Беларускі кірмаш
Пётр Гуд, Ніна Гуд
Выдавец: Полымя
Памер: 270с.
Мінск 1996
Казак: Давай, ракалія, паспрабуем.
244
Яўрэй частуе гарэлкай, казак хістаецца, нарэшце, кладзецца. Абрам! Многа ты за водку грошай накапіў?
Яўрэй: Я столькі на корцма мог гросы накапіць, Сто ў цара магу цябе купіць!..
Казак: Здравія жалаю, гаспада! Я к вам шэствую сюда! Знаеце, хто я такой?
Я казакнебарак са сцепіполя;
Вось здзесь казакова роскаш і воля, А ў казакадурака Жынкі няма, Адна душа ў целе, Вшы ўсю галаву аб’елі!
Садзіцца на Ірадаў трон.
Сяду я на Ірадаву казюльку, Да пакуру табаку люльку, Ці не ўбачу я сабе зязюльку. Хор: Пасею лебяду на беразе, Сваю крупную рассадушку Ідзе казачка.
Казак: Гдзе ты, вражжа доч, прабывала?
Казачка: Казачэнька, гарны чалавеча:
На рьшачку табачок прадавала. Казак: На колькі ты прадала?
Казачка: Казачэнька, на рубель прадала, А на два прапіла.
Казак: А! Ты не пільнавала табаку,— А пільнавала кабаку, Пайдзі, наймі музыку!
Музыка грае. Яны скачуць.
Казачка: Полна гуляць, пара табак прадаваць! Выходзяць.
Купец: Здраствуйце вам, гаспада!
245
Знаеце лі вы меня, Хто я такоў?
Я купец слаўны
Із слабодушкі Карманнай.
Знаеце, гаспада, чым я
У прэжняе ўрэмя занімаўся?
Я прадаваў персцянечкі, бруліянчыкі, Табашныя ражкі і манерачкі;
Па ўліцам насіў лучыну,
А па красным дзевушкам печаль да кручыну. Пака я эцім таварам таргаваў, Усягда я сыт прабываў.
Аднажды са мною случылась вялікае няшчасце:
Вялікалуцкі купец маю руку
У сваім кармане захваціў.
I так ён мяне шчодра наградзіў —
Усе бакі і рэбры аткалаціў:
Пастух трубой,
Музыкант дудой,
Старыя бабы плахім гаршчком,
А маленькія рабяцішкі раскавыралі ўвесь нос ражком.
А вы жа мяне не прамяняеце на пціцу, Пазвольце прыіскаць красную дзявіцу!..
БАТЛЕЙКАВАЕ ПРАДСТАЎЛЕННЕ
НА МІНШЧЫНЕ
З’яўляецца купец (абарваны) з жанчынай. Батлейшчык: To выходзі пан Вольскі,
Купец польскі, Ма шпількі, голкі і перац горкі. Моі панове, не гневайцеся,
246
Жэ не добжэ одзяны!
Але в краме мам добры товары.
A то пані Якубовска (рэкамендуе яе). Нема на глове ні еднэго влоска, Але я кохам з цалэго сэрца.
Цалуе яе. Якубоўская гаворыць:
Як і ў зіме, так і ў леце
I ў вясенней пожэ
Выховаем голомбка
В тэй цемнэй коможэ (паказвае на купца). (Да купца.)
Пій, едз (еш), грай, Тавар свой прадавай I мяне ўгашчай.
Буг ве, чым дожыем, А цо наша, то выпіем. О, муй пташе, О, муй квеце, О, муй голомбэчку!
Чы ж я цябе не кохала, Вруцься, коханэчку.
Ой, я цябе так кохала, Яко сама себе, Кеды (мяне) тэраз не кохаш, Скара пан буг цебе.
Купец: Пуйдэ до крама, можэ Паўтора цвеку ўторгуе.
247
БАТЛЕЙКАВАЕ ПРАДСТАЎЛЕННЕ НА НАВАГРУДЧЫНЕ
Пане музыканце, проша заграць нам полечке! (Музыка грае польку. Уваходзяць Антон і Антоніха. Антон вядзе казу.)
Антон: Антон, Антон...
Казу вядзе...
Цыцмыц, тыцмыц, Каза не йдзе... Антоніха папіхае, На табаку зарабляе... (Да казы.) Вадзіў я цябе па Стаўпішчы I па Гарадзішчы, Прывёў на Міколу да Міра, Ці не дасць Бог купца якога, Галендара...
Уваходзіць Есель.
Есель: Добры вечар, пане Антон!..
Антон: Добры вечар, пане галендару!..
Есель: Ці прадаеш свай козачка?
Антон: Прадаю.
Есель: А што ты хочаш за яму?
Антон: Тры таляры і паўкварты гарэлкі...
Есель: А дойная твая козачка, плодная?
Антон: Каб твая жонка так пладзілася і даілася... Па тры гарцы малака дае і па чэцвёра казянят у год водзіць...
