Краязнаўцы Віцебшчыны другой паловы XX - пачатку XXI ст.
біябібліяграфічны даведнік
Мікалай Півавар
Выдавец: Кнігазбор
Памер: 372с.
Мінск 2010
АРКУШ АЛЕСЬ (Васіль Кроква, А.К., сапр. Аляксандр Барысавіч Козік) (28.05. I960, г. Жодзіна), пісьменнік, журналіст. Скончыў аддзяленне аўтатрактарнага электраабсталявання Жодзінскага палітэхнікума (1979), планаваэканамічны факультэт БДІНГ (1987). Працаваў канструктарам на Беларускім аўтамабільным заводзе (1981), інжынерам на Наваполацкім заводзе «Вымяральнік» (19871988); карэспандэнтам у газеце «Знамя новостройкн» Наваполацкага будтрэста № 16 (19881996), карэспандэнтам газеты «Внтебскнй курьер М» (19962006). Стваральнік Таварыства вольных літаратараў (1993). Уваходзіў у літаратурную суполку «Тутэйшыя». 3 1987 г. жыве ў Полацку.
3 дзяцінства любіў краязнаўчыя кнігі. У малодшыя школьныя гады хадзіў у краязнаўчы гурток ў Жодзіне, пры Палацы культуры Смалявіцкай ДРЭС. Значны ўплыў на фарміраванне краязнаўчых зацікаўленняў аказаў Г. Каханоўскі.
Займаецца даследаваннямі гісторыі Жодзіна, Полацка, атаксама гісторыяй беларускай
літаратуры. Аказаў дапамогу ў стварэнні гарадскога музея ў Жодзіне. Браў удзел у шэрагу краязнаўчых канферэнцый, якія праводзіў Полацкі дзяржаўны музейзапаведнік. Удзельнічаў у літаратуразнаўчых канферэнцыях, якія праводзіліся ПДУ, дзе выступаў з дакладамі па гісторыі літаратурнага руху Полаччыны. Удзельнічаў у шэрагу канферэнцый у I Іознані, дзе чытаў даклады пра гісторыю замежных(скандынаўскіх і польскіх) уплываў на Полаччыну і пра пазацэнзурны друк Полаччыны ў 8090 гг. XX ст. Аказаў дапамогу ў зборы матэрыялаў па беларускім пазацэнзурным друку канца XX ст. і па гісторыі літаратурнага таварыства «Тутэйшыя». Падтрымліваў адносіны з ГА «Дыярыюш».
Асвятляе ў CM1 гісторыю Полацка. Аўтар шэрагу артыкулаў у рэспубліканскім і мясцовым перыядычным друку: у часопісах «Дзеяслоў», «Arche», «Калосьсе», «Правінцыя», газетах «НН», «Внтебскнй Курьер М». Напісаў шэраг эсэ. у якіх рознабакова асвятляецца гісторыя і культура Полаччыны. Некаторыя з іх надрукаваны ў кнізе «Аскепкі вялікага малюнку». У часопісе беларусаў Беласточчыны «Правінцыя» (выйшла толькі 2 нумары) надрукаваў матэрыял пра гісторыю непадцэнзурнага друку Віцебшчыны. Атрымаў прэмію за матэрыялы па гісторыі Полацкага аэрадрома. Аўтар тэксту гімна горада Полацка і песень для шэрагу рокгуртоў: «Мясцовы час», «R1MA».
Аўтар успамінаў пра дзіцячыя гады ў Жодзіне, якія павінны выйсці у кніжнай серыі «Кнігарня "Нашай нівы”». Аўтар дзесяці зборнікаў паэзіі і двух зборнікаў эсэістыкі. Выдаваў літаратурны альманах «Ксэракс беларускі». Заснавальнік, выдавец і гал. рэдактар літаратурнага альманаху «Калосьсе» (часопіс Таварыства вольных літаратараў, заснаваны ў 1993 г., выйшла 11 нумароў). Захоўвае архіў Таварыства. Старшыня арганізацыйнага камітэта літаратурнай прэміі «Гліняны Вялес».
20
Тв.: Кнігі: Аскепкі вялікага малюнку. — Мн.: І.П. Логвінаў, 2007. — 136 с.
