Канфлікт і кампраміс: Уводзіны ў палітычную навуку
Гэрбэрт Р. Ўінтэр, Томас Дж. Бэлоўз
Выдавец: Тэхналогія
Памер: 507с.
Мінск 2002
СЛОЎНІК • 501
больш усеабдымная грамадская ўстанова. Часам гэтым паняццем азначаюць палітычнае кіраўніцтва выканаўчае ўлады, г.зн. прэзідэнта і кабінет або прэм'ерміністра і кабінет. Напрыклад, кажуць, што “ўрад прапануе ўвесці дадатковы падатак на бензін”.
Урадаванне (government) — дзяржаўнае кіраванне, праўленне.
Урадовец (public official) — дзяржаўны чыноўнік.
Устава на правы (Bill of Rights) — першыя дзесяць паправак да Канстытуцыі ЗША, якія вызначылі граніцы дзейнасці й паўнамоцтвы ўрада, выключыўшы асноўныя грамадзянскія правы з паўнамоцтваў Кангрэса. Абараняе асноўныя правы, выкладзеныя ў Першай папраўцы, і шмат працэдурных правоў. Сёння большая частка Ўставы на правы абмяжоўвае ўладу штатаў праз ужыванне Чатырнаццатае папраўкі. Гл. нацыяналізаваныя грамадзянскія правы.
Фашызм (fascism) — філасофія дыктатураў у Італіі за часоў Мусаліні і ў Нямеччыне за часоў Гітлера. Фашызму ўласцівае перакананне ў перавазе дзяржавы над асобай, прынцып правадырства і таталітарная аднапартыйная дзяржава. Нямецкі варыянт, вядомы як нацыяналсацыялізм і больш скрайні ў параўнанні з італійскім фашызмам, зрабіў націск на навуку пра перавагу так званае “арыйскае расы” і ніжэйшасці жыдоў і іншых расаў.
Філосафкароль (philosopherking) — паняцце, якое прапагандаваў Плятон. Амаль што дасканалы ўладар, які б кіраваў дзеля дасягнення справядлівасці, згоды і трываласці ў дзяржаве.
Фракцыі (угрупаванні) (factions) — групы ўнутры партыі, звычайна зарганізаваныя больш вакол нейкае асобы, чым нейкага пытання. Існаванне шматлікіх фракцый азначае, што партыя няздольная быць надзвычай цэнтралізаванай.
Хітрыкі з межамі выбарчае акругі (gerrymandering) — гэткая змена межаў акругі на выбарах у заканадаўчую ўстанову, якая спрыяе нейкай адной палітычнай групе перад іншай. Часта гэтая акруга мае зусім няправільную форму.
Шматнацыянальная карпарацыя (multinational corporation) — карпарацыя, якая закладае такую самую вытворчасць у нейкай іншай краіне або размяшчае важныя часткі сваёй вытворчасці ў дзвюх ці большай колькасці краін.
Эканамічная і Сацыяльная Рада (Арганізацыі Аб’яднаных Нацый) (Economic and Social Council (of United Nations)) — найважнейшая ўстанова дзеля распрацавання і ўзгаднення дзейнасці ААН у эканамічнай і сацыяльнай галінах. Складаецца з дваццаці сямі сяброў; штогод выбіраюць дзевяць сяброў на трохгадовы тэрмін.
Элітызм (elitism) — ерархічны грамадскі і дзяржаўны лад. Меншасць насельніцтва кантралюе большую частку багаццяў грамадства і атрымоўвае з гэтага найбольшую карысць.
Эўракамунізм (Eurocommunism) — імкненне заходнеэўрапейскіх камуністычных партый здабыць галасы, зрабіўшы больш памяркоўнай палітыку, абяцаючы беззаганны і эфектыўны ўрад і на словах адданасць плюралізму. Такія партыі не падтрымоўвалі рэвалюцыйнага гвалту і ўхіляліся ад кантролю Масквы.
Эўрапейская Эканамічная Супольнасць (European Economic Community)__________ мытны саюз, які дзейнічае ад 1958 г„ каб стварыць вольны рух тавараў, капіталаў і людзей паміж краінамісябрамі і ўзгадніць іх эканамічную палітыку. Напачатку складаўся з шасці эўрапейскіх краін — Францыі, Федэральнае Рэспублікі Германіі, Італіі, Бэльгіі, Нідэрляндаў і Люксембурга. Пазней у супольнасць уступілі
502 • СЛОЎНІК
яшчэ шэсць краін — Данія, Грэцыя, Ірляндыя, Партугалія, Гішпанія і Злучанае Каралеўства. Часта яе называюць Супольным Рынкам.
Ядзерны клуб* (nuclear club) — краіны, што маюць істотную колькасць ядзернае зброі і шматлікія сістэмы яе дастаўкі: Злучаныя Штаты, Савецкі Саюз, Францыя, Вялікая Брытанія і Кітайская Народная Рэспубліка.
habeas corpus — правіла, што дазваляе асобе, якая заяўляе пра несправядлівае зняволенне, звярнуцца ў федэральны суд дзеля слухання яе справы. Калі суд выявіць, што зняволенне пярэчыць нейкаму пункту Канстытуцыі або законаў Злучаных Штатаў, асобу пусцяць на волю.
laissezfaire — пасіўны стыль дзяржаўнага кіравання, які робіць націск на эканамічную свабоду дзеля дасягнення чыстага капіталізму. Звязаны з індывідуалізмам.
