Краязнаўцы Віцебшчыны другой паловы XX - пачатку XXI ст.
біябібліяграфічны даведнік
Мікалай Півавар
Выдавец: Кнігазбор
Памер: 372с.
Мінск 2010
Артыкулы ў мясцовым перыядычным друку: Застаўся толькі ўспамін: [парку Браславе] // БЗ. —1992. — № 17, —С. 4; (разам з К. Шыдлоўскім) Вернем вуліцам горада іх гістарычныя назвы//БЗ. —1992. — № 42,— С. 23; (разам з К. Шыдлоўскім) Вернем вуліцам горада іх гістарычныя назвы // БЗ. — 1992. — № 59. — С. 2; Перамаглі без зброі // БЗ. — 1993. — № 37. — С. 2, 3; He стаялі ў баку ад вялікіх падзей: [1863 г. на Браслаўшчыне] // БЗ. — 1993. — № 47. — С. 2,3; Што азначае ваша прозвішча // БЗ. — 1993. — № 63. — С. 2; (разам з К. Шыдлоўскім) Праўда балючая і страшная: [палітычныя рэпрэсіі на Браслаўшчыне] // БЗ. —1993. — № 92, 96, 98, 99; ВідзыЛаўчынскія // БЗ. — 1994. — № 1719; У баях за Друю // БЗ. — 1994. — № 21. — С. 2; Памятны ліпень 1944га // БЗ. —1994. — № 52, 53; На пераломе стагоддзяў: [Браслаўшчына ў канцы XIX пачатку XX ст. у люстэрку статыстыкі] // БЗ. —1995. — № 3. — С. 3, 4; Запрашэнне ў мінулае // БЗ. — 1995. — № 53. — С. 2; Злёт юных краязнаўцаў // БЗ. — 1995. — № 87. — С. 4; Прысвечана старажытнаму гораду // БЗ. — 1995. — № 91. — С. 2; Вуліцы горада // БЗ. — 1995. — № 99. — С. 2; Нацыянальныя паркі ЗША // БЗ. — 1996. — № 42. — С. 2; Нацыянальныя паркі Францыі // БЗ. —1996. — № 46. — С. 2; Будзем паважліва ставіцца да прыроды // БЗ. — 1996. — № 74. — С. 2, 4; Азёры Браслаўшчыны: Неспіш // БЗ. — 1997. — № 26. — С. 4; Першыя газеты Браслаўшчыны // БЗ. — 2000. — № 75. — С. 2; Легенды нашага краю // БЗ. — 2002. — № 83. — С. 3, 4; 3 гісторыі Слабодкаўскага касцёла // БЗ. — 2004. — № 45. — С. 3.
Артыкулы ў бюлетэні «Павет»: Раённая газета «Браслаўская звязда». 1939 год. Перыяд станаўлення// Павет. — 2001. — № 1. — С. 45; Святары Замошскай царквы // Павет. — 2003. — № 9 (22), жнівень. — С. 45; Народныя вучылішчы на Браслаўшчыне // Павет. — 2003. — № 11 (24). — Лістапад. — С. 45; 3 гісторы'і Слабодскага касцёла // Павет. — 2004. — № 2 (27) люты. — С. 46; Азёры Браслаўшчыны: колькі іх? // Павет. — 2006. — № 1 (47). — Люты. — С. 56; Браслаўшчына на старонках беларускай газеты «Сялянская ніва» за 1927 год // Павет. — 2006. — № 3 (48), сакавік. — С. 5.
Літ.: Анкета «Краязнаўцы Віцебшчыны». Панцялейка А.Т. (22.09.2006) //Асабісты архіў М.В. Півавара.
227
ПАПКОЎ ВАЛЕР ЯКАЎЛЕВІЧ, настаўнік, краязнаўца. Працаваўу Падсвільскай CLLI. У кан. 1970х гг. выявіў гарадзішча каля в. Псуя Глыбоцкага раёна. Стварыў школьны музей Я. Драздовіча, у якім захоўваюцца арыгіналы карцін мастака. Актыўна ўдзельнічае ў працы раённага аддзялення БДТАПГіК. Бярэ ўдзел у краязнаўчых канферэнцыях як удзельнік і навуковы кіраўнік. Даследаваў знікнуўшыя вёскі, старажытныя назвы, помнікі Падсвільшчыны (1995).
