КНІГІ ОНЛАЙН
Беларуская энцыклапедыя Т. 1
Беларуская энцыклапедыя Т. 9
Беларуская энцыклапедыя Т. 12
Беларуская энцыклапедыя Т. 13
Беларуская энцыклапедыя Т. 16
A. М. Кумгіп, А.А.Яраічміч. СЛбНІМСКІ КЛЯШТАР КАНбНІКАЎ ЛАТЭРАНСКІХ помнік архітэктуры 17 ст. ў г. Слонім. Засн. ў 1635 Я.С.Сапегай (старэйшы сын канцлера Л.І.Сапегі) з наданнем маёнтка Дарава. Верагодна, волю памерлага брата выканаў у 1650 падканйлер ВКЛ. староста слонімскі К.Л.Сапега. Кляштарны комплекс знаходзіўся на краі рыначнай плошчы, займаў квартал паміж вул. Студэнцкай і Панасаўскай, уключаў мураваныя касцёл Божага Цела, 2павярховы жылы і 1павярховы гасп. карпусы, сад. агарод. Касйёл пабудаваны ў рэнесансавым стылі. меў шчытавы фасад. гранёную апсіду, бакавыя капліны. Кляштар скасаваны ў 1832. касйёл быў перароблены пад СпасаПраабражэнскі правасл. сабор, разбураны ў 1950я г., з 2000 аднаўляецца. Л.А.Ярашэоіч. СЛОНІМСКІ КРАЯЗНАЎЧЫ МУЗЁЙ Адкрыты ў 1929 у г. Слонім Гродзенскай вобл. па ініцыятыве краязнаўца І.І.Стаброўскага, які ў 1939 падараваў музею свае калекцыі У Вял Айч. вайну музей часткова разрабаваны. 3 1945 наз. Баранавіцкі краязн. музей, з 1952 сучасная назва. Пл. экспазіцыі 400 м2. 5 залаў, больш за 20,5 тыс. адзінак асн. фонду (2002). Сярод экспанатаў стараж. крамянёвыя прылады працы, каменны язычніцкі ідал 10 ст., ганчарны посуд, шкляныя і бронзавыя ўпрыгожанні, фрагменты тканіны, абутак 13 ст. з археал. помнікаў Слонімшчыны, скарбы манет 16—18 ст., фрагменты драўлянага водаправода 18 ст., калекцыя старадрукаў і рэдкіх кніг 16 —пач. 20 ст., пахавальны партрэт А.М.Панея (гл. ў арт. Пацеі), сярэбраны футарал, у якім было пахавана яго сэрца, матэрыялы і дакументы пра падзеі часоў паўстанняў 1794, 1863—64, 1й сусв. і Вял. Айч. войнаў, калекцыі прадметаў нар. побыту, адзсння і твораў мастацтва 19 — пач. 20 ст., рэшткі жывёл ледавіковага перыяду, дыярамы змен расліннага і жывёльнага светаў. Музей наладжвае выстаўкі нар. ткацтва, вышыўкі, ганчарства, твораў мясц. мастакоў, прадметаў побыту і інш. I Р Шпырковп. СЛбНІМСКІ ЛЕСАПІЛЫІЫ ЗАВбД Дзейнічаў у 1896—1946 у г. Слонім (Гродзенская вобл.). Вырабляў дошкі, брусы. У 1913 меў паравую машыну. працавала 50 чал. СЛОНІМСКІ ПАВЕТ у канцы XVI ст. Пескі Ятвезск .‘//Ражанка О В 1 Л Е Н с ШчараО . Нурылавічы О БорніОСтрубніца Ланцавічы О Езяран& масты СЛОНІМСКІ ПАВЕТ, адм.тэр. адзінка ў ВКЛ, Рас. імперыі і Польшчы. Папярэднікам С.п. было Слонімскае намес ^ Зблянь/Q. ^f Наўгародавічьі ‘Еанчары © ^ С Погіры . іарып іца О \ ЭДу Дзям'янавічь Пацавічы О оаўна Ятвезь _ о 0 оЗасецьу^ Здзяцел^ Гірь/чы Вязавец) О, • Ізва Ахонава Ят₽аО НОВАГАРОДА Ваўнавічы г ® ^Ельня Нарбутовічы Палонна® . I _ ( ГДварэц Міратычы 0 ВасявічыЛ&^ > Сеаротеа РаготнаЯ(\ О оПачалава Лядзіны ч». ІМоўчадзь ас.