Гісторыя Беларусі
кароткі нарыс (у 5-ці частках). Частка V
Памер: 188с.
Мінск 1994
э&ча пастановай СНК СССР ад 6 ліпеня 1945 г. Цягкасці адяаулення (
169развіцня у пасляэаенны час гаспадарк!, навукі і культуры, <алодная вяйна паміж дзяржаЕачі процілеглых сіссэ.м, парт’.чінадзяржауная палітыка здаежаванасці сааецкага грзлздсдза ад знешняга свету ебумовілі нлзначнасць грамадскапаіі'т'ычнух, эканамічяых, культурньіх сувязей рэспублікі □ зсасан'мі краінамі. Яны бнлі эпізадычкымі нават з креінамі Цэнтрзльгч.й і Усходняй Еуропы, у большасці якіх устанаўлівалася с'галінская мадаль сацьялізму.
Нагатыуны адбітак на развіцце земежных сувяззй аказала падазронасць да усіх, хто меу кантакты э істаземцамі, а т&ксама разгорнутая у другой паловв 4Сх — пачсгду 50х гадоу каіліанія па барацьбе з касмапалі тызмэм 1 ніэкапаклонстяам перад Захадам. Да такіх праяу старанныя впканаўцы часда адяосілі натуральнув ціказасць да замежнага BcnETy гр^адскага жыд’я, развіцця навукі і інццх сфер культуры. У гэтух умсвзх ластаноза Сааета Шністрау БССР і ІК КЛС^Б ад 1946 !■. аб арга'ізацыі Бгларускага гаварыстза культурнай оувязі з заграчіцай бала рзалізагана толькі у 1952 г., пры гэтым яго кянтактг да сярздзіны 50х гадоу былі нязначнымі.
Толькі пасля смерці Сталіна з’язіліся перш^я пракметн станоучых змен у адносінах да м’знародных клмпктау. ІІры Савецэ Кіністрау БССР у 1953 г. было створана Упраулекне па зглхкнаму турызму. a у 1955 г. Беларусь Еаведглі псрхыя групы teass:::^?. турыстаў t болып за 100 яе пасланцоу пабйвалі за мяжой. Пачало функцаянірагаць Беларускаа аддзялвнне Усесаазнай гднддевай палаты. Аднак гандлевыя сувязі былі незялікім? ns памерах 1 агір тчменту. Экспартныя пастаукі э Беларусі у гэты чяс уключалі 15—18 тагарных паэіцый, большасць якіх прчпадала на с»ра?іну. Тмьхі з сярэдзіны 50х гадоу у экспарце пазнлічалася доля ыашын і абсталявгння. У 1955 г. Фінляндыя, яопруклад, набыла 25 трактароу мінскага заясда.
У сярэдэіне 50х гадоу "жалезная заслояа" бкла крыху прнпаднята, гато пасырыла магчшасці удэелу Бзларускаі СС? у ніднародньм гыпці КалІ у какцы 50х гадсу рэслубліка была удзельніцай 54 міжнародных дагаворау, канвенцый і кагадяеяняу, то у сярэдзіне 80х гадоу — бсльш як 160 міжнародных актау. У гэты прачежак часу яна прымала удзел у рабоце 60—70 «’жнародных арганізацыі I іх органау. Для падтрьмання рэгулярі’ых кантактау з імі былі створаны пастаянныя прадстаўніцтаы БССР пры ААН у Ньюйорку (1958 г.), Еурапейскім аддзяленні ААН у
РО
Нэкзве, пры ШЕСКА у Ларыжы (1962), міжнародных арганізацыях у Вене.
