Краязнаўцы Віцебшчыны другой паловы XX - пачатку XXI ст.
біябібліяграфічны даведнік
Мікалай Півавар
Выдавец: Кнігазбор
Памер: 372с.
Мінск 2010
Шумілінскага раённага аддзялення ДТСААФ. Разам з выкананнем прафесійных абавязкаў праводзіў вялікую грамадскую, пошукавую і краязнаўчую гірацу. Так, пэўны час з’яўляўся
15
кіраўніком пошукавага аддзела «Памяць» пры Шумілінскім раённым аддзеле ДГСААФ. Сабраў шмат звестак сярод мясцовага насельніцтва пра месцы знаходжання савецкай і нямецкай ваеннай тэхнікі (самалётаў, танкаў). падбітай у часы ванны, і склаў карту. Разам са спартыўнатэхнічным клубам «Чайка» (Мінск) удзелыйчаў у пад’ёме самалёта Як1, збітага каля в. Стрэшава Шумілінскага раёна ў 1943 г. (1983). Стаў адным з ініцыятараў усталявання у памяць падзей Вялікай Айчыннай вайны самаходнаартылерыйскай устаноўкі (САУ2) у в. Мішневічы Шумілінскага раёна. гарматы ў г.п. Шуміліна, будаўніцтва некаторых гюмнікаў савецкім салдатам і добраўпарадкавання воінскіх могілак часоў Вялікан Айчыннай вайны (Алеі Герояў у г.п. Шуміліна. помніка двум невядомым савецкім салдатам каля шашы ВіцебскПолацк). Выяўляў імёны асоб, якія атрымалі званне Герояў Савецкага Саюза пры вызваленні Шуміліншчыны (106 асоб), стаў адным з ініцыятараў і арганізатараў сустрэчы гэтых людзей у Шуміліна ў 1980я гг.
Сабраў значную колькасць прадметаў матэрыяльнай культуры па гісторыі Шуміліншчыны, сярод якіх каменныя сякеры, ядры, ночвы, жорны і інш. Сабраў і захоўвае ў прыватным архіве значную колькасць фотаздымкаў. аўтабіяграфій, успамінаў мясцовых жыхароў пра падзеі Вялікай Айчыннай, лісты з фронту, перапіску з ветэранамі. якія ваявалі на Шуміліншчыне. Браў удзел у падрыхтоўцы кнігі «Памяць» Шумілінскага раёна. Вялікая колькасць матэрыялаў была выкарыстана і апублікавана пад прозвішчамі іншых аўтараў. Аўтар артыкулаў у мясцовым перыядычным друку, у якіх адлюстроўваліся падзеі Вялікай Айчыннай вайны на тэрыторыі раёна, лёсы землякоў, ветэранаў войнаў, хроніка абарончамасавай работы і добраўпарадкаванне помнікаў. прысвечаных падзеям 19411944 гг. на Шуміліншчыне. Выклікаюць цікавасць сабраныя ім матэрыялы пра асілкаў, людзей незвычайнай фізічнай сілы, якія жылі ў родным краі ў мінулым.
Перадаў значную частку калекцыі ў Мінскі краязнаўчы рэспубліканскі музен, матэрыялы пра шумілінцаў удзельнікаў італьянскага руху Супраціўлення — у музей Вялікай Айчыннай вайны.
Сваёй актыўнай папулярызатарскай і асветніцкай дзейнасцю паўплываў на фарміраванне цікавасці да гісторыі і культуры роднага краю некаторых сучасных краязнаўцаў Шуміліншчыны і аматараў даўніны (А.Л. Бычкова, В.В. Улюценка).
Склаў карту валуноў Шуміліншчыны. Валодае інфармацыяй праразмяшчэнне найбольш шануемых камянёў натэрыторыі раёна, напрыклад. пра каменьследавік каля в. Мішневічы Шумілінскага раёна з выявамі слядоў Багародзіцы і чорта.
У прыватнай сядзібе ў в. Мішневічы Шумілінскагараёна стварыў парк камянёў «Каменньі сад». На плошчы 0,5 га змяшчаюцца некалькі соцень камянёў. 3 іх выкладзены кампазіцыі, у асноўным на рэлігійныя тэмы, сюжэты легендаў і паданняў Шуміліншчыны. Апрацоўвае камяні і робіць з іх скульптурныя кампазіцыі, напрыклад, каменьсэрца, каменьмядзведзь, каменькачка і інш.
Цікавіццафіласофіяй касмізму, вучэннем М. Рэрыха. Стварыў музей «Воінства Хрыстова» («Сэрца Данка»), у якім адлюстраваў свае погляды нажыццё, сваюсістэму светаўспрымання. Паслядоўнік вучэння Парфірыя Іванова. Займаецца папулярызацыяй агратурызму. Па матэрыялах Ф. Анапрыенкі створаны DVDдыск (захоўваецца ў прыватным архіве).
Паэт. Аўтар вершаў, у якіх творча перапрацоўвае легенды і паданні роднага краю, падзеі гісторыі, прыродную спадчыну. Сярод іх адзначым прысвечаныя обальскаму падполлю, Вялікаму каменю, Маланкінай гары. Разам з А.В. Міхеевым напісаў «Песню пра Шуміліна».
