Краязнаўцы Віцебшчыны другой паловы XX - пачатку XXI ст.
біябібліяграфічны даведнік
Мікалай Півавар
Выдавец: Кнігазбор
Памер: 372с.
Мінск 2010
На жаль, пасля сыходу на пенсію Івана Максімавіча музей амаль не выкарыстоўваўся ў педагагічным працэсе, а матэрыялы часткова былі раскрадзены, часткова перададзены ў інш. калекцыі.
Доўгі час з’яўляўся пазаштатным карэспандэнтам раённай газеты «Сцяг Ільіча» («Наша Талачыншчына»), Аўтар некаторых артыкулаў ў кнізе «Памяць» Талачынскага раёна.
Партмзанская б р н г а д а
242
Узнагароджаны ордэнам Айчыннай вайны II ступені, медалямі «Заадвагу», «Забаявыя заслугі».
' ПаР™занская брнгада «Чекмст». — Толочнн: Н.М. Прусскмй, 1993. — 136 с.; Выбіраю смерць: Валянт°вІЧ]// Памяць: Гісторыкадакументальная хроніка Талачынскага раёна. — Мн.: БелСЭ, 1988. — пі 1 н У ™італі хірургз Оршы: [К. Краўчанка] //Тамсама. — С. 258259; Старонкі баявой біяграфіі// ' 9 ЛІП :Д паРтыз штаба —за кафедру //СІ. —1968. — 30 мая; Партнзанскне тропы//Вечерннй , ДДСК' ЛД1$68' — 1$ снеж : Лінія жыцця // ВР. — 1969. — 11 ліст; Каб людзі працавалі спакойна // СІ — 1967. — 30жніуня; Якслед бліскавіцы // НГ. — 1979. — 3 студз.; Сувязныя //СІ. — 1985. — № 13. — С. 3' Героі *НІГ ~нашыземлякі^СІ — 1985. — № 131. — С. 2; Пераемнасць: [В.М. Валянтовіч]//СІ. — 1987. — № 123. — on2' Яа^ЭЙ Зм ^Л® 11 ВР — 1988' — 26 кастР' ~ С 4: <<Не магУ здрадзіць Айчыне»; [М.Ф. Валянтовіч] // ВР. —1988. — № 13. — С. 4; Даражэй за ўсё: [Э. Часлаўская]//ВР. — 1988 —№ 205 — С 4
Літ.: Башарымаў М. Адшумелая слава // СІ. —1989. — № 71. — С. 2; Біяграфічная даведка пра І.М. Прускага/падрыхтаванаТ.І. Кухашынавай (дачка І.М. Прускага, студзень2009г.)//Асабісты архіўМ.В. Півавара.
ПЯТРОВАШГУЛЕЎСКАЯ А., удзельніца Вялікай Айчыннай вайны. Аўтар успамінаў пра партыз. жыццё 19411944 гг„ якія друкаваліся настаронках Шумілінскай раённай газетьі^Герой працы». Аўтар кнігі, артыкулаў у перыядычным друку, прысвечаных дзейнасці Лаўжанскай партызанскан групы ў гады Вялікай Айчыннай вайны.
№ Дв Спецыфіка партыз. жыцця // ГП. — 2001. — № 46, 48; «Вазьмі мяне ў партызаны» // ГП. — 2001. —
ПЯТРОЎ К.В., гісторык. Кандыдат гіст. навук (1954). Аўтар дысертацыйнага даследавання «Крестьянское двнженме в Внтебской губерннн во время революцпн 19051907 гг.».
Тв.: Крестьянское двнженне в Внтебской губерннн во время революцнн 19051907 гг.
.nnP'nJ^10^^' Доктарскія і кандыдацкія дысертацыі па гістарычных навуках у Рэспубліцы Беларусь 19912003 гг.:бібліяграфічныпаказальнік. — Мінск:НАРБ, 2006. — 68 с. ’
ПЯЧОНАВА ВОЛЬГА УСЕВАЛАДАЎНА (8.08.1957, г. Пугачоў Саратаўскай вобл. РСФСР), краязнаўца, бібліёграф. Скончыла філал. факультэт ВДПІ (1978). Працавала настаўнікам рускай мовы і літаратуры ў СШ № 1 г.п. Лёзна, загадчыцай дзіцячай бібліятэцы г.п. Лёзна (з 1981).