Тв.: Агляд археалагічных даследаванняў на Глыбоччыне // ВГл. — 1991. — № 9395. — С. 3.
Літ.: Бурэніч Т. Летапісцы роднага краю // ВГл. —1995. — Na 30. — С. 2.
ПАЎЛАВА АЛА ІВАНАЎНА (11.01.1959, г. Эйшышкес Літоўскай, педагог, краязнаўца. Скончыла Ноўкінскую ВШ Віцебскага раёна (1974), СШ № 43 г. Віцебска (1976), гіст. факультэт БДУ (1982). Працавалаў Ноўкінскай ВШ (з 1992 г. СШ) (19842010).
Даследуе гісторыю в. Ноўка Віцебскага раёна і яе ваколіц. Асабліва цікавіцца перыядам вызвалення вёскі ў 1944 г. ад нямецкафашысцкіх захопнікаў. жыццёвым лёсам і дзейнасцю земляка дзіцячага пісьменніка Г.Л. Шакулава, былога вучня Ноўкінскай школы. Даследаваць гісторыю і культуру пачала з 1984 г. Пэўны ўплыў аказала настаўніца Ноўкінскай ВШ Лідзія Фёдараўна Кур’янава.
Брала ўдзел у стварэнні некалькіх выстаў прысвечаных вызваленню краю. якія размяшчаліся ў Ноўкінскай СШ. Mae ненадрукаваныя матэрыялы па гісторыі в. Ноўка, саўгаса«Рудакова», вядомыхземляках, воінахафганцахураджэнцах Ноўкі. Бралаактыўны ўдзел у пошукавым руху на Віцебшчыне.
Тв.: (разам з Л.К.НІкіцінай) Вызваленне Віцебскага раёну // Віцебскі раён: краязнаўчыя нарысы / І.А. Абрамава [і інш.]; аўт.уклад. М.В. Півавар. — Мінск: Паркус плюс, 2008. — С. 143149; Аб чым расказалі старажылы: [тапаніміка] // ЖП. — 1994. — № 91. — С. 2.
Літ.: Анкета “Краязнаўцы Віцебшчыны”. Паўлава А.І. (13.11.2010) // Асабісты архіў М.В. Півавара.
ПАЎЛАЎ(В.П.?), гісторык. Кандыдат гіст. навук(1974). Аўтар дысертацыйнага даследавання «Борьба трудяіцнхся Внтебской областн протнв немецкофашнстскнх захватчнков в Велнкой Отечественной войне».
Тв.: Борьба трудяіцнхся Вптебской областн протав немецкофашмстскнх захватчнков в Велнкой Отечественной войне (1974).
Літ.: Міхнюк У.М. Доктарскія і кандыдацкія дысертацыі па гістарычных навуках у Рэспубліцы Беларусь (19912003 гг.): бібліягр. паказ. — Мн.: НАРБ, 2006. — 68 с.
ПАЎЛАЎ МІХАЛ УЛАДЗІМІРАВІЧ (16.11.1957, в. Селішча Гарадоцкага раёна), краязнаўца. Скончыў Даўгапольскую СШ Гарадоцкага раёна(1972), ВДМІ (1985).
