Краязнаўцы Віцебшчыны другой паловы XX - пачатку XXI ст.
біябібліяграфічны даведнік
Мікалай Півавар
Выдавец: Кнігазбор
Памер: 372с.
Мінск 2010
Даведаўшыся прастварэнне клуба падтрымкі рэстаўрацьіі «Узгор’е», стау яго актьіуным удзельнікам, членам праўлення. Браў удзел у раскопках, якія ладзілі археолап В.М. Ляўко. Л. Калядзінскі, М. Ткачоў і інш. Выступаў з паведамленнямі на пасяджэннях клуба. У канцы 1980х — пачатку 1990х гг. цесна супрацоўнічаў з віцебскім абласным камітэтам ЛКСМБ. Сумесна выпрацоўваліся планы аднаўлення гісторыкакультурнай спадчыны горада і вобласці (у межах дзейнасці камсамола). Дзякуючы падтрымцы арганізацыі, ажыццявіў шэраг турыстычнакраязнаўчых вандровак па Віцебшчыне, Беларусі.
Актыўная дзейнасць, якую праводзіў В.М. Арлоў, супала з аднаўленнем цікавасці шырокіх слаёў насельніцтва горада да беларускай мовы, гістарычнай спадчыны. Па запрашэнні Д. Сімановіча, які працаваў рэдактарам на абласным тэлебачанні, зрабіу шэраг перадач, прысвечаных абароне беларускай мовы. гісторыкакультурнан спадчыне горада. Былі падрыхтаваны і некалькі цыклаў перадач і наабласным і гарадскім радыё. Па шэрагу аб’ектыўных і суб’ектыўных прычын выступленні ў масмедыя спыніліся да 1996 г.
Напачатку 1990хгг. стаў актыўна ўдзельнічаць у палітычным жыцці Віцебска. Узначальваўсуполку Народнага фронту «Адраджэнне» ў ВДТІ. Уваходзіў у грамадзянскую камісію па экалогіі пры гарвыканкаме. Браў удзел у грамадскіх форумах і палеміцьі па пытаннях беларускай мовы і гістарычнага лёсу беларускай нацыі з грамадскай арганізацыяй «Славянскі сабор», культурнаасветніцкай арганізацыяй «Русь».
У канцы 1990х гг. працаваў метадыстам у краязнаўчым аддзеле ВАААППДіП. Распрацаваў шэраг метадычных парад па складанні радаводу і правядзенні турыстычнакраязнаўчых вандровак.
Удзельнік рэспубліканскіх і рэгіянальных канферэнцын, дзе выступаў з паведамленнямі на краязнаўчую тэматыку. Аўтар кнігі «Каляды ў народнай міфалогіі», шэрагу артыкулаў у рэспубліканскім і мясцовым перыядычным друку на тэму абароны мовы. помнікаў гісторыі і культуры, экалогіі Віцебшчыны. Mae прыватны архіў. Частка матэрыялаў аформлена і падрыхтавана да друку.
Валянцін Арлоў
Каляды ў народнай міфалогіі
Тв.: Кніга: Каляды ў народнай міфалогіі. Віцебск, 2004. 16 с. _
Артыкулы ў мясцовым перыядычным друку: Ратуша на Духавон гары // ВР. 1990.
Аб этнагенезе беларусаў // Выбар. 1991. № 6. С. 7; Роздум пасля з езда ТБМ // ВР. 1991 № 134 — С 4' У памяці Грунвальд // ВР. 1991. № 137. С. 4; За бацькам Мурауевым?: [статус бел мовы] // НС. — 1992. — № 22. С. 5; Аб мове і іншым // ВК. — 1992. — № 33. — С. 6, Ці ведае чытач_ // Віцьбічы —1993. — № 62. — С. 2; Чаму ў беларусаў мова беларуская // Віцьбічы. — 1993. — № 120 124, 145' У вытокаў: [славянства] // Выбар. 1993. № 7. С. 7; Народ, гісторыя, культура // Выбар. 1993. — № 8 — С. 3; «Княжанні», гарады, Полацкая зямля // Выбар. — 1993. — № 15^— С. 7, Бітва пад Іванскам // Выбар. — 1994. — № 1, 2; Ганебна адчуваць сябе падпольным беларусам // ВІА —1998. — № 4А u. a.
Літ' Кадушка В Валянцін Арлоў: «Беларуская мова перанесла шмат выпрабаванняў» // HO. — 199b. № 10. — С. 4; Інтэрв'ю В.М. Арлова (вясна 2006) // Асабісты архіў М.В. Півавара.
22
АРЛОЎУЛАДЗІМІР АЛЯКСЕЕВІЧ (25.08.1953, г. Полацк), краязнаўца, пісьменнік. Скончыў гіст. факультэт БДУ (1975) Працаваў настаўнікам гісторыі ў СШ № 3 г. Наваполацка (1975), супрацоўнікам (карэспандэнтам, заг. аддзела, намеснікам рэдактара) Наваполацкай гарадской газеты «Хнмнк» (19761986), рэдактарам выдавецтва «Мастацкая літаратура» ў Мінску (19881997), потым на самастойнай творчай працы.