* Пасля 1991 г„ калі выйшла ў свет гэтая кніга, ядзерны клуб зазнаў некаторыя змены. Пасля развалу Савецкага Саюза ядзерную зброю пакінула сабе толькі Расейская Федэрацыя, а тры былыя савецкія рэспублікі, дзе^знаходзіліся ракеты з ядзернымі галоўкамі, адмовіліся ад іх: Беларусь, Казахстан і Ўкраіна. Зусім нядаўна ў ядзерны клуб увайшлі дзве краіны Паўднёвай Азіі — Індыя і Пакістан. Акрамя таго, ядзерную зброю і сродкі яе дастаўкі распрацоўваюць Паўночная Карэя, Іран, Ірак, ПаўднёваАфрыканская Рэспубліка. He зусім ясная справа з Ізраілем, гэтая краіна або ўжо мае ядзерную зброю, або зусім блізка падышла да яе набыцця (заўвага перакладніка).
ПАКАЗАЛЬНІК ІМЁНАЎ
A
Адамс Джон {Adams John) 230
Адэнаўэр Конрад (Adenauer Konrad) 301,304
Айкле Фрэд Чарлз (Ikle Fred Charles) 442, 443
Айнштайн Альберт (Einstein Albert) 36, 99
Аквінскі Тамаш (Aquinas Thomas) 86, 334
Акета Акіле (Ochetto Achille) 193
Акіна Карасон (Aquino Corazon) 49
Амін Іды (Amin Idi) 309
Андропаў Юры (Андропов Юрйй) 106, 443
Арыстотэль (Aristotle) 23, 25, 83—86, 90,
118, 180, 459
Арыяс Оскар (Arias Oscar) 470
Аўгустын (Augustine) 86
Б
Бабёф Франсўа (Babeuf Francois Е.) 96
Бісмарк Ота фон (Bismarck Otto von) 99, 284, 301
Блэк Х’юга Л. (Black Hugo L.) 352
Блэкман Гары Э. (Blackmun Harry A.) 353
Бок Дэрэк (Bok Derek) 356
Борк Робэрт (Bork Robert) 275
Бранд Вілі (Brandt Willy) 304, 313
Брыерлі Дж. Л. (Brierly J. L.) 477
Брэдлі Ўільям (Bradley William) 295
Брэжнеў Леанід (Брежнев Леонйд) 106, 441,451,452
Брэнан Ўільям Дж.малодшы (Brennan
William J. Jr.) 353
Бут Чарлз (Booth Charles) 389
Буш Джордж (Bush George) 55, 222, 453, 467
Бэгін Мэнахем (Begin Menachem) 444
Бэкер Тэадор Л. (Becker Theodore L.) 371
Бэнтам Джэрэмі (Bentham Jeremi) 89
Бэргер Ўорэн (Burger Warren) 350, 353, 354, 356
Бэрджэс Джон Ў. (Burgess John W.) 23, 40
Бэрк Эдмунд (Burke Edmund) 209, 212, 229, 230, 232
Бэрклі Гамфры (Berkeley Humphry) 311
Бэрнс Джэймз М. (Burns James М.) 302
Бэрнштайн Эдуард (Bernstein Eduard) 97
В
Вашынгтон Джордж (Washington George) 183, 304
Веласкес Фідэль (Velazquez Fidel) 163
Верба Сідні (Verba Sidney) 22
Вітфогель Карл (Wittfogel Karl) 388
Вэбэр Макс (Weber Max) 314, 329
г
Гавэл Вацлаў (Havel Vaclav) 167
Гайд Чарлз (Hyde Charles) 477
Гамарск’ёлд Даг (Hammarskjold Dag) 467
Гамфры Губерт (Humphrey Hubert) 215
Ганды Індыра (Gandhi Indira) 303, 400
Ганды Махатма (Gandhi Mahatma) 301
Гантынгтан Сэмюэл (Huntington
Samuel Р.) 188. 198, 199, 218, 403, 408, 409
Гарбачоў Міхаіл (Горбачев Мйхайл) 48, 58, 106, 125, 167, 199, 207, 208, 258, 291—293, 321, 365, 392, 421, 430, 441, 442, 452, 453, 467, 472
Гардынг Ўорэн Дж. (Harding Warren G.) 304
Гарлан Джон (Harlan John) 344, 353
Гартман Фрэдэрык Г. (Hartmann Frederick Н.) 434, 438, 481
Гегель Фрыдрых (Hegel Friedrich) 100, 101
504 • ПАКАЗАЛЬНІК ІМЁНАЎ
Гёбельс Ёзэф (Goebbels Joseph) 149
Гёрынг Герман (Goering Hermann) 109
Гірц Кліфард (Geerte Clifford) 193, 400
Гітлер Адольф (Hitler Adolf) 51, 52, 108, 109, 110, 187, 304, 305, 313, 417, 435, 443
