЧ, ВЛ.НАСЕВІЧ, М.М.ПАГРАНОЎСКІ, М.А.ПАКЛОНСКІ, М.Р.ПРАКАПЧУК, В.М.ПРОХАРАЎ, П.А.ПУПКЕВІЧ, В.П.РАГОЙІПА, Л.М.РАЖАНАВА, Г.В.РАТНІКАЎ, А.РАЧЫС (Літва), М.П.САВІК, УЛ.САКАЛОЎСКІ, Л.Ф.САЛАВЕЙ, Э.Р.САМУСЕНКА, С.Н.САРЫНЯН (Арменія), Я.М.САХУТА, І.С.САЦУНКЕВІЧ, В.Дз.СЕЛЯМЕНЕЎ, І.М.СЕМЯНЕНЯ, У.М.СЕЎРУК, Г.В.СІНІЛА, ІІ.СІНЧУК, В.П.СЛАВУК, У.Е.СНАПКОЎСКІ, М.Ф.СІІІРЫДОНАЎ, Г.Г.СЯРГЕЕВА, А.П.ТКАЧЭНКА, В.Ф.ЦАРОВА (Латвія), А.А.ЦІТАВЕЦ, Г.А.ЦЫХУН, В.А.ЧАБАНЕНКА (Украіна), А.А.ЧАЛЯДЗІНСКІ, В.М.ЧАРНАТАЎ, І.А.ЧАРОТА, Г.Г.ШАНЬКО, А.В.ШАРАПА, Л.П.ШАХОЦЬКА, Я.Ф.ШУНЕЙКА, А.П.ШЧУРАЎ, А.А.ШЫМБАЛЁЎ, М.Р.ЮРКЕВІЧ, М.З.ЯГОЎДЗІК, В.І.ЯКАЎЧУК. Мастацкае афармленне Э.Э.ЖАКЕВІЧА, А.М.ХІЛБКЕВІЧА ISBN 9851102512 (т. 15) ISBN 9851100358 © Выдавецтва «Беларуская Энцыклапедыя» імя Петруся Броўкі, 2002 СЛЕДАВІКІ. камянівалуны з поўнасцю ці часткова выбітай выявай слядоў чалавека (імггацыя босай ці абутай ступні або рукі) або розных жывёл ці міфічных істот. Пашыраны ў Еўропе і Азіі. трапляюцца ў Афрыцы. С. — праяўленне язычніцкіх культаў. Мяркуюць, што культ камянёўС. узнік у бронзавым веку ў 2м тыс. да н.э. Бытуюць легенды, нібыта раней камяні былі больш мяккія і розныя істоты пакідалі на іх сляды. Вада са слядоў лічылася гаючай. 3 пашырэннем хрысціянства многія С. набылі функцыі пртйчаў. На Беларусі вядома больш за 70 С.. сканцэнтраваных пераважна на Пн і ў цэнтры краіны. Найб. вядомыя камяніС. каля вёсак Дзераўно Лагойскага рна і Кудзінавічы Капыльскага рна Мінскай вобл., Малькавічы Ганцавіцкага рна Брэсцкай вобл., Наўгароды Міёрскага рна Віцебскай вобл., Сянежычы Навагрудскага рна Гродзенскай вобл. і інш. Да арт. Следавікі. Камень са «слядамі» Багародзіцы каля в. Сянежычы Навагрудскага раёна Гродзенскай вобл. СЛЕДЗЮКІ. вёска ў Быхаўскім рне Магілёўскай вобл.. каля аўтадарогі Гомель—Магілёў. Цэнтр сельсавета і калгаса. За 13 км на ПнУ ад горада і чыг. ст. Бькаў, 35 км ад Магілёва. 964 ж., 406 двароў (2001). Лесапільня, млын. Сярэдняя школа, Дом культуры. бка, аддз. сувязі. Брацкая магіла сав. воінаў. Помнік землякам. якія загінулі ў Вял. Айч. вайну. СЛЕДСТВА, у крымінальным працэсе — збіранне і праверка доказаў. неабходных і дастатковых для высвятлення акалічнасцей, што ўваходзяць у прадмет даказвання. Складаецца з папярэдн я г a С. (у Рэспубліцы Беларусь ідзе за ўзбуджэннем крымін. справы і ажыццяўляецца следчымі пракуратуры, органаў мінва ўнутр. снраў. дзярж. бяспекі і фін. расследаванняў, а таксама органамі дазнання) ісудовага С., якое ажыццяўляе суд. пасяджэнне і з’яўляецца састаўной часткай судаводства з удзелам абвінавачанага, яго абаронцы, пацярпелага, істца і адказчыка (іх прадстаўнікоў). ГІры гэтым робіцца праверка доказаў, сабраных папярэднім С., збіранне і праверка новых доказаў з мэтай усебаковага, аб’ектыўнага высвятлення ўсіх істотных акалічнасцей справы. Судовае С. вядзецца вусна ва ўмовах галоснасці, кеперарыўнасці суд. разбору, нязменнасці складу суда (суддзі), роўнасці правоў удзельнікаў суд. працэсу. Па ўсіх справах публічнага, прыватнапублічнага і прыватнага абвінавачання, узбуджаных пракурорам, абавязковы ўдзел у суд. разборы дзярж. абвінаваўцы, які агалошвае абвінавачанне, прад’яўляе доказы, удзельнічае ў даследаванні, выказвае сваю думку па сутнасці абвінавачання, робіць суду прапанову аб прымяненні крымін. закону і назначэнні абвінавачанаму пакарання. прад’яўляе або падтрымлівае заяўлены іск, калі гэта патрабуе абарона правоў грамадзян. дзярж. або грамадскіх інтарэсаў. Калі ў ходзе суд. разбору будзе высветлена, што прад’яўленых доказаў недастаткова для пастановы прыгавору, суд па хадайніцтве бакоў пры пыняе справу і прапануе дзярж. абвінаваўцу арганізаваць правядзенне дадатковага С. ці інш. працэсуальных дзеянняў. Суд мае права спыніць справу, калі для гэтага будуць законныя падставы. Суд. разбор крымін. справы праводзіцца толькі ў адносінах абвінавачанага і толькі па тым абвінавачанні. якое таму было прад’яўлена на папярэднім С. Суд правамоцны змяніць кваліфікацыі злачынства незалежна ад пазіныі дзярж. абвінаваўцы, калі гэта не пагаршае становішча абвінавачанага і не патрабуе змены сутнасці абвінаваЧання. ГА.