Краязнаўчуюдзейнасць распачаўу студэнцкія гады. Займаеццадаследаваннем гісторыі г. Полацка і Полаччыны. Аўтар шэрагу артыкулаў у рэспубліканскім і мясцовым перыядычным друку. Найлепшым краязнаўчым даследаваннем, прысвечаным роднаму краю, можналічыць кнігу «Таямніцы полацкай гісторыі» (1994, 2001). На высокім навуковым і мастацкім узроўні апісваюцца розныя старонкі гісторыі і культуры Полаччыны. Аўтар сцэнарыяў дакументальных фільмаў «Ефрасіння Полацкая» (1989), «Беларускія матывы» (1990). Пераклаў на беларускую мову кнігу М. Упашчыка «Былатакая вёска» (1989).
Актыўлы ўдзельнік грамадскагажыцця краіны і Полаччыны ў прыватнасці. Адзін з арганізатараў гісторыкакультурнага аб’яднання ў дапамогу рэстаўрацыі і археалагічным раскопкам «Маладзік» у Полацку, полацкай філіі БНФ «Адраджэнне», якія паўсталі ў канцы 1980х гг. Удзельнік навуковых канферэнцый, літаратурных чытанняў і сустрэч. Перадаў некаторыя дакументы, кнігі і частку рэчаў у Музей беларускага кнігадрукавання, Полацкі краязнаўчы музей, Музей Я. Драздовічаў в. Германавічы Шаркоўшчынскага раёна, гісторыкаэтнаграфічны музей ў в. Гудзевічы МастоўскагараёнаГродзенскай вобл. і інш. Некаторыя рукапісы перадаў у Полацкі занальны архіў. Падтрымлівае кантакт з шэрагам дзяржаўных і грамадскіх арганізацый у Беларусі і за мяжой.
Член Саюза беларусіх пісьменнікаў (1986). Узнагароджаны медалём Францыска Скарыны (1991), выдавецкай прэміяй імя У. Караткевіча (1993), літаратурнай прэміяй імя Ф. Багушэвіча ПЭНцэнтру (1996), прэміяй імя Барыса Кіта (2004).
Тв.: Кніга: Таямніцы Полацкай гісторыі. — 2е выд. — Мн.: Полымя, 2002. — 464 с.
Артыкулы ў навуковым друку: Полацкія кадэты // Спадчына. — 1993. — № 1 — С 2840' Alma mater Polocensis // БМ. —1996. — № 3. — С. 6670.
Артыкулы ў мясцовым перыядычным друку: Выток нашай памяці // ВР — 1987 — № 171 — С 4' Alma mater Polocensis // Спадчына. 1999. № 2. С. 3073; Перліна Полацкага дойлідства: [Спаская царква] // СК. — 1989. — № 129. — С. 3; Вяртаецца пстарычная памяць. Да выхаду першага нумару часопіса «Спадчына» // СК. — 1989. — № 161. — С. 3; Хто выкраў крыж Еўфрасінні? // НС — 1991 — № 12 13' Вяртанне святыні: [Еўфрасіння Полацкая] // НС. 1991. — № 39. — С. 45; Хто выкраў крыж Еўфрасінні // • — 1 № 581 591 65; Пад УлаДаю Перуна і Сварога // ПВ. — 1992. — № 5964; Таямніцы полацкай псторыЛ/ НС. — 1992. — № 89, 92, 95, 101; Тайна крыжа Еўфрасінні // ВР. — 1993. — № 11 17’ Якім ён быу, Леў Сапега? // НС. — 1997. — № 85. — С. 6; Полацкія лабірынты//Навіны. — 1999 — 12 сак — С 6' Забытая almamater//Навіны. —1999. — 26 сак. — С. 6.
Лі»; 9ЦІП™ полацкі аРхіваРь|ус: [У. Арлоў] // БМ. — 1996. — № 3. — С. 63; Патролнна А. У чаканні залатога веку. [У. Арлоў] // ВК. 2001. № 9. — С. 3; Конышева Н. Владммнр Орлов: «XXI столетне должно стать золотым веком для Беларусн» // ВК. — 2001. — № 56. — С. 3; Філімонава Т. На полацкай зямлі яшчэ шмат таямніц // ПВ. — 2002. — № 33. С. 2; Арлоў Уладзімір // Памяць: Гісторыкадакументальная хроніка горада Полацка. — Мн.: БелЭн, 2002. — С. 784; Каленік А. Радзіма маёй душы // ПВ. — 2003 — № 9596 — С 8' Анкета «Краязнаўцы Віцебшчыны». Арлоў У.А. (9.02.2007) //Асабісты архіў М.В. Півавара.