Па ініцыятйве і пры актыуньзл удзеле дэлегацый БССР у міжнародных арганізацыях прынята нямала канструктыуных рашэнняу, якія спраялі недапушчэнню новай вайнуь паслабленна міжнароднаі напружанасці, пашырэнню уэаемаразумення паміж народамі. БССР стала удзельніцай важных дагаворау, якія стрымлівалі гонку узбреэнняу: аб забароне выпрабаванняУ ядзернай зброі у атмасферы, насмічнай прасторы і пад вадой (1963), аб прынцыпах дзейнасці дзяржау па даследаванню і выкарыстанню касмічнай прастора (1967), аб забароне размяшчэння на дне морау і акіянау ! у яго нетрах ядзернай зброі (1971), аб забароне распрацоукі. сытворчасці і назапашвання бактэрыялагічнай (біялагічнай) і таксіннай зброі і іх знішчэння (1972).
Зыступаэчы за сецыяльны прагрэс і захаэанне правоу чалавека, БССР стала сааутарам Дэкларацыі сацыяльнага развіцця (1969 г.), Дэкларацыі аб выкарыстанні навуковатэхнічнага прагрэсу у інтарэсах міру і на карысць чалавецтва (1975 ). Яна падпісала
і ратыфікавала канвенцыю аб нвпрымянемні тэрмінау даунасці да ваенных злачынствау і злачынствау супраць чалавецтва (1969). Па прапанове БССР Генеральная Асамблея ААН ухваліла з некаторымі палраукамі прынцыпы міжнароднага супрацоуніцтва у адносінах адшукання, арышту, выдачы f пакарання асоб, вінаэатых у ваенных злачынствах і злачынствах супраць чалавецтва (1973 ).
БССР сталв удзельніцай Міжнароднага пакта аб грамадзянскіх і палітычных правах, Міжнароднага пакта аб эканамічных, сацыялькых t культурйых правах, Міжнароднай канвенцыі аб ліквідацыі усіх форм расазай даскрчмінацыі. Беларуская ССР падтрымала Дэкларацло аб прадастауленні назалежнасці каланіяльным краінам і народам (I960 г.), а у наступныя гада рашуча выступала за яе поунае вккананне. Рзспубліка стала сааутарам рэзаляцыі Генеральнай Асамблеі ААН аб забароне выкарыстання замежных наймітау супраць нашянальнаэызваленчага руху I барацьбы народау за неэалежнасць (1968). Па нрапанове дэлегацыі БССР Генеральная Асамблея ААН прыняла рэзалюцыю аб абароне асоб, якія эатрыманы ці пазбаулены волі за барацьбу супрвдь алартэіда, расізму і расавай дыскрымінацыі, каланіялізму, агрэсіі ! эамежнай акупацыі (1977).
У якасгі члена Міжнароднай арганізацыі працы, ШЕСКА, МАГАТЭ і інпых Міжнародных арганізацый рэспубліка удзельнічала у выз
І7І
начэнні напрамкаў іх дзейкасці, прыняцц! ваяных рапзнняу па пашырэнню раўнапраунага супрацоуніцтза ва усіх сферах жыцця, а таксама далучалася праз іх да сусветнага вопьту. Але выкарыстоувауся ен ва умовах загаднаадаіністрацайнай сістэмы далека не у поуную меру.
Аглядаючы набыткі знешнепалітычней дзейнасці. нельга абыйсц! і такія хібы, як прамарудаванне у далучэкні да ассбных міжнародных актау ці іх ратыфікацыі, неашаведаасць рэспубліканскага заканадауства некаторым палежэннем міжнародных пактау (асабліва па правах чалавека), падпісаннх Беларускай ССР. Таі:, стаўшы членам Міжнароднай арганізацыі працы у 1954 г., рэспубліка толькі у 1965 г. ратыфікавала канвенцыэ аднссна забароны працы жанчын на падземных работах. Толькі у 1938 г. яна далучылася да канвенцыі аб ахове сусветнай культурнай і прыроднай спадчыны чалавецтва.распрацаванай ЮНЕСКА у 1972 г. Парушэннем міжнародных пактау стала адсутнасць у краіне і рэспубліцы заканадаучага замацавання права свабоднага перамяшчэння грамадзян, tx выезда за мяжу I вяртання.
