Краязнаўцы Віцебшчыны другой паловы XX - пачатку XXI ст.
біябібліяграфічны даведнік
Мікалай Півавар
Выдавец: Кнігазбор
Памер: 372с.
Мінск 2010
АЛЯКСЕЕЎ ЛЕАНІД ВАСІЛЬЕВІЧ (15.01.1921, г. РастоўнаДоне22.03.2008), савецкі і расійскі гісторык, археолаг. Доктар гіст. навук (1982). Скончыў гіст. факультэт МДУ (1948). Вучыўся ў аспірантуры Інстытута гісторыі АН БССР (19501952). Працаваў гал. захавальнікам фондаў у Гродзенскім гісторыкаархеалагічным музеі (19481950), Інстытуце археалогіі АНСССР (з 1953). Выкладаў археалогію ў МгДПІ (19621966).
Практычна ўсе археалагічныя зацікаўленасці тычыліся Полаччыны і Смаленшчыны. Кандыдацкае даследаванне «Полоцкая земля в IX—XIII вв.» прысвечана гісторыі Полаччыны ў старажытнасці. На аснове матэрыялаў дысертацыі была выдадзена праца «Полацкая зямля (Нарысы гісторыі Паўночнай Беларусі IXX11I стст.)» (1966). Працягам яе стала даследаванне
13
«Полацкая зямля» (1975). Краязнаўчую накіраванасць мае кніга «По Западной Двнне н Днепру в Белорусснн» (1974).
На працягу шэрагу гадоў праводзіў раскопкі на Віцебшчыне: два гады на Браслаўшчыне, дзевяць гадоў — у Друцку, шаснаццаць — у Мсціслаўлі, Віцебску. Меў добрыя стасункі з кіраўніцтвам ВАКМ, адміністрацыяй горада, віцебскімі краязнаўцамі, асабліва М. Рыўкіным.
Даследаваў гісторыю беларускай археалогіі і гістарычнага краязнаўства. Праводзячы раскопкі. вывучаў таксама гісторыю археалогіі, архітэктуры, мастацтва і краязнаўства даследуемых рэгіёнаў. На аснове атрыманых матэрыялаў выдаў кнігу «Археологня н краеведенне Беларусн, XVI в. — 30е годы XX в.» (1996). Выданне ажыццяўлялася пры фінансавай падтрымцы ВАКМ. Кніга дапрацавана і перавыдадзена ў сааўтарстве з В.П. Багданавым у 2009 г.
Аўтар дзясяткаў артыкулаў у мясцовым і рэспубліканскім
перыядычным друку, у якіх закранаюцца пытанні гісторыі і культуры Віцебшчыны. Часта друкаваўся на старонках бюлетэня «Помнікі гісторыі і культуры Беларусі».
У 1950х гадах адшукаў 19 негатываў на шкле, якія зрабіў штатны фатограф імператарскай археалагічнай камісіі 1. Чысцякоў. На іх, напрыклад, былі зафіксаваны здымкі некаторых Барысавых камянёў, крыж Еўфрасінні Полацкай і інш. Усе негатывы маюць надзвычайную каштоўнасць, бо ў 1930я гады здымкі былі знішчаны. Адыграў пэўную ролю ў прызнанні 974 г. як года легендарнага заснавання Віцебска княгіняй Вольгай.
Падтрымаў даследчыка Міколу Ермаловічаў час афармлення ім беларускай нацыянальнай гістарычнай канцэпцыі.
Тв.: Кнігі: Полоцкая земля ІХХІІІ вв: Очеркн нстормнСеверной Белорусснн. —М.: Наука, 1966, —295 с.; По Западной Двнне м Днепру в Белорусснп: Дорогн к прекрасному. — М.: Нскусство, 1974. —143с.; Смоленская земля вІХХІІІ вв.: Очеркм нсторнн Смоленіднны н Восточной Белорусснн. — М.: Наука, 1980, —261 с.; Смоленская земля в ІХХІІІ вв. — М , 1986; Археологня н краеведенне Беларусн, XVI в. 30е годы XX в _ мн.: Бел. наука, 1996. — 206 с.; Западные землн домонгольской Русн. — М.: Наука, 2006. — Кн. 1. — 289 с. —Кн. 2. —165 с.; Полоцкая земля. — Полоцк: А.Й. Судннк, 2007. — 50 с.; (разам з В.П. Багданавым) Западные землн домонгольской Русн в нсторнкоархеологнческом осмысленнн / Л.В. Алексеев, В.П. Богданов; Ннт археологнн РАН; МГУ нм. М.В. Ломоносова. — М.: Наука, 2009. — 336.