Узнагароджаны граматамі ЦК ДТСААФ БССР. СССР.
Тв ■ Баявое хрышчэнне: [М.С. Зайцаў]// ГС. —1980. — 12жніўня; Удзельнік парада Перамогі: [В.І. Усцінаў]// ГП. — 1982. — 23 лют.; Бой на світанні: [Ф.Я. Мішчанка] // ГП. — 1982. — 22 крас.; Народны заступнік: [А.Н. Афанасьеў]// ГП. —1982. — 20 ліст.; Бяроза Фядота Сяргушкіна// ГП. —1983. — 27 студз.; Удзельнікі парада Перамогі// ГП, —1983. — 22 лют.; Вахта Памяці не скончыцца ніколі//ГП. —1983. — 31 мая; Памятная запіска С.М. Будзённага: [падарунакСіроцінскай СШ] // ГП. —1983. —14 ліп.; (разам з У. Нарушэвічам) На мяжы партызанскай зоны// ГП. —1983. —17 ліст.; Цаной жыцця свайго: [С. Дзянісава]// ГП. —1983. — 21 снеж.; Партыі радавы: [П.В. Сцяпанаў] // ГП. — 1984. — 1 студз.; Нязлоўная Ася: [С.Я. Арцем’еў] // ГП. — 1984. — 3 студз.; Узнагароды ветэрана: [Іван з. в. Шчарбакі Шумілінскага раёна пасадзіў бярозавы гай у памяць усіх Іванаў, якія загінулі на вайне] // ГП. —1984. — 23 лют. — С. 3; Паходня мужнасці вялікай // ГП. — 1984. — 22 сак.; «I мёртвыя мы будзем жыць...»: [У. Батакоў] // ГП. — 1984. — 12 крас.; Салдацкая памяць: [Р.Д. Белы] // ГП. —1984. —12 мая; Іванаў чай: [І.К. Іваноў] // ГП. —1984. — 7 чэрв.; Загад адз_ін — уперад!// ГП. —1984. — 23 чэрв : Создаем летопнсь славы // Советскнй патрнот. —1984. — 24чэрв.; Пайшоў
16
хлопчык на вайну: [В.В. Дзямідаў] // ГП. — 1984. — 21 ліп.; Два байцы // ГП. — 1984._28 31 ліп ■ Словя аб мужнасці: [В. Улюценка] //ГП. — 1984. — 25 жніўня; Тайна дзвюх бяроз // ГП. — 1984.’— 2 кастр • Ля ГПеН Л1985РаД№ 7’ Ма^ С ^ыльнікаў]" ГП. 1985. 19 студз.; Па загаду сэрца: [Ю.А. Цярэн'я] // гп ~1 о 77 п 3| п Д НІабШуміліншчыне//ГП.20, 24жніўня; Вайна іхлеб: [М. Глушакоў // ГП “ ~ No 49 : П^М„ЯЦЬ сэрцэ: [С.Г. Сокалава] // ГП. 1985. № 30. С. 3; Ля сцен Ленінграда //
' 198ЬП = 39‘ ~ С 3; 3 баявога задання не вярнуліся // ГП. —1985. — № 55; Шумалнно чтнт геоо
по(£і ?9^ гГерН°Й ГРУППЫ В°«Сгп~ 1±' ~ 13 чэрв; тР°е У парадного расчёта // Знамя победы. —1985. —16 ліп Героі не паміраюць // ГП. 1989. — № 7476; Парад Перамогі // ГП. 1990. і бьільІХ пакаленняў»: [паданне пра назву в. Валатоўкі Шумілінскага раёна] // ГП. —
1 П ~ ~ 3: Пр? пана Заблоцкага і яго мыла // ГП. — 1994. — № 1819. — С. 3.
ІТ ^1адзіміРаЎ В Д°Ўгая даР0Гг?пРаз вайнУ11 гп —1988. — 8 сак.; Кавалеўскі С. Мішневічы // НС — « 8 снеж — с 5; Мароз М. «Што ёсць ісціна» // ГП. — 2005. — № 71 — С 7 Улюйенка У Давелка на Ф.А. Анапрыенка (2.02.2009) //Асабісты архіў М.В. Півавара. Ц у. даведка
АНІСОВІЧ ЛАРЫСА ЭДУАРДАЎНА (21.03.1964, г. Орша Віцебскай вобл.), краязнаўца. Скончыла СШ № 6 г. Оршы (1981), гіст. факультэт МДПІ (1987). Працавала настаўнікам псторыі у СШ № 11 г. Оршы (19861999), метадыстам аддзела краязнаўства, кіраўніком 5Ргяпа^Га^P™ЎаРшанскім цэнтры дзіцячаюнацкагатурызму і экскурсій (19992008). У СШ № 11 кіравала Музеем славы выпускнікоў школы. Да вывучэння гісторыі роднага краю далучылася працуючы ў школе. Значны ўплыў аказала Т.М. Вароніна.