Есель: А можна яе паштурхаць, пабурхаць пад бок?
Антон: Штурхай, няхай цябе хвароба бурхае... (Есель штурхае казу, а яна б’е рагамі яму пад бакі.) Есель: Антон, Антон, ліха матары! Каза мне два рэбры выбіла, прымі сваю казу... (Уцёк.)
Антон: (беручы казу)
248
Вадзіў я цябе па Стаўпішчы
I па Гарадзішчьг,
Прывёў на Міколу да Міра, Даў Бог купцагаляндара I таго адбіла...
Вось упрагу цябе я ў баляскі Ды насцебаю!..
Пашла за мной!..
Антон, Антоніха і каза выходзяць.
ТРОН
Максіміліян, цыган, дзед і яўрэй.
Максіміліян: Цыган!
Цыган: Эге! (Гэта паўтараецца тройчы. Цыган, дзед і яўрэй едуць утрох на палцы«шапцы>>, дзед і яўрэй уцякаюць.) Нашто, ваша імператарства, прызываеце і какія дзялаўказы запавеляваеце?
МаксЬчіліян: He можна з табою на коні памяняцца?
Цыган: Можна, можна на тваю сіватую, на маю гарбатую; у тваёй сіватай грыва, как шчаціна, а ў маёй гарбатай хвост, как дубіна. Што то за лошадзь бывае, што хвастом патрасе, так за Балканы занясе; на горку тры кнута, а з горкі без хамута; бяжыць — дрыжыць паваліцца — у гразі ляжыць. Прашу каня падняць, тагда будзем мяняць.
Максіміліян: Да, цыганы па усяму свету такія прахвосты.
Цыган. Эй, баценька генерал, я за сваю кабылу вараную да нажыву сабе жану маладую; тады буду цыган багаты і брухаты, буду школы заводзіць да на ісцінны пуць наводзіць: как па чужых канюшнях хадзіць, па каморах лазіць; тады буду цыган не плох, маю вошай і блох; у адном кармане вош на аркане, у другом блыха на цапі.
249
Таргаваў я кірпічом — астаўся ні пры чом; таргаваў я баранкамі — завуць мяне абманкамі; таргаваў я кісялём — завуць Васілём, а хвамілія мая Мамеля. Гегеге! Бяжу я на базар, там гарыць пажар, я бяжу з пажару — завуць мяне к цару на коней мяняць. Мяняць — не гуляць, а пасля не каяцца. Заграйце, музыкі, на разныя языкі!
Іграюць, танцуюць і пяюць.
ГУМАР
У КРАМЕ ВІЛЕНСКАГА МЯСНІКА
Мяснік (да свайго хлопца): Ну што, занёс ты прыставу яго цялячую галоўку?
Хлапец: Занёс.
Мяснік: Дык вазьмі цяпер адсячы заднюю нагу палкоўніцы Панамарскай, павесь папоўскую тушу на кручок, а вучыцелевы трыбухі злажы ў карзінку: сам прыйдзе і возьме, не вялікі пан.
Ага! Вось яшчэ трэба перамяніць мазгі таму тоўстаму пану, што жыве на рагу вуліцы, бо тыя ў яго ўжо пратухлі.
САМЫЯ ЛЕПШЫЯ ГРУШЫ
Адзін пан паслаў слугу па грушы і сказаў:
— Купі мне самых лепшых.
Слуга прыйшоў у краму і папрасіў груш. Купец падаў яму. Але слуга сказаў:
— He, дайце мне самых лепшых.
Купец кажа:
— Паспрабуй адну, тады пазнаеш, што ўсе добрыя.
250
— Як я пазнаю,— кажа слуга,— што яны ўсе добрыя, калі паспрабую толькі адну?
I слуга паадкусваў патроху ад кожнай і прынёс іх пану.
МАСТАК I ІКОНЫ
Раз у Лоеве на кірмашы маладзіцы зайшлі да маляра, што малюе і прадае багі, да й сталі выбіраць святых. Адна просіць, каб даў ёй святога Міколу.
— Вось табе,— кажа,— святы МікалайЦудатворац.
— Мікола ж,— кажа маладзіца,— стары, з белаю барадою, а гэта нейкі безбароды блазнюк.
— Пагаліўся, так і без барады, ды, між іншым, чорт з ім, зараз яму падмажам бораду, а ты не гавары так бязбожна пра святога ўгодніка, a то глядзі, грэшна табе будзе.
Папляваўшы святому ў морду, выцер нейкаю караўкаю да, памазаўшы белым бораду, паставіў вобраз на солнцы, каб сох.
— Цяпер,— кажа,— калі высахне, будзе сапраўдны святы цудатворны ўгоднік, тады бяры і цягні дамоў.