ачоўшчЫча ^ ^^ Дунраеа Q Срашона<$' Ісаевш ‘^‘'“'■'“^"“‘"•ва О ^3&ысацк Звераўшчына Дзераўна Q/ О / Мыш Лотвічь^ есвіраны .............. Харабровічы Явар ° Скрэндзевічы Залачэва $ | QBocmpay I ^ Дзярэчын фУгрын > Крамяніца । Qnлlмaвlчы О ' Малятыч @Ьн:. ■ ( Вальнёвічыф Q ГЛуконіца о Бродная Зэльва I Горная^ Межырэч Рудзееічы^ 53°пн.ш. у Азярніца Аза'рычы Палонка / Ярнева Лаўлавічы о ЛОНІМ QЧanялёвa Шылавічы q Савічы Жыров/чь/Q О слоўсёвічьГ~ я «° 07 0° Літва QEa венавічы ^Добры Бор ^Міронім k 0 \Ястрэбля L 53°пн.ш. Жарабілавічы \ Дзераўна Радзівілавічы^Санал0ва фНаркавічы ПарэччаО Хадзяеічы ( Сынковічыф О Шуляк/Q Насцянёеаф ^Сялявічы 0Падароск \ Міжэвічы S Ласасіная® Бялавічы. q Харава Вёцявічьі Нранбтна® О Зелянееічы ШэйпічьТ^ J / Ражаная' с О Бартновічы Палонсн J Перавалона ' Блізна Ятвезь Заполле q Набані Малеч Б U Е Занееічы О Сягневічы Е Т П A В Дзедкаеічы Е Р О Й С К I ГорачО А°С Yr, w п сьАнуніна П Масілавічы і _ Мізгірьі. пп Загалічы q й ьУла 0 I ° ° НаРасавы «/«4 °^да Нулчшь^ Мі^ейх' ІР^човт Нвасовічы Косава Старажоўшчына • I ® Q< О ЛюбішычыО "^івІЧЬІ Івацзвічы Лыскава 4 ° 'Байневічы Сялец Б Е Р A С Ц___Е паводле адміністрацыйнага значэння 0 Цэнтр павета Цэнтр буйнейшага О ўладання (воласці) 0 Іншыя населеныя пункты Харашэвічы О Дзетнавічы німавічы Дзевяткавічы 3аполлв0 Быцень^ Гнойна О ^Дзеткавічы ( * Нулаеіды О^ Востраў Дабромысль О \Тухаві?ы Стрыгіны ® Пясні О Галяшова& \ 0Г аленчычы Гічычы Вяда о Вял.Гаць Бяроза Целяханы Чарневічьг. Й 25°у д. С $4 Спорава О О Бабровічы Хрысіца* \ Выганашч ^ Яглевічы Гошчаеа Хадані Азарычы ЛІЧБАМІ НА КАРЦЕ ПАЗНАЧАНЫ ВЕСКІ: Н Нолансн " \\\ 0 ч 9 Перасудавічы Здзітаў НАСЕЛЕНЫЯ ПУННТЫ паводле прыналежнасці паводле тыпу паселішча О 0 Дзяржаўная ўласнасць Шляхецная ўласнасць Уласнасць каталіцнай царнвы Уласнасць праваслаўнай царнвы МЕЖЫ ваяводстваў паветаў СЛОНІМ Здзітаў Літва (Аўтар карты М.Ф.Спірыдонаў Гарады Мястэчні Весні 8,5 І.Блошная, 2.Вераб‘евічы, З.Пятралевічы, 4.Чамяровічы, 5.Рахавічы, б.Ношлавічы, 7.3алессе, 8.Гуменіні Маштаб 0 Замкі ў населеных пунктах Найважнейшыя дарогі 1850 000 8,5 17нм 20 слонімскі ніцтва, якое з 1413 уваходзіла ў Трокскае ваяводства. У выніку адм. рэформы 1565—66 С.п. набыў акрэсленыя межы і ўключаны ў Навагрудскае ваяводства. У яго ўвайшлі Слонімскае, Моўчадскае і Здзітаўскае дзярж. староствы і вял. колькасць шляхецкіх маёнткаў, найб. з іх Дзярэчын, Здзяцел (Дзятлава), Ружаны. На тэр. павета знаходзіўся Жыровіцкі Успенскі манастыр. С.