Глен Джон (Glenn John) 223
Гобс Томас (Hobbes Thomas) 87—90, 229
Гойс Тэадор (Heuss Theodor) 310
Голдўотэр Бары (Goldwater Barry) 58
Голмс Олівэр Ўэндэл (Holmes Oliver Wendell) 349
Гоўвэр Л. К. Б. (Gower L. С. В.) 339
Гофман Стэнлі (Hoffman Stanley) 482, 483
Грамыка Андрэй (Громыко Андрей) 208
Грант Улісіс (Grant Ulysses) 304
Гроцыюс Гуга (Grotius Hugo) 479
Грэй Робэрт (Gray Robert) 157
Грэм Філіп (Gramm Phillip) 295
Гу Яобан (Hu Yaobang) 415
Гувэр Дж. Эдгар (Hoover J. Edgar) 329
Гэлмз Джэсі (Helms Jesse) 30
Гюлом Гюнтэр (Guillaume Guenther) 313
д
Даглас Ўільям О. (Douglas William О.) 353
Дайкс Г’ю (Dykes Hugh) 289
Дакмэджан Джордж (Dukmeijan George) 215
Дал Робэрт (Dahl Robert) 28, 60, 64, 138, 176, 303
Далай Лама (Dalai Lama) 391, 392
Далес Джон Фостэр (Dulles John Foster) 308
Даўнз Энтані (Downs Anthony) 56
Джонсан Ліндан Б. (Johnson Lyndon
В.) 58, 62, 445
Джонсан Эндру (Johnson Andrew) 274
Джэксан Эндру (Jackson Andrew) 304
Джэферсан Томас (Jefferson Thomas) 91, 184, 230, 304, 334
Дзюркейм Эміль (Durkheim Emile) 417, 418
Доі Такако (Doi Takako) 206
Дойч Карл (Deutsch Karl) 399, 403, 406
Доўл Робэрт (Dole Robert) 160
Дувалье Франсўа (“Папа Док”) (Duvalier Francois (“Papa Doc”)) 309
Дувэржэ Марыс (Duverger Maurice)
186, 189, 190
Дукакіс Майкл (Dukakis Michael) 222
Дэ Гаспэры Алкід (De Gasperi Alcide) 301
дэ Голь Шарль (de Gaulle Charles) 154, 175, 239, 271, 272, 301, 304, 310, 343, 360, 447
Дэ Куэльяр Хаўер Перэс (de Cuellar Javier Perez) 465, 467
дэ Ля Мадрыд Мігель (de La Madrid Miguel) 382, 383
дэ Мантэск’ё Шарль (de Montesquieu Charles) 92, 118
Дэ СэнП’ер, абат (de SaintPierre, Abbe) 459
Дэбрэ Мішэль (Debre Michel) 175
Дэбс Юджын (Debs Eugene) 98, 99
Дэйлі Рычард (Daley Richard) 214
Дэн Сяопін (Deng Xiaoping) 106, 339, 366, 415
Д’Эстэн Жыскар (d’Estaing Giscard) гл. Жыскар д’Эстэн Валеры
ж
Жао Зыян (Zhao Ziyang) 415
Жарэс Жан Лявон (Jaures Jean Leon) 97
Жыскар д’Эстэн Валеры (Giscard d’Estaing Valery) 2Т2
I
Істан Дэйвід (Easton David) 28, 48, 123, 124
Каддафі Муамар (Quaddafi Muammar) 304
Каплан Абрагам (Kaplan Abraham) 36
Кардоза Бэнджамін (Cardozo Benjamin
N.) 349
Картэр Джымі (Carter Jimmy) 55, 308, 441, 444, 445, 452
Кастра Фідэль (Castro Fidel) 303, 440
ПАКАЗАЛЬНІК ІМЁНАЎ • 505
Кенэды Джон Ф. (Kennedy John F.) 249, 306, 441
Кенэды Эдвард (Kennedy Edward) 30
Кенэды Энтані (Kennedy Anthony) 350
Кен’ята Джомо (Kenyatta Jomo) 303
Кёль Мат (Koehl Matt) 111
Кёніг Луіс (Koenig Louis W.) 308
Ki B. A. (Key V. 0.) 147
Кізінгер Курт (Kiesinger Kurt) 304
Кім Дэ Джун (Kim Dae Jung) 421
Кінг Марцін Лютармалодшы (King
Martin Luther Jr.) 143
Кісінджэр Генры (Kissinger Henry) 55
Кляўзэвіц Карл фон (Clausewitz Karl von) 28
Коль Гельмут (Kohl Helmut) 304
Корнгозэр Ўільям (Kornhauser William) 149, 150
Коўлман Джэймз C. (Coleman James
S.) 410
Кун Томас (Kuhn Thomas) 36, 37
Л
Ласўэл Гаралд (Laswell Harold) 60, 210
Ленін Уладзімір (Ленйн Владймйр)
100, 101, 104—106, 183, 192, 303, 344, 363, 365, 444
КНІГІ ОНЛАЙН