Хоць сфера энешнепалітычнай дзсйнасці БССР (як і УСФ) была шырэй, чым іншых саюзных рэспублік. але практычна усе пытанні адносін рэспублікі з замежнымі дзяржавамі, міжнароднші арганізацыямі вырашаліся Савецкім урадам f саазнымі органам}. Дыктат цэнтра вынікау з палакэння Канстытуцыі СССР аб аднясенні да кампетэнцыі Саюза устанаулекне агульнага парадку ва узаемаадносінах рэспублік з ззмежнымі дзяржавамі। неразмекавамасці функцый саюзных і рэспубліканск’х органау, пасіунасці партыйнадзяржаунага кірауніцтва БССР. Спробы пашыршь правы саюзных рэспублік у сярэдзіне 50х і 60х гадоу, другой палове 70х гадоу (пераважна у галіне гаспадарчай дэейнасці) былі абмежаваньмі, непаслядоункмі, супярэчнлі інтарэсам каганднаадміністратыунай сістэмы і практычна не пауплывал! на міжнароднкя зносіны рэспублік. Знеанепалітычная дзейнасць БССР развівалася У агульньм рэчышчы міжнароднай дзейкасці СССР. скарданаванай палітыкі краін—членау Варваускага Дагавора і СЭУ. У прыватнасці, разам з дэлегацыямі СССР, УССР прадстаунікі БССР выказвалі свае меркаванні і узгаднялі пазіцыі э саюзнікач! на рэгулярных нарадах напярэдадні сесій Генеральнай Асамлеі ААН, Генаральнай канферэнцыі ЮНЕСКА, якія эатьм супольна адстайваліся.
Характар і маштабы знелнепалітычна! дзейнасц’ рзспублікі вь'значаліся агульным! працэсамі развіцця міжнароднай абстаноу
!.і, прсціборстзем дзух сістэм ! іх ьаечнапалітачных саюзау. У разгар.іуудайся халодчай эайне з За::адам ССС? аказауся уцягнутьм у знясіглга^уэ гояху узбраек:іяу. рзгіккальныя канфл*кты (Карэя, Елізк! Усход, Ікдакітай. Куба. Афрьча, Камбодка, Афг.,ч:стан). Пазіцыі СССР і усяго "саэецкага блоку" пагоршыліоя 5 сувязі з узодан саяецяіх зойск у Веьгрыэ (1956 г.) t Чэхаславакію (1968 г.), Афганіс"ан (1979 г.). Гэтыя дзеянні, якіл .^зіьна бдла апраудывацз беларуская дэлегацыя у ААН, aarwaKi негатыукь! дцбітак і:а вобраз БеларусІ у свеце.
Пасля XX з’езда КПСС (1955 г.) Зеларуская ССР, ях і yes trawn саюзныя рэспублікі, атрымала большспрыяльныл ыагчымазці для пегырзнзя кантактау у сферу грамадсдапалітычнай і эканакічкай. 3 сярэдзіна 50х гздоу агрымалі развіцце сувязі прыгрзмічных. а у далейякм — і унутранкх абласцей, краеу, гарадоў, раеяа? на аегоае дагаворау аб супрацоуніцтве з аналаг’чнымі адаіністрйіыйнаторытарыяльнымі адзінхамі краін— членау СЗУ. Пачкнамча з сярэдзінч БОх гадоу эацвердзілася прахтыка заклхчэнкя дагааорау і гагадненняу аб узаемадзеяняі паміж вну, казуковадасладчымі інстытутаді> установам! культуры, прадпрыемстзазП, гэта значыць вытворчымі калектывамі рэгпублік і краінчленау СЭУ Пераход ад аіыццяулення сувязей гхраважча цэнтральньні органамі да уклкпэння У гэтыя пранэсы працоукых калектызау стжуляБау больз грунтоУна, чам раяей, абмен вопытам аргаяізацЕІ грамалскага кыцця развіцця вытворчасц?