Даследаваннямі Лёзненшчыны пачала займацца, калі пачала працаваць у бібліятэцы. Па родзе дзейнасці трэба было вывучаць артыкулы ў мясцовым перыядычным друку, адказваць на запьіты чытачоў, шэраг якіх быў звязаны з гісторыяй і культурай краю. Даследуе тапаніміку і антрапаніміку, прыродныя аб’екты і стан экалогіі раёна. Асаблівую ўвагу выклікаюць работы па анамастыцы Лёзненшчыны, некаторыя матэрыялы друкаваліся ў раённай газеце «Сцяг працы», але вартыя выдання ў форме кніг. Сярод інш. — «От Абакумова до Яіценко... Фамнлнн Лнозненского района», «Предкамн названо. Пронсхожденне названнй населенных пунктов, рек. озер Лнозненского района», «Улнцы Лпозно. Прошлое н настояідее». Вывучае стан рэк і азёр Лёзненшчыны.
Вядзе заняткі краязнаўчага гуртка, праграму якога «Лёзназнаўства» распрацавала самастонна. Вядзе экалагічны клуб «Колокольчнк» пры Лёзненскай дзіцячай бібліятэцы (з 1985). Арганізатар некалькіх выстаў у дзіцячым садку.
Тв.. Фамнлпн балорусского городка // Наука н жнзнь. — 2005. — № 11. — С. 109; Почему так названа 4ВРВВНЯ 11 №■ — 2°°3 ~ 11 верас.; У каждого названня — своя нсторня: [гідронімы Лёзненшчыныі //
п ’ е ° веРас' — С 2: От Абакумова до Яіденко...: [прозвішчы жыхароў Лёзненшчыны] //
ы I (Л). — 2005. — 5 ліст. — С. 3; Что нн кольцо — то словцо // Віцьбічы — 2006 — 2 лют. — С 4
Літ.: Анкета «Краязнаўцы Віцебшчыны». Пячонава В.У. (5.09.2008) //Асабісты архіў М.В. Півавара.
ПЯЧОНКШ ВАЛЕРЫЙ ГЕОРПЕВІЧ (2.08.1955, в. Макараўка
Аршанскага раёна), педагог. Скончыў Барздоўскую СШ (1972), Аршанскае педагагічнае вучылішча (1974), геаграфічны факультэт Смаленскага дзяржаўнага педагагічнага інстытута, (1982, завочна). Працаваў настаўнікам у Гомельскай вобл., Аршанскім педвучылішчы, настаўнікам геаграфіі, а потым дырэктарам Барздоўскай СШ Аршанскага раёна (з 1980).
Краязнаўчую дзейнасць пачаў з 1980 г. з вывучэння наваколляў і калекцыянавання рэчаў матэрыяльнай культуры. Больш сур’ёзна заняўся даследаваннямі Аршаншчыны з другой паловы 1980х гадоў пад уплывам нацыянальнага адраджэння. Разам з групай
243
краязнаўцаў Віцебшчыны браў удзел у вандроўках, якія ладзіліся загадчыкам аддзела краязнаўства і беларусазнаўства ВАЦППДіП А.В. Куржалавым, працаваў у архівах, музеях, бібліятэках Віцебска, Мінска, Оршы, Вільнюса, СанктПецяроурга.
Даследуе этнаграфію, тапаніміку Аршаншчыны, гісторыю былой Пугляеўскай вол. Горацкага пав. Магілёўскай губ. Стварыў музей «Гісторыя роднай вёскі» ў Барздоўскай СШ (1988). У экспазіцыі музея 8 раздзелаў. У фондах утрымліваюцца каля 1200 экспанатаў. Найбольш цікавыя з іх — драўляная саха, калекцыя самавараў, гліняны посуд, лыжкі, ступы. біклажкі, ручнікі. абрусы. Музей мае копіі дакументаў, звязаных з гісторыяй вёскі XVIII—XX стст., узятыя ў архівах Вільні і СанктПецярбурга, касеты з запісамі фальклорных песень, паданняў і інш. матэрыялы.
Актыўна ўдзельнічае ў абласных і рэспубліканскіх семінарах і канферэнцыях, прысвечаных краязнаўству. Аўтар артыкулаў пра Оршу і Аршанскі раён у кнізе «Памяць», публікацый у часопісе «Геаграфія: праблемы выкладання», бюлетэні Віцебскага абласнога аб’яднання пазашкольнай работы, газетах «Віцебскі рабочы», у «Аршанскай газеце». У хатнім архіве зберагаецца рукапіс «3 гісторыі населеных пунктаў Беларусі». Рэцэнзіі на дзейнасць змяшчаюцца ў мясцовых рэгіянальных выданнях. Частку матэрыялаў перадаў у Музей этнаграфіі «Млын» г. Оршы, Музей У. Караткевіча у г. Оршьі.
Узнагароджаны нагрудным знакам «За актыўную працу» Педагагічнага таварыства РБ.