У межах выканання працоўных абавязкаў ажыццяўляла метадычную дапамогу школьньім музеям Оршы. З’яўлялася адным з арганізатараў дзіцячых «Аршанскіх чытанняў», на якіх аоараняліся навуковыя працы. Ажыццяўляла метадычнае кіраўніцтва падрыхтоўкай школьнікаў да ўдзелу ў I Рэспубліканскім праваслаўным фестывалі. Разам з Ю. Копцікам уклала зборнік «Легенды і паданні Аршаншчыны», a з Т.М. Варонінай выданне «Орша__________ город ннтересный».
. Тв: ^ мНйЫ' падаУяі дРшаншчыны /уклад. Л. Анісовіч. — Орша: Цэнтр імя Філона Кміты, 2004. — 61 с.; (разам з і м. варонінан) Орша— город мнтересный: путеводнтель no древней Орше —Мн 2008 _12 с'
Літ.: Анкета «Краязнаўцы Віцебшчыны». Анісовіч Л.Э. (19.04.2010)//Асабісты архіў М.В. Півавара.
АНІСЬКОВІЧАЛЯКСАНДРУЛАДЗІМІРАВІЧ (5.04.1972, г. Калінінград, РФ), мастак, краязнаўца. Скончыў мастацкаграфічны факультэт ВДУ (1994). Працуе дызайнерам вонкавай рэкламы, дырэктар фірмы «Сангор».
Даследуе архітэктурную спадчыну Віцебшчыны. Удзельнічае ў грамадскім жыцці вобласці, аддаючы перавагу ахове помнікаў гісторыі і культуры. Цікавіцца гісторыяй сваёй малой радзімы (в. Лявонпаль Міёрскага раёна) пачаўз дзяцінства, пад уплывам бацькоў. Пад час навучання ва ўніверсітэце пад уплывам мастака і настаўніка А. Мемуса пачаў рабіць жывапісную [гРаФічнУю рэканструкцыю архітэктурных аб’ектаў. Значны ўплыў на фарміраванне зацікаўленасці да гісторыі архітэктуры малой радзімы аказаў пісьменнік, краязнаўца, старшыня таварыства «БеларусьЛатвія», ураджэнец Лявонпаля С. Панізьнік. 3 1998 г. пачаў даследаваць гісторыю і культуру Міёршчыны і Дрысеншчыны (Верхнядзвіншчыны).
Актыўны прапагандыст сваёй малой радзімы ў друку і мастацтве. Браўудзел у мастацкім культурнагістарычным праекце маладых мастакоў Полаччыны, пленэры «У пошуках Атлантыды», які ладзіўся ў былым м. Лявонпаль (2005), атаксамаў выставах, якія ладзіліся па выніках праектаўПолацку (Дзіцячая мастацкая школа, 2005, ВАКМ, 2006). Па матэрыялах гэтага пленэра выдаў сваім коштам буклет «Лявонпаль: маладыя мастакі». Перадаў шэраг матэрыялаў ў «Музей Радзімазнаўства» («Хата бабкі Параскі») у в. Лявонпаль. Зрабіў выкшталцоныя шыльды для гэтага музея і яго філіяла «Хата бабкі Ядзвінні».
Аўтар некалькіх культурных праектаў, сярод якіх «Помнікі гісторыі нашай Радзімы», у якім асэнсоўвае ролю, якую адыгрывала наваколле ў шляху «з варагаў у грэкі», помнікі Лявонпальшчыны: палац, будынкі касцёла, калона ў гонар Канстытуцыі 3 мая 1791 г. Падрыхтаваў буклет «Лявонпаль — былое і сучаснае».
Аўтар і выканаўца праекта «Рака расказвае гісторыю» (частка інтэрнацыянальнага праекта «ДзвінаДаўгава»), які прысвечаны культурнагістарычнай спадчыне роду Лапацінскіх У Прыдзвінскім краі (маёнткі ў Лявонпалі, Росіцы і Сар’і). На аснове друкаваных крыніц і матэрыялаў, атрыманых у экспедыцыях, аналізуецца і прапагандуецца матэрыяльная і духоўная спадчына Прыдзвіння, звязаная з дзейнасцю славутага роду. Цікавасць выклікае
17
графічны рад праекта: у ім прадстаўлены шэраг малюнкаў, фотаздымкаў, зробленых у розныя часы, рознымі аўтарамі, расцярушаных па розных выданнях, калекцыях, музейных зборах, інтэрнэтсайтах, якія складана знайсці недасведчанаму чалавеку. Асаблівую каштоўнасць прадстаўляюць выкананыя аўтарам графічныя рэканструкцыі Лявонпальскай сядзібы, палацу і яго частак, храмаў (касцёла ў Росіцы, Троіцкай царквы і сінагогі ў Лявонпалі). Па матэрыялах праекта стварыў кампакт дыск, на якім пісьмовыя і графічныя дакументы прадстаўлены ў электронным выглядзе. У межах праекта «Дзвіна—Даўгава» распрацаваў турыстычную картусхему «Скрытые драгоценностн».
КНІГІ ОНЛАЙН