. АРЦІМОВІЧ СIАНІСЛАЎ ІОСІФАВІЧ (13.03.1897, в. Орцы Дзіснепскага пав., цяпер Міёрскі раён — 14.01.1974), мастак, краязнаўца. Скончыў двухкласнае народнае вучылішча. Разам з бацькамі жыў у СанктПецярбургу (19101920), вучыўся на курсах малявання пры Акадэміі мастацтваў. Пасля грамадзянскай вайны вярнуўся на Міёршчыну, працаваўу гміне, дзе складаў планы, схемы, карты.
Вывучаў родны край. Запісваў мясцовыя легенды, паданні, склаў нарыс па гісторыі Міёршчыны (неапублікаваны). 3 1944 г. жыўу Польшчы.
Літ.: Арцімовіч С.І. // Памяць: Гісторыкадакументальная хроніка Міёрскага раёна. — Мн.: Бел. навука,
23
АРЭХ МІКАЛАЙ УЛАДЗІМІРАВІЧ (9.09.1971, в. Жоўніца Шаркоўшчынскага раёна Віцебскай вобл.), краязнаўца, педагог. Скончыў гіст. факультэт МгДПІ. Працуе „астаўнікам гісторыі ў Гуцкай CH1 Пастаўскага раёна. Збірае і апрацоўвае матэрыял па гісторыі месца пражывання: вёскі Гута, Галбейшчына. Стварыў краязнаўчы музей у Гуцкай CLU. Аўтар гісторыкагеаграфічнага нарыса «ГутаГолбія» падрыхтаванага разам з I. Пракаповічам.
Тв.: (разам з I. Пракаповічам) ГутаГолбія: Гісторыкагеаграфічны нарыс Галбейскага краю. — Мн.: Кнігазбор, 2007. — 88 с.
АСВЯЦІНСКІ ГЕРАЛЬД БАЛЯСЛАВАВІЧ (23.01.1932, п. Ялізава Магілёўскай вобл. 12.05.2006), краязнаўца. Скончыў юрыдычны факультэтБДУ (1955), Дзяржаўны інстытут тэатральнага мастацтва ў Маскве. Заслужаны дзеяч культуры Беларусі (1967). Працаваў на камсамольскай і савецкай рабоце на Гродзеншчыне, начальнікам упраўлення культуры Гродзенскага аблвыканкама. дырэктарам Беларускага дзяржаўнага акадэмічнага тэатра імя Я. Коласа ў Віцебску (19651992), дырэктарам Беларускага тэатра «Лялька» (19932002).
Удзельнічаўу краязнаўчым руху Віцебшчыны. Браў актыўны ўдзел у працы Віцебскага абласнога аддзялення БДТАПГіК. Выконваў абавязкі старшыні праўлення Віцебскага абласнога краязнаўчага аб’яднання (19901994). Аказваў значную падтрымку краязнаўчым суполкам і краязнаўцамаматарам праз арганізацыю аўтобусных паездак на канферэнцыі. экскурсіі, у
вандроўкі. Аўтар артыкулаў і брашур, у якіх асвятляў свае меркаванні адносна абарончых збудаванняў Віцебшчыны ў раннім сярэднявеччы.
Тв.: Абарончыя сістэмы старажытнай Полаччыны: [саматуж. выд.]. —Віцебск, 2002; Некаторыя версіі са старажытнай гісторыі Полацкай зямлі. Абарончыя сістэмы старажытнай Полаччыны: [саматуж. выд.]. Віцебск, 2003. — 19 с.; Непаўторны мой край, або Хто абароніць Рубаўскую сістэму? // ВР. — 1989. — №42.—С. 4. ■
Літ.: Валодзька Г. Краязнаўцы Паазер'я —яднайцеся//ВР. —1991. —№65. — С. 3; Ганчароў У. Гэтае імя трэба было б занесці ў кнігу рэкордаў Гінэса // ВР. —1992. — № 11. — С. 4; Памяці Геральда Асвяцінскага // НС. — 2006. — № 56.—С. 8.
АСІНОЎСКІ СВЯТАСЛАЎ МАРКАВІЧ (Алесь Соніч, Алесь Смаляніч, Васіль Зарапок) (21.09. 1951, м. Смаляны Коханаўскага раёна Віцебскай вобл., цяпер Аршанскі раён), краязнаўца, журналіст. Скончыў СШ № 4 г. Оршы, факультэт журналістыкі БДУ (1973). рэдактарскае аддзяленне Ваеннагуманітарнай акадэміі ў Маскве (1990). Служыў ваУС СССР (19731994), працаваў у газеце ЧБВА «Во славу Роднны» карэспандэнтам аддзела баявой падрыхтоўкі і жыцця войск. адказным сакратаром (1984—1994), нам. галоўнага рэдактара гісторыкапубліцыстычнага часопіса «Беларуская мінуўшчына» (19941998). Арганізатар і гал. рэдактар навуковапрактычнага часопіса «Архівы і справаводства» (з 1999). Член Саюза журналістаў Беларусі (1986), Археаграфічнай камісіі Дэпартамента па архівах і справаводству (2000).
КНІГІ ОНЛАЙН