п. меў павятовую харугву чырв. колеру з выявай «Пагоні». У 1795 С.п. далучаны да Рас. імперыі і практычна ў тых жа межах уключаны ў Сюнімскую губерню; з 12.12.1796 у Літоўскай губерні. з 28.8.1802 у Гродзенскаіі губерні. Пл. каля 6,3 тыс. кв. вёрст. У 1861—66 утвораны 23 воласці: Боркінская. Быценская. Гічыцкая, Дабромысленская, Дварэцкая, Дзераўноўская, Дзярэчынская, Дзятлаўская, Жыровіцкая, Казлоўская, Кастровіцкая, Косаўская, Курылавіцкая, Люшнеўская, Мар'янская. Міжэвіцкая, Пацаўская, Пескаўская, Раготнаўская, Ружанская, Старавеская, Чамерская, Шылавіцкая. Насельніцтва ў 1878 — 161,2 тыс. чал. (у т.л. ў Слоніме 15.4 тыс. чал.). Мелася 1035 нас. пунктаў. у т.л. 15 мястэчак (Бусяж, Быцень, Вснзавец, Галынка, Дварэй. Дзераўная. Дзярэчын, Азярніца, Жыровічы, Здзітаў, Здзяцел (Дзятлава), Косава, Моўчадзь, Ружаны, Старыя Дзевяткавічы), 534 дробныя паселішчы (менш як па 25 чал.). Апрача Жыровіцкага манастыра, былі 73 царквы, 5 касцёлаў, 30 іудзейскіх малітоўных дамоў і сінагог. У 1897 у С.п. 226,3 тыс. чал., у т.л. ў Слоніме 15,9 тыс. чал. У 1915 тэр. С.п. занята нямецкімі, у пач. 1919 — польскімі войскамі. 3 4.2.1921 С.п. у складзс Навагрудскага ваяв. Польшчы. У 1923 падзяляўся на 18 гмін: Быценскую, Дабромысленскую, Дварэйкую, Дзераўноўскую, Дзярэчынскую, Дзятлаўскую, Жыровіцкую, Казлоўшчынскую, Кастровіцкую, Курылавіцкую, Мар’янскую, Міжэвіцкую, Моўчадскую, Пацаўскую, Раготнаўскую, Старавескую, Чамерскую, Шылавіцкую. 3 14.11.1939 у складзе БССР, 4.12.1939 увайшоў у Баранавіцкую вобл. 15.1.1940 павет скасаваны. Яго тэрыторыя падзелена паміж Быценскім, Дзятлаўскім, Казлоўшчынскім і Слонімскім рнамі. В.Л.Насевіч. СЛОНІМСКІ РАЁН На Пд Гродзенскай вобл. Утвораны 15.1.1940. Пл. 1,5 тыс. км2. Нас. 22,4 тыс. чал. (2001. без г. Слонім). Сярэдняя шчыльн. 15 чал. на 1 км2. Цэнтр — г. Сюнім. Уключае 147 сельскіх населеных пунктаў. 12 сельсаветаў: Азгінавіцкі, Азярніцкі, Васілевіцкі, Велікашылавіцкі. Дзеравянчыцкі, Дзераўноўскі, Жыровійкі. Міжэвіцкі, Новадзевяткавіцкі, Паўлаўскі. Сянькоўшчынскі. Сялявійкі. Тэр. раёна ў межах Сюнімскага ўзвышта на 3, ускраін Навагрудскага ўзвышша на ПнУ, Нёманскай нізіны на Пн і Баранавіцкай раўніны на У і Пд. Паверхня ўзгорыстаплатопа Аўтар В.Л.Насеіч Лічбамі пазначаны воласці: I Пацаўская. 2 Дзятлаўская. 3 Казлоўская, 4 Чамерская. 5 Мар'янская. 6 Гічыцкая. 7 Пескаўская ©СЛОНІМ павета _ _ Цэнтры о Быцень Валасцей Межы — губерняў паветаў ....... валасцей добная, 80% яе на выш. 160—200 м, найвыш. пункт 223 м (на ПнУ раёна). Агульны нахіл паверхні да даліны р. Шчара. Карысныя выкапні: мел, пясчанажвіровы матэрыял, гліны і суглінкі для грубай керамікі. буд. пяскі. торф, сапрапель. Сярэдняя тра студз. 