Гісторыяй цікавіўся з маленства. Сістэматычныя даследаванні роднага краю пачаў праводзіць пасля таго, як трапіў на экскурсію на раскопкі Верхнягазамкаў Віцебску, якую праводзіў археолаг I. Цішкін. Пачаў чытаць літаратуру на гіст. тэматыку. Асаблівае ўздзеянне зрабіла кніга У. Караткевіча «Дзікае паляванне караля Стаха». Пачаў збіраць старажытныя рэчы. Занепакоены стаўленнем да помнікаў гісторыі і культуры Віцебска, іх занядбаным станам і знішчэннем, разам з I. Цішкіным стаў ініцыятарам стварэння клуба добраахвотнай падтрымкі і рэстаўрацыі «Узгор'е» ў г. Віцебску (1986). Актыўнаўдзельнічаў
у яго дзейнасці: на грамадскіх пачатках працаваў на расчыстцы будынкаў Трынітарскага манастыра, падрыхтоўцы да рэстаўрацыі касцёлаСв. Барбары, у археалагічных раскопках у г. Віцебску. Адстойваючы грамадзянскую пазіцыю ў дачыненні да зносу гісторыкакультурных помнікаў і забудовы ў гіст. цэнтры Віцебска, неаднаразова звяртаўся ў абласную і рэспубліканскую пракуратуры, арганізацыі і ўстановы аховы помнікаў. Сабраў успаміны землякоўудзельнікаў антыфашысцкага руху, якія змагаліся натэрыторыі Заходняй Еўропы. Па размеркаванні трапіў на працу ўрачом у в. Бачэйкава Бешанковіцкага раёна. 3 мэтай абароны Бачэйкаўскага палаца і парку і папулярызацыі ведаў пра звярнуўся да нашчадкаў князёў Цэханавецкіх у Лондане (праз А. Мальдзіса). Напісаў і выдаў брашуры, прысвечаныя вёскам Астроўна і Бачэйкава Бешанковіцкага раёна. Аўтар публікацый у бюлетэні «Помнікі гісторыі і культуры Беларусі» і шэрагу артыкулаў на краязнаўчую тэматыку ў мясцовым перыядычным друку.
228
Разам з аднадумцамі стварыў відэафільм. прысвечаны віцебскім замкам (2002). Ініцыятар выдання шэрагу брашур, прысвечаных гісторыі і культуры Віцебска: «Віцебск. Страчаная прыгажосць горада», «Віцебскія замкі», «Пра што расказвае віцебскі гарадскі герб», «Пад мурамі саляных складоў», «Забойства Іасафата Кунцэвіча. Віцебск». Разам з мастаком I. Дуравым распрацаваў праект і выдаў каляровы рэтраспектыўны плакат «Віцебскі Верхні замак» (2003).
Тв.: Астровенскі касцёл. — Віцебск: ВАД, 1994. — 8 с.; Бачэйкаўскі палац і парк. — Віцебск; ВАД, 1989. — 8 с.; Забойства Іасафата Кунцэвіча. —
Віцебск, 1996. — 34 с.; (разам з Л. Хмяльніцкай) Доктар Гібенталь, вынаходца гіпсавай імабілізацыі ў медыцыне, вядомы практык// Дзеячы аховы здароўя і медыцынскай навукі Беларусі і Літвы на пераломеХУІІІХІХ стагоддзяў: матэрыялы навуковапрактычнай канферэнцыі, 1112 траўня 1992г, —Гродна, 1992, —С 6366
Артыкулы ў мясцовым перыядычным друку: «Узгор'е» // ВР. — 1986. — 12 сак. — С. 4; Пакуль сэрцы чыстыя...: [стан рэк у Гарадоцкім раёне, добраўпарадкаванне помнікаў вайны, сітуацыя на вёсцыі//ВР. — 1986. — № 138. — С. 4; Клуб аматараў старажытнасці // ВР. — 1987. — 17 студз. — С. 2; Пне ад уласнай рукі: [экалогія наваколляў Віцебска] // ВР. —1990. — № 49. — С. 4; Заснавана крывічамі: [версія пра паходжанне назвы г. Віцебска]// ПК (Г). — 1990. — № 87. — С. 2; Забойства Кунцэвіча: народнае паўстанне ці крывавая інтрыга? // ВК. — 1991. — № 44. — С. 3; За межамі айчыны: [жыхары Гарадоччыны — удзельнікі антыфашысцкай барацьбы ў Заходняй Еўропе] // ПК (Г). — 1991. — № 83. — С. 2; Францыск ці Георгій? // ВР. — 1991. — № 215. — С. 4; Забойства на Прачысценскай гары // Выбар. — 1991. — № 3. — С. 3; Астровенскі касцёл // Выбар. — 1992. — № 2. — С. 3; (разам з I. Цішкіным) Ратуша // ВК. — 1992. — № 24. — С. 4; Яшчэ раз пра «Віцьбічы» // Выбар. —1993. — № 3. — С. 45; Яны ўзялі лёс ва ўласныя рукі // Выбар —1993 — № 8. — С. 2; Епархія прэтэндуе на гімназію // Выбар. — 1994. — № 38. — С. 5.