> культуры. пазінраяня зносін новых пластоу насельніптва. Геаграфічнао палааэяке Беларуск&й ССР, блізасць да еурапейскіх краік. зручні'я транспартныя зносіны э імі, а у пэунай ступені і культурная супольнасць славякскіх народау вызначылі значны аб’ем суаязей з Лолыцчай, Балгарыяй, Чэхаславауіяй. ГДР у грамадскапалітачнай, пканамічнай і культурнай сферах. Па лініі мясцовых оргакау улада новы імпульс атркмалі сувязі парадненых гарадоу краіны, у ть!М ліку і ЗОСР, f зарубеяных дзяржау. ПершымІ былі йінск і Натынгем, якіл зталі пчбрацікамі у 1957 г., а у 1989 г. ужс 12 гарадсу Еелярусі мелі. кантакты з 17 гарадамі II краін,
Парадяенне абласцей рэспублікі і адпаведных тэрытараяльнаадміністрацыйьух адзінак Еалгарыі, ГДР, Польшчы, Чэхаславакіі значга павысіла узровень іх уэаемадзеяння за yctx сферах. У 1956 г. Гродэеяская і Брзсцкая вобласці першымі заклсчылі пагадненні ^ пркгран!чнымі Беластоцкім і Люблінскім вчяводствамі. У 1985 г. ужо усе вобласці мелі сістэматычная сувязі на
173асновэ дагаворау з 10 ваяводстзсмі Пэль'гчы, 2 акругьмі Гд?, акругай Балгарыі ! вобласца Чэхаслазахіі, Пкіь^ыуся абмев вопытам з дзяряауньл.; і срганачі, грауадокім! арганізацйямі 5 1сшых краін—членау СЭУ і Вартнускага дагввору. 3 1979 г. БССР ! Славенія (СФРІЭ) сталі рзгулярна абмеяьвацца урадавымі і парламенцкімі дэлегацыямі, пзраг калектыв&у рэспубліх эавлзчылі дагаворы аб супрацоуніцтзэ, Наладжаныя сувязі слрыялі пэунаму абмену гопытам работы дзяряауных органау. грамадскіх арганізацый, зытворчых калехтывау, устаноу культуры і адукацыі, пашырэнно знозін паміж больш яйрокімі коламі нгсельніціва. Але практычнас выварыстаннс узаемных набаткау абмяжоузалася існавамнем зэгадааадміністраць’ЙнсЯ сістэмы 7 СССР і краівах— членах СЭУ, а у кеяаторай ступоні слупала і яе кансервацыі.
Актыэізацы; мікнародных кантактау наезльніцтва садзейнічала стварэнне новых грамадсхіх арганізацай. Заснаваны у 1950 г. Камітот маладзежных арганіэацый БССР наладчіу сувязі з сачзамі f аб’яднаннямі моладзі больш як 20 краін свету. 3 1964 г. пачало функцыяніраваць Беларускае таварьства па культурных сувяэях г суайчыннікам! га рубяжом. Падтрымлізаючл міжнародны рух прыхыльяікау міру, працоуныя рэспублікі, Беларускі камітэт абароны міру (эаснаваяы у 1951 г.) сталі удзельнікаііі многіх яго нкцый, якія праводзіліся на тэрыторыі рэсвубліаі,— мітынгау, міжнародных сустрэч, кангрэсау. Папнрыліся функцыі 1 сацыяльная база Беларускага таварыства культурнай сувязі з заграніцай, якос было у 1958 г. рэарганізавана у Еаларускае таварыства дружбн і культурнай сувязі з зарубэжным! краінамі.
Разам з гэтым у арганіэацыі греуадскапалітычных сувяэей праявіліся і негатыўныя тэндэнцыі. Жорзткая цэнтралізацыя міжнародных адносін, фактычная манаполія пэртыі на кірауніцтва усімі справамі грамадства ебумовілі іх
КНІГІ ОНЛАЙН