Маслыка. СЛЕДЧЫ службовая асоба пракуратуры, органаў папярэдняга следства мінва ўнутр. спраў, дзярж. бяспекі і фін. расследаванняў, якая ажыццяўляе папярэдняе следства. С. абавязаны прымаць усе меры да ўсебаковага. поўнага і аб’ектыўнага даследавання акалічнасцей крымін. справы, ажыццяўляць крымін. праследаванне асобы, у адносінах якой сабраны дастатковыя доказы аб ўчыненні ёю злачынства, шляхам прыцягнення яе ў якасці абвінавачанага, прад’яўлення абвінавачання, ужыванні ў адносінах да яе меры стрымання, перадачы яе справы пракурору для накіравання ў суд. С. таксама абавязаны прыняць меры па забеспячэнні бяспекі ўдзельнікаў крымін. працэсу і інш. асоб у адпаведнасці з патрабаваннямі заканадаўства. Ён правамоцны ўзбуджаць крымін. справу ці адмаўляць у яе ўзбуджэнні, спыняць ці прыпыняць папярэдняе следства па крымін. справе, ажыццяўляць ўсе следчыя і інш. працэсуальныя дзеянні, прадугледжаныя законам. Пастановы С., вынесеныя ў адпаведнасці з патрабаваннямі закону, па крымін. справах, што знаходзяцца ў яго вядзенні. абавязковыя для выканання ўсімі юрыд. і службовымі асобамі і грамадзянамі. ГАМас.іыка СЛЕДЧЫ ЭКСПЕРЫМЁНТ, следчае дзеянне, неабходнае для праверкі фактычных даных, што маюцца ў справе, праз правядзенне доследаў і выпрабаванняў ва ўмовах, максімальна набліжаных да расследуемай падзеі. У адпаведнасці з крымінальнапрацэсуальным заканадаўствам Рэспублікі Беларусь пры С.э. правяраецца магчымасць учынення пэўных дзеянняў, выяўляецца паслядоўнасць таго, што адбылося, і механізм утварэння слядоў. Пры неабходнасці да С.э. могуць прыцягвацца падазроныя, 6 СЛЕЖАВІЧУС абвінавачаныя, сведкі, спецыялісты, эксперты і асобы, якія праводзяць доследныя дзеянні. Парадак правядзення С.э. рэгламентуецца законам, вынікі яго замацоўваюцца пратаколам. ГА.Маслыка. СЛЕЖАВІЧУС (Slezevicius) Мікалас (21.2.1882, в. Дрэмбляй Каўнаскага пав., Літва — 11.11.1939), літоўскі паліт. і дзярж. дзеяч. Адвакат. Скончыў Новарасійскі унт у г. Адэса (Украіна, 1907) 3 1907 чл. Літ. дэмакр. партыі, рэдактар шэрагу ліберальных перыяд. выданняў У 1ю сусв. вайну эвакуіраваўся ў Расію, дзе ў 1917 уступіў у партыю сацыялістаў ляўдынінкаўдэмакратаў. Пасля вяртання на радзіму ў снеж. 1918 — сак. 1919 і крас. — кастр. 1919 прэм’ерміністр незалежнай Літвьі. У 1920—27 дэп. сейма. У 1926 зноў прэм’ерміністр, міністр замежных спраў і юстьшыі Літвы; падпісаў дагавор аб узаемным ненападзе і нейтралітэце паміж Літ. Рэспублікай і СССР (гл. Савецкалітоўскія дагаворы). У 1922—36 старшыня партыі ляўдынінкаў (Саюз сялян ляўдынінкаў Літвы. засн. ў 1922 у выніку аб’яднання' ляўдынінкаў з Саюзам сялян Літвы, які ўзнік у 1905); прытрымліваўся палітыкі супрацоўнійтва з аўтарытарным урадам А. Сметаны Літ Lietuvos Respublikos ministrai pirmininkai, 1918—1940, Vilnius, 1997. СЛЁЙТАН (Slayton) Доналд (1.3.1924, r. Спарта, штат Вісконсін, ЗША — 13.6.1993), касманаўт ЗША. Маёр ВПС (у адстаўцы). Скончыў Мінесоцкі унт (1949), школу лётчыкаўвыпрабавальнікаў (1956). 3 1959 у групе касманаўтаў НАСА. Кіраваў аддзелам НАСА, службай падрыхтоўкі экіпажаў касм. караблёў. 15—25.7.1975 з В.Брандам і Т.Стафардам здзейсніў (як пілот стыковачнага адсека) палёт на касм. караблі «Апалон» па праграме «ЭПАС». Правёў у космасе 9,1 сут. Залатыя медалі НАСА «За выдатныя заслугі» (3), «За выключныя заслугі». Залаты медаль імя Ю.А.Гагарына. У.С.Ларыёппў.