Артыкулы ў мясйовым перыядычным друку: Пад покрывам натрўпу // Выбар. — 1993. — № 27. — С. 3; Працаягоўяўлення: [А. Аблажэй]//ВК. —1997, — №2. — С. 8; Яго абяцалі вярнуць ў Наваполацку «варанку»: [У. Арлоў]// ВК. — 1997. — № 22. — С. 3; Вучань Віленскай гімназіі: [П.М. Лаўрычонак]// ВК. —1997. — № 31. С. 3, Полоцк. Какмм ты был, такнм ты будешь? // ВК. —1997. — № 60. — С 3' У сённяшніх вандалаў былі добрыя настаўнікі: [могілкі Полацка] // ВК. — 1997. — № 61. — С. 2; Працяг традыцый «Полацкага штомесячніка»: [«Веснік ПДУ»] // ВК. — 1997. — № 63. — С. 2; Двнна — река трех стран // Тамсама. — С. 3; Западня. [апошнія гады Я. Купалы] // ВК. —1998. — № 22. — С. 3; Скандал, спрятаный в архмвную папку // ВК. — 1998. — № 25. — С. 3; Полоцкне староверы — поморская ветвь // ВК. —1998. — № 36 — С 3’ Хворы на беларускую літаратуру: [Л. Вашко] // ВК. — 1998. — № 49. — С. 2; Фотокор: [А. Васечка] // ВК. — 1998. — № 83. С. 3; Сысці з мёртвага дому: [С. Дубавец] // ВК. — 1999. — № 4. — С. 3; Сімптомы прлацкага неакансерватызму: [выстава]// ВК. —1999. — Ne 6. — С. 4; Полацк і скульптура// ВК. —1999. — № 10. — С. 4; Крыж Еўфрасінні Полацкай і КДБ // ВК. — 1999. — № 15. — С. 3; Псторвя нз первых уст // ВК — 1999 — № 63. — С. 3; Конец «кухонной демократнм»: [С. СокалаўВоюш] // ВК. — 1999. — № 65. — С. 3; Жыла ў Полацку паэтка — Ганна Брэсцкая // ПВ. — 2000. — № 9. — С. 4; Студентка педтехннкума: [В.В. Няміра] // ВК. — 2000. — № 13. — С. 3; І4з глубмны веков: [музычны фестываль] // ВК. — 2000. — № 28. — С. 3; Дзень музеяў // ВК. — 2000. — № 38. — С. 3; Пацярпелі за веру: [рэц. на кнігу «Полацкія пакутнікі»] // ВК. — 2000. — № 59. — С. 3; Памятнмк установнлп, но страстн не улеглнсь: [Еўфрасінні Полацкай] // ВК. — 2000. — № 75. — С. 3; Полоцк развнвается по азнатскому тнпу: [С. Палякоў] // ВК. — 2000. — № 82. — С 4’ На пошукі Палатыды: [Лучайскі манастыр каля Полацка] // ВК. — 2001. — № 46. — С. 3; У Полацк вяртаюцца крывічы: [помнік крывічам] // ВК. — 2001. — № 80. — С. 3; Віртуальны сабор: [Св. Стэфана ў Полацку] // ВК. — 2002. — № 11. — С. 3; Асуджаны без суда: [Бр. Пяткевіч, што выратаваў С. НовікаваПяюна] // ВК. — 2002. — № 33. — С. 3; Тайны полоцкнх подземелнй // ВК. — 2002. — № 37. — С. 3; Археолог обраідается к презнденту: [С. Тарасаў, у сувязі з падрыхтоўкай «Дажынак»] // ВК. — 2002. — № 42. — С. 3; Полоцкме клады // ВК. — 2002. — № 62. — С. 2; Археологм на глубнне XI века: [Полацк] // Тамсама. — С. 3; Деревня городского тмпа: [Бігосава] // ВК. — 2002. — № 80. — С. 4; Магістар віртуальнай справы: [А. Храпавіцкі] // 2002. — № 81. — С. 3; Трудолюбпвая Двнна // НП. — 2003. — № 40. — С. 6; На Полотчнне появнлнсь свон медпамагнаты // ВК. — 2003. — № 8. — С. 4; Старажытны малюнак вярнуўся ў Полацк: [малюнак на берасце, знойдзены архерлагам Г.В. Штыхавым] // ВК. — 2003. — № 14. — С. 4; Забота — нуждаюіцнмся: [яўрэйскі культурны цэнтр у Полацку] // ВК. — 2003. — № 29. — С. 3; У Полацку з’явіўся помнік ТВЛ: [Таварыству вольных літаратараў] // ВК. — 2003. — Ne 39. — С. 4; Курс — класснческнй уннверснтет: [ПДУ, рэктар Д. Лазоўскі] // ВК. — 2003. — № 43. — С. 4; Легенда Полацкай зямлі: [В. Ластоўскі] // НП — 2003 — № 46. — С. 6; «Роднна» в треіцннах: [кінатэатр у Полацку] // ВК. — 2003. — № 55. — С. 3; Холмпкн памятн: [пахаванні] // ВК. —2003. — № 73. — С. 4; Бегн, вода моей Двнны, куда велятмальчмшексны //ВК. — 2003 — № 78. — С. 3; Вяртанне забытага імя: [Г. Брэская, паэтка 1920х гг.] // ВК. — 2003. — № 83 — С 3' Лявон Баршчэўскі застаецца педагогам // ВК. — 2003. — № 100. — С. 3; Сорак гадоў таму ламёр Янка Журба // ВК. — 2004. — №1. — С. 3; Аналогов в мнре нет: [вынаходнік М. Міхайлаў] // ВК. — 2004. — № 22. — С. 3; СвятоПокровскнй храм возроднлся: [Полацк] // ВК. — 2004. — № 80. — С. 3; Полоцкнй колледж потерял незавнснмость // ВК. — 2004. — № 94. — С. 3; 100 лет полоцкому футболу // ВК. — 2005. — № 31. — С 4' Сагановіч знайшоў кнігу XVI стагоддзя пра Полацк // ВК. — 2005. — № 52. — С. 3; Всеслав Чародей пока останется в макете: [варыянт помніка ў Полацку] // ВК. — 2005. — № 56. — С. 3; Вернулся лн Груббер в Полоцк? // ВК. — 2005. — Ne 65. — С. 3; Заполотье // ВК. — 2005. — Ne 70. — С. 3; Аўтар гімна — з Бабынічаў' [Б. Пяткевіч і С. НовікаўПяюн] // ВК. — 2005. — Ne 82. — С. 3; Парк на высечку?: [п. Ветрына, УВ. Амосаў]// ВК. — 2005. — Ne 86. — С. 4; Стронтельство Полоцкой ГЭС откладывается // ВК. — 2005. — Ne 91. — С. 3; Сьпіс полацкіх невядомасцяў //ARCHE. — 2009. — Ne 4. — С. 356364.