Артыкулы ў навуковым друку: Лазарь Богша — мастерювелпр XII в. // Сов. археологня. —1957. — № 3. — С. 224244; Археологнческне памятннкн эпохн железа в среднем теченнн Западной Двнны //Труды ПОКЭ. — Т 1 — М 1959 — с. 273315; Раскопкн древнего Браслава//КСНА. — 1962. — Вып. 81.—С. 95106; На Замкавай гары // Маладосць. 1962. — № 1; Друцк // СНЭ. — Т. 5. — М„ 1964. — С. 388389; Некоторые вопросы нсторпческой географмп Северной Белрруссня. — Мн., 1966. — С. 257258; Раскопкн в Друцке // АО1965. —1966. — С. 168169; Очерк нсторнн белорусской дореволюцнонной археологнн н нсторнческого краеведеняя до 60х гг. XIX в. // Сов. археологня. — 1967. — № 4; Белорусская археологяя н нсторнческое краеведенне в XIX — начале XX в. // Срв. археологая. — 1968. — № 3. — С. 85100; О распространеннн топоннмов «Межа» п «Рубеж» в Восточной Европе // Славяне н Русь. К 60летню Б.А. Рыбакова. — М., 1968. — С. 245250; О работах в древнем Друцке п его округе // АО1967. — 1968. — С. 236; Вяртаючы народу мінулыя стагоддзі... // Полымя. —1969. — № 12. — С. 189200; Крыж Ефрасінні Полацкай // Маладосць. — 1969. — № 7. — С. 143148; Гогалеўская Беларусь // Полымя. — 1971. — № 12. — С. 203214; (разам з Б.А. Рыбаковым) Калі быў заснаваны Віцебск // ПГІКБ. —1972. — № 2. — С. 79; Віцебская даўніна // Маладрсць. — 1972. — № 12. — С. 143149; Старажытны Друцк// ПГІКБ. — 1973. — № 3. — С. 1623; Полоцкая земля // Древнерусскпе княжества ХХІІІ вв. — М., 1975. — С. 202239; Старажытны Браслаў // ПГІКБ. — 1978 — № 4. — С. 3740; Таленавіты даследчык Беларусі // ПГІКБ. — 1980. — № 1. — С. 1214; Пачатак вывучэння помнікаў // ППКБ. — 1984. — № 4. — С. 3233; Нз нсторнп формнрованпя южных феодальных центрвв Полрцкой землн: Мпнск н Друцк// Нсторня н археологмя Полоцка н Полоцкой землн. К 1125летню Прлоцка. — Полоцк, 1987. — С. 35; Гррад на Друці // Памяць: Гісторыкадакументальная хроніка Талачынскага раёна. — Мн.: БелСЭ, 1988. — С. 34—40; (разам з Н. Шыраевай) Першы беларускі антраполаг: [К. Ікаў] // ПГІКБ. — 1988. — № 1; Мгнатнй Кульчннскнй — первонсследователь белорусскнх древностей // Древностн славян н Русн. К 80летяю Б.А. Рыбакова. — М., 1988. — С. 100105; Судьбы археологнн н псторнческого краеведення Белорусспп п Смоленіцнны в 20е 30е гг. XX в. // Сов. археологня. —1990. — № 4 —с 241262; Е.Ф. Канкрмн н нсторня открытня «Борнсовых камней» // Сов. археологня. — 1991. — № 2. — С. 256265; Преподобная Евфросннья Полоцкая: Жнзнь, деятельность, судьба // Вестннк Белорусского Экзархата. —1995. — № 1. — С. 3348; Домонгольская архятектура Полоцкой землн в нсторнческом осмысленнн // РА. — 1996. — № 2. — С. 96110; (разам з Т. Макаравай, Н. Кузьмічом) Крест—храннтель всея вселенныя: Йсторня саздання н воссоздання Креста преподобной Евфроснннн, нгуменнн Полоцкрй // Спецвыпуск. — № 15. — Мн., 1996; «Менскія дрыгавічы» і полацкія князі//БГЧ. —1996. — №4. — С. 8087; Мннск н Друцк// Славяне п пх соседп: К 70летню Э.М. Загорульского. — Мн., 1998. — С. 1019; Княжеское стронтельство полоцкнх князей ХІХІІ вв. // Гісторыя і археалогія Полацка і Полацкая зямлі; матэрыялы III Міжнароднай навуковай канферэнцыі, 2123 красавіка 1997 г., Полацк. — Полацк, 1997. — С. 820; Древннй Друцк. Пнсьменные нсточннкн, топографня, время возннкновення: К празднованню тысячелетня Друцка//РА. — 2002. — № 1.; Друцк в XIIXVI вв.: Обідне вопросы нсторнн памятннка// РА. — 2002. — № 2.
14
Літ.. Ткачоў М.А. Аляксееў Л.В. // ЭГБ. Т. 1. — Мн., 1993. — С. 111; Штыхаў Г. Аляксееў Леанід II Памяць' Псторыкадакументальная хроніка горада Полацка. — Мн.: БелЭн, 2002. — С. 805806' Карлюкевіч A У скарбонкуполацказнаўства // КГ. 2007. № 27 (188). С. 1; Богданов В.П. Леоннд Васнльевнч ^ceeB_/z Полрцкая земля 1Л В Алексеев; вступ. ст. Л.Ф. Данько, AM Суднвк. Полоцк: А.Н. Судннк, 2007. — С. 4658; Перечень опублнкрванных работ Л.В. Алексеева // Тамсама. — С. 4951.