Літ.: КлемятЛ. Міхась Паўлаў: «На жаль, мы не памыліліся...»//ВК. — 1997. — № 4. — С. 3.
ПАЎЛОВІЧ МІКАЛАЙ КАНСТАНЦІНАВІЧ (24.06.1956, г. Карэлічы Гродзенскай вобл.), краязнаўца, збіральнік, калекцыянер. Скончыў Рыжскі ўніверсітет імя П. Стучкі (1986). Працаваў будаўніком, на чыгунцы ў г. Даўгаўпілсе (Латвія). Сябра беларускага таварыства «Уздым», Браслаўскага раённагатаварыства імя О. Гедэмана. Жыве ў г. Даўгаўпілсе (Латвія).
Пачаў цікавіцца гісторыяй роднага краю з дзяцінства, калі жыў у в. Цырын на Навагрудчыне. Вялікую ролю адыграў бацька, а таксама дырэктар Цырынскай школы П.П. Сачыўка. Даследуе гісторыю беларусаў у Латгаліі, гісторыю і культуру Браслаўшчыны, Навагрудчыны.
Калекцыянер. Збірае матэрыялы на тэму «Беларусы Латгаліі»: паштоўкі, фотаздымкі, маркі, манеты, перыядычныя выданні, пісьмовыя крыніцы, атрыбутыку. Праводзіць
пошук прыватных архіваў былых вучняў Беларускай гімназіі. Mae каля 150 кніг, карт, нотаў, паштовак, выдадзеных у міжваенны перыяд у Заходняй Беларусі, Латвіі, а таксама дарэвалюцыйных выданняў. Сярод іх вельмі рэдкія, напрыклад: «Гісторыя беларускай літаратуры» М. Гарэцкага (1926), «Птушка шчасця» Ф. Аляхновіча (1922), «Аб плодазьмене. Сялянская бібліятэка № 9» М. Кацаўрава (1920), «Парады цяжарным» 1. Цвікевіча (Мн., 1923), «Сасонка» Я. Купалы, муз. М. Аладава (Мн., 1925), О.Ф. Сахарава «Птушка на волі» (Дзвінск. 1932), «Елка Дзеда Мароза», «Беларускія крывіцкія казкі № 1. Каваль Рымша і змей» (1929), «Historyja Bielarusi u kartach. Pavodle lekcyj cytanych ing. M. Abramcykam, na kursach bielarusavedy u Berline 19411942 hodzie vydannie Biel, samapomacy, berlinskaha addzietu» (1942) i інш. Сярод іншых унікальных экспанатаў — ліст, зроблены з бяросты, які дзяўчына даслала з лагера свайму брату ў 1945 г.
Перадаў значную колькасць матэрыялаў у Музей Янкі Купалы ў Мінску, атаксама музеі Браслава, Віцебска. Даўгаўпілса, Краслава, Міёраў, Навагрудка, Пастаў, музей ЯдВашэм (Іерусалім). Толькі ў Браслаўскі музей перадаў больш за 1,5 тысячы экспанатаў. На аснове матэрыялаў калекцыянера ў Браслаўскім раённым музейным аб’яднанні былі арганізаваны 3 выставы. На падставе дакументаў, сабраных даследчыкам ягоная цёшчабылаўзнагароджана званнем «Праведнік свету» за ўратаванне яўрэяў у гады Другой сусветнай вайны.
КНІГІ ОНЛАЙН