Другія выбіралі, выбіралі, а маляр, пгго прынясе абярэмак, да хваліць, хваліць, а далей, як маладзіцы не спадабаюць нігоднага або не сыдуцца на цэну, бразне аб зямлю да й ідзе за новымі. Насіў ён так насіў, да як ужо вельмі апастылела, то крыкнуў з усёй сілы:
— Да ну вас к чорту з вашымі святымі!
I, паказваючы нагою на ворах абразоў, гаркнуў на свайго хлопца:
— Убяры гэту сволач!
251
ЯКАЯ КУПЛЯ, ТАКАЯ I ПЛАТА
Увайшоў мужык у краму дый гукае да крамара:
— А ну, падай мне во той слоік з цукеркамі.
Той падаў. Мужык панюхаўпанюхаў ды:
— He, не такі! Падай во той!
Той мяняе. Мужык зноў, панюхаўшы, не адобрыў.
— Падай вон аж во той! — зноў гукае.
Крамар ужо раззлаваўся, але перамяніў і трэці. He данюхаўся і адсюль нічога мужык, аставіў слоік ды выходзіць з крамы. Узяла злосць крамара, што дарма траціў колькі часу, дый крычыць на мужыка:
— Куды ж ты, а грошы давай!
— За што? — пытае мужык.
— А за тое, што нюхаў! — адказвае крамар.
Мужык вярнуўся, дастаў грошы з кішэні дый стукае аб пол. Пастукаў, пастукаў дый схаваў. А крамар тады:
— Навошта ж ты схаваў грошы?
— А як жа,— адказвае той,— якая купля, такая й плата: я панюхаў, ты паслухаў, вось і квіты!
СВЕЖАЯ КАПЕЙКА
— Быў на базары?
— Быў.
— Што ж ты купіў?
— Казу.
— Колькі даў?
— Сем коп.
— Дзе ж яна?
— Да прадаў.
— А за колькі?
— За пяць коп.
— Навошта ж столькі страціў?
— Нічога, што страціў, абы свежая капейка.
252
ХІТРА БАБА
Прадавала адна баба масла, а было яно такое бруднае, што аж рабое. Падыходзіць да яе нехтась дый пытае:
— Чаму гэткае рабое масла?
— Ляньцеся! — кажа.— Бо ад рабой каровы! От пытае, бы то сам не знае!
МУЖЫЦКАЯ ЗАГАДКА КАРАЛЮ
Аднаго разу чалавек вёз фуру дроў, напаткаў яго кароль і пытае.
— Дзе павязеш?
— Вязу прадаваць.
— А што ты за іх возьмеш?
— Дваццаць грошай.
— Што ты з іх зробіш?
— Пяць аддам, пяць пазычу, пяцьма жонку жыўлю, пяць у воду пушчу.
I раз’ехаліся. Кароль задумаўся, што та за загадка. Сазваў сваіх падданых, але яе ніхто не адгадаў. Знайшоў таго самага чалавека, і той яму растлумачыў:
— Пяць,— кажа,— на радзіны, пяць на дзеці, пяць для сябе і для жонкі, а пяць на падатак.
БАГАТЫ I БЕДНЫ НА КІРМАШЫ
Аднойчы багаты і бедны прыехалі на кірмаш купіць каня багацею. На рынку зайшлі ў шынок. Багаты купіў цэлы бутэль гарэлкі. Напіліся да ачмурэння і пачалі скандаліць, біць вокны, посуд. Суседзі па сталу звязалі іх, набілі, адабралі грошы і выкінулі на вуліцу.
253
Раніцай багаты пачаў прасіць беднага:
— Ты ж глядзі, жонцы не гавары. Калі яна што запытаецца, скажы: нічога такога не было.
— Добра,— згадзіўся бедны.
Калі вярнуліся да дому, жонка багацея пацікавілася, чаму ён каня не купіў.
Той і рот не паспеў раскрыць, як бедны заступіўся за яго:
— Марцечка, мы бутля гарэлкі не пілі, вокан у шынку не 6Lii і посуд не таўклі, ды і грошай у нас не адбіралі і з шынка ніхто нас не выкідаў...
Жонка багацея загаласіла і пачала малаціць мужа па свежых сіняках.
— He разумею, як яна ўсё ўведала,— наглядаючы за ёю, здівіўся бядняк.
ТЫ ХАВАЙ, ЯК Я ХАВАЎ
На кірмашы, дзе сноўдалася многа цыганоў, дзед з бабаю прадалі карову.
Тут жа пасварыліся і падзялілі налалам грошы. Баба акуратна завязала іх у вузельчык, а дзед паклаў у кішэнь.
На паўдарозе баба хацела пералічыць грошы, палезла па вузельчык і спалохалася:
— Дзеду, а дзе грошы?
Дзед спакойна лезе ў сваю кішэнь і задаволена прыгаворвае:
— Ты хавай, як я хаваю.
Праз момант гаворыць ужо хугчэй:
КНІГІ ОНЛАЙН