АМБРАЗЕВІЧ ЛЮДМІЛА МІКАЛАЕЎНА (30.07.1958, в. Іскра Віцебскага раёна), педагог, краязнаўца. Скончыла філал. факультэт ВДПІ (1981). Працуе настаўніцай беларускай мовы і літаратуры ў СШ № 7 г. Віцебска (з 1981). Краязнаўствам пачала займацца ў 1990 г. пад уплывам і кіраўніцтвам А.В. Куржалава з мэтай далучэння дзяцей да вывучэння і захавання спадчыны роднага краю. Збірае матэрыялы, якія маюць дачыненне да гісторыі, этнаграфіі, літаратуры, музыкі г. Віцебска і яго наваколля. Даследуе жыццё і дзейнасць Б.1. ЭпімахаШыпілы. Перадала шэраг сабраных матэрыялаў (у тым ліку з архіваў г. Мінска) у школьны музей Ветрынскай СШ (Полацкі раён). Разам з вучнямі бярэ ўдзел у Рэспубліканскай экспедыцыі «Наш край», у конкурсах, якія ладзяцца ВАААППДіП. Укладальніца кнігі «Квітней, мой горад над Дзвіною», у якой сабрала літаратурныя творы, у якіх згадваецца Віцебск (2000.2003). Кніга падрыхтавана і выдадзена намаганнямі аўтара пры падтрымцы ВАААППДіП.
Тв.: КіаоНеЙ’ мой ГОрад над Дзвіною: зборнік твораў пра Віцебск / уклад. Л.М. Амбразевіч. — Віцебск, ZUUU. — іУд с.
Літ.: Патроліна Н. Літаратурны вянок малой радзіме // ВК. — 2002. — № 96. — С. 4.
АМОСАЎ УЛАДЗІМІР ВАСІЛЬЕВІЧ (18.01.1955, г. Полацк), педагог. Скончыў Наваполацкае музычнае вучылішча па класе баяна (1975), факультэт журналістыкі Варонежскага дзяржаўнага ўніверсітэта (1984). Працуе дырэктарам дзіцячай школы мастацтваў у в. Ветрына Полацкага раёна (з 1978).
Даследуе архітэктуру правінцыйных гарадоў Віцебшчыны, гісторыю і архітэктуру дваранскіх сядзіб, генеалогію шляхецкіх родаў Полаччыны, гісторыю адукацыі Полацкага краю, музьічную, мастацкую культуру Беларусі ХІХХХ ст. Сабраў значную колькасць матэрыялаў самай рознай тэматыкі, сярод якіх каштоўная інфармацыя, якую атрымаў ад відавочцаўстаражылаў (збіраць звесткі пачаў яшчэ з 1978 г.). Штогод выязджае на месцы, дзе знаходзіліся дваранскія сядзібы, дзе праводзіць візуальную разведку, апытанне мясцовых старажылаў, добраўпарадкаванне. Аўтар артыкулаў на краязнаўчую тэматыку, якія друкаваліся ў газетах «НН», «Наша слова».
Ініцыятар і арганізатар правядзення музычных конкурсаў «Шляхецкая сядзіба». Арганізаваў выставу «Ветрынская кераміка», выставы вучняў школы мастацтваўу Віцебску Полацку.
Цікавіцца артыстычнай культурай Беларусі. Знаўца сусветнай класічнай музыкі, тэатра, выяўленчага мастацтва. Займаецца жывапісам. Асабістыя выставы экспанаваліся ў Віцебску, Полацку, Варонежы, Маскве. Жыве ў Наваполацку.
Літ.: Анкета «Краязнаўцы Віцебшчыны». Амосаў У.В. (16.01.2009) //Асабісты архіў М.В. Півавара.
АНАПРЫЕНКА ФРЫДРЫХ АЛЯКСАНДРАВІЧ (Радзімір Міхайлаў, Елена Свеіпломйрова) (2.08.1939, ст. Ілавайск Данецкай воол.), краязнаўца. Скончыў Мішневіцкую СШ Сіроцінскага раёна, Ульскае вучылішча механізацыі с/г (1957), Гарадоцкі тэхнікум (1976), вячэрні ўніверсітэт марксізмуленінізму (1967, г. Замакееўскі Данецкай вобл.). Працаваў ва ўстановах культуры, на шахтах Данбаса (1960—1971). Вярнуўся на Шуміліншчыну. Працаваў у будаўнічай арганізацыі, быў арганізатарам ПМК № 101, сакратаром партарганізацыі, старшынёй райкама ДТСААФ (19751988).
Вывучае гісторыю, культуру, прыроду Шумілінскага раёна. Цікавіцца пачаў з дзяцінства, але асэнсавана збіраць легенды, паданні роднага краю пачаў, калі вярнуўся з Данбаса на пастаяннае месца жыхарства ў Шуміліна. На новы ўзровень зоіральніцкай працы перайшоў, калі пачаў працаваць старшынёй
КНІГІ ОНЛАЙН