Літ.: Аркуш Алесь: [электронны рэсурс] // Wikipedia: электронная энцыклапедыя. — 2005. — Рэжым доступу: http://bexold.wikipedia.org/wiki/; Анкета «Краязнаўцы Віцебшчыны». Аркуш Алесь (15.08.2008) // Асабісты архіў М.В. Півавара.
АРЛОЎ ВАЛЯНЦІН МІКАЛАЕВІЧ (14.05.1928 (па пашпарце 1929), в. Калышкі Лёзненскага раёна Віцебскай акругі), краязнаўца, педагог. Скончыў Чыгуначную СШ г. Віцебска (1948), маторабудаўнічы факультэт Казанскага авіяцыйнага інстытута (1955). Пасля размеркавання працаваў на Рыбінскім авіяматорным заводзе (19551959), у выпрабавальным канструктарскім бюро генеральнага канструктара У.А. Дабрыніна (19581966) у тым жа горадзе. У 1966 г. пераехаў у Віцебск, дзе працаваў выкладчыкам супрамату. прыкладной механікі, дэталяў машын у Віцебскім тэхналагічным інстытуце лёгкай прамысловасці (19661996), метадыстам у аддзеле беларусазнаўства і краязнаўства ВАААППДіП. Mae актыўную грамадскую пазіцыю. Удзельнік руху ў абарону беларускай мовы (доўгі час займаў пасаду старшыні Віцебскай гарадской рады ТБМ), член БДТАПГіК. Адзін з актыўных членаў клуба ў абарону помнікаў архітэктуры «Узгор’е» (19861991).
У дзяцінстве сям’я часта пераязджала з месца на месца, бо бацька працаваў у наркамаце земляробства. 3 маленства цікавіўся мінулым месцаў, дзе прыходзілася жыць. Пад час пражывання ў Рыбінску вандраваў па наваколлях, даследаваў гісторыю і культуру рэгіёну
21
(гарады Яраслаўль, Кастрама, Растоў Вялікі, Угліч). Калі навучаўся і працаваў у РСФСР. наведваў бацькоў, якія пражывалі ў Віцебску, і звярнуў увагу на тое, што ў Расп стаўленне да помнікаў гісторыі і культуры інакшае, чым у БССР. Ў РФ цэрквы, старасвецкія будынкі збольшага не нішчыліся, а выкарыстоўваліся пад музеі. жылыя ці складскія памяшканні. У БССР жа помнікі мінуўшчыны знішчаліся. Воблік Полацка, Віцебска на працягу 19501960х гг. мяняўся не ў лепшы бок. Амаль адсутнічала літаратура па гісторыі беларускіх гарадоў і мястэчак. хаця шмат якія з іх з’яўляліся больш старажытнымі за населеныя месцы паўночнаўсходняга рэгіёну Расіі. 3 пераездам нарадзіму працягваў вандроўкі, толькі цяпер рабіў падарожжы Беларусі. Звярнуў увагу на занядбанне беларускан мовы. Стаў цікавіцца гісторыяй мясцовасці, збіраць любую інфармацыю, якон. аднак, оьіло вельмі мала.
3 пачаткам палітыкі перабудовы ўзніклі новыя магчымасці. Ушчыльную заняўся гісторыяй мовы, гісторыяй Беларусі. Асноўнымі кірункамі дзейнасці сталі беларуская мова, ахова архітэктурнай спадчыны, экалагічны стан горада і наваколляў.
3 дазволу адміністрацыі тэхналагічнага інстытута арганізаваў гурткі, дзе абмяркоўваліся пытанні гісторыкакультурнай праблематыкі. На аматарскіх пачатках вёў факультатыў, на якім чытаў лекцыі па гісторыі, культуры. экалогіі Віцебска і ваколіц, ладзіў экскурсп па горадзе і яго наваколлях. У тэхналагічным інстытуце зрабіў стэнд «Знішчаныя і захаваныя помнікі гісторыі і культуры Віцебска». На ім экспанавалася карта г. Віцебсказ адзначанымі на ёй помнікамі даўніны, іх здымкамі, каментарамі да іх.
КНІГІ ОНЛАЙН