5,4 °C, ліп. 17,8 °C. Ападкаў 592 мм за год. Вегетац. перыяд 196 сутак. Найб. р. Шчара з прытокамі Грыўда, Бяроза, Іса, на мяжы з Зэльвенскім рнам — Зальвянка. Пераважаюць глебы с.г. угоддзяў: дзярновападзолістыя (62.6%), дзярнова падзолістыя забалочаныя (12.6%), дзярновыя і дзярновакарбанатныя забалочаныя (10,1%). Пад лесам 38% тэр. раёна. Лясы пераважна хваёвыя, бярозавыя, яловыя, дубовыя, трапляюцца грабавыя, асінавыя, чорнаальховыя і інш. Найб. лясныя масівы нд Пн у міжрэччы Шчары і Ісы і на У раёна. Штучныя насаджэнні (39% лясоў), пераважна з хвоі, радзей елкі, дубу, ліпы, бярозы. На тэр. раёна біял. заказнік рэсп. значэння СлонімскК біял. заказнікі мясц. значэння Кракотка. Помнікі прыроды рэсп. значэння: валун Расколаты камень у Альбярцінскім лясніцтве, дуб чарэшчаты ў Сянькоўшчын СЛОНІМСКІ РАЁН І.Мастоўскі рн о Гродна Сломімскі рн скім лясніцтве. ліпа каралінская ў г. Слонім. гара Каўпак каля в. Парзчча. валуны Вял. камень каля в. Смаўжы, Вялікі і Кракоцкі камяні каля в. Вял. Кракотка; мясц. значэння: дзюна Прырэчанская каля в. Прырэчча, гара Пяроўка каля в. Васілевічы, гара Стражынае каля в. Дзераўная. Вял. камяні каля в. Сянькоўшчына і Рудаўка. Агульная пл. с.г. угоддзяў 75,1 тыс. га. з іх асушаных 14.8 тыс. га. На 1.1.2002 у раёне 13 калгасаў, 5 с.r. прашірыемстваў. 10 фермерскіх гаспадарак, птушкафабрыка. Сельская гаспадарка спейыялізуецйа на мясамалочнай жывёлагадоўлі. свінагадоўлі. птушкагадоўлі. ільнаводстве, вырошчванні збожжавых і кармавых культур, бульбы. Прадпрыемствы буд. матэрыялаў (драбільнасартавальная вытворчасць пяску і друзу), металаапр. (рамонт с.г. рухавікоў), першаснай апрацоўкі лёну (перапрацоўка льнотрасты), камбікормавай прамсці; лясгас. Па тэр. раёна праходзяць: чыг. Баранавічы—Ваўкавыск, аўтадарогі Слонім— Высокае. Баранавічы—Ваўкавыск. Быцень—Слонім—Ліда, Слонім—Масты— Скідзель. У раёне 13 сярэдніх, 9 базавых, 2 пач., 4 муз., 1 спарт. школы. аграрнатэхн. каледж (гл. Жыровіцкі сельскагаспадарчы тэхнікум), с.r. ліцэй. станцыя юных турыстаў. Нэнтр дзіцячай творчасці, 18 дашкольных устаноў. 38 сельскіх клубаў і дамоў культуры. 38 бк, 6 бальніц, 2 дыспансеры. 4 паліклінікі, 7 амбулаторый, 25 фельч.ак. пунктаў, домінтэрнат для састарэлых. Краязнаўчы музей. Помнікі архітэктуры: цэрквы — Міхайлаўская (19 ст.) у в Вострава, Мікалаеўская (2я пал. 19 ст.) у в. Вялікія Шылавічы, Троіцкая (2я пал. 19 ст.) у в. Дзераўная. Жыровіцкі Успенскі манастыр. царква Раства Багародзіцы (19 ст.) у в. Міжэвічы, касцёл (2я пал. 19 — пач. 20 ст.) у в. Сялявічы. Выдаецца газ. «Слонімскі веснік»