Тв.: Артыкулы ў навуковым друку і кнігах «Памяць»: Народныя рамёствы Пугляеўскай вобл; у канцыХІХпачатку XX ст // Аршанскі краязнаўчы зборнік. — Орша, 1995. — С. 4345; Калектывізацыя ў Барздоўцы// Памяць' ГісторыкакультурнаяхронікаОршы іАршанскагараёна:у2кн. Кн. 1,—Мн.:БелЭн, 1999, —С.207.
Артыкулы ў перыядычным друку: Народная асвета ў Аршанскім павеце // АГ. — 1995. — № 6. — С. 3; Перапісстогадовай даўніны Сітнік// АГ. —1999. — № 10. — С. 2; Генерал з Барздоўкі //АГ. 2003. № 24. С 2 Мы помнім іх паіменна // АГ. — 2003. № 61. С. 2; У музейных зборах і знаходках: [У. Караткевіч] // АГ. — 2003. — № 179. — С. 2; Нашаму калгасу — 75: [в. Барздоўка] // АГ. — 2004. — № 47. — С. 2; Чатыры даты з гісторыі школы: [СШ у в. Барздоўка Аршанскага раёна] // АГ. — 2004. — № 137. — С. 2; Барздоука і яе гаспадары // АГ. — 2005. — № 14. — С. 2; Дзе пахаваны мае землякі // АГ. — 2005. — № 54. — С. 2.
Літ.: Нванова С.Г. Оршанскне краеведы: бнографнческнй справочннк. — Орша, 2002. — С. 20; Анкета «Краязнаўцы Віцебшчыны». Пячонкін В.Г. (25.11.2003) // Асабісты архіў М.В. Півавара; Сучасныя беларускія краязнаўцы // КГ. — 2006. — № 9 (122). — Сакавік. — С. 2.
ПЯЧОНКШ ЯКАЎ МІХАЙЛАВІЧ (19.03.1924, в. Шчаперня Полацкага пав. Віцебскай губ.), архівіст. Скончыў Селявішчынскую ВШ Ушацкага раёна Віцебскай вобл. (1941), вячэрнюю школу рабочай моладзі ў г. Полацку (1953), вячэрні ўніверсітэт марксізмуленінізму пры Полацкім гаркаме КПБ (1955), гадавыя курсы павышэння кваліфікацыі пры МДГАІ (1966). Удзельнік Вялікай Айчыннай вайны. Пасля дэмабілізацыі з арміі працаваўу архівах Полаччыны: навуковым супрацоўнікам, начальнікам аддзела агульных фондаў Дзяржархіва Полацкай вобл. (19451947), ст. навуковым супрацоўнікам архіўнага аддзела Упраўлення МУС па Полацкай вобл. (19471949), начальнікам аддзела агульных фондаў Дзяржархіва Полацкай вобл. (19491954), загадчыкам Полацкага гарадскога архіва (19541964), дырэктарам філіяла ДАВВ у г. Полацку (19641986).
Правёў вялікую працу па зборы, аднаўленні, упарадкаванні і ўліку архіўных фондаў, якія знаходзіліся ў хаатычным стане
пасля вайны. Ажыццяўляў выяўленне дакументаў для шэрагу зборнікаў, рыхтаваўся да выдання даведнік «Дзяржаўны архіў Віцебскай вобл. і яго філіял у Полацку (1917—1941 гг.)», папулярызаваліся архіўныя дакументы праз друк, радыё, выставы.
Узнагароджаны 12 медалямі: «Забаявыя заслугі», «Заадвагу» і інш., Ганаровай граматай Вярхоўнага Савета БССР.
Літ.ДАВВ. Ф. 3717п, воп. 24, спр. 121; Пячонкін Я.М. //Архівісты Беларусі: біябібліяграфічны даведнік/ склад. С.У. Жумар, М.Ф. Шумейка. — Мн.: БелНДІДАС, 2006. —С. 180.
244
РАДОМСКАЯ ЛІЛІЯ ДЗМІ ГРЫЕЎНА (9.07.1937 г. Ленінград). краязнаўца, настаўніца рускай мовы і літаратуры СШ № 23 г. Оршы. Скончыла Панізоўскую СШ Аршанскага раёна(1956), гісторыкафілал. факультэт Смаленскага педагагічнага інстытута(1960).
Займацца краязнаўствам пачала пад час вучобы ў інстытуце, калі брала ўдзел у фальклорных экспедыцыях. Працуючы ў школе, займалася літаратурным краязнаўствам. Брала непасрэдны ўдзел у стварэнні музея ў СШ № 3 г. Оршы (1986). Частка сабраных матэрыялаў была перададзена ў дзяржаўныя музеі Оршы, Віцебскі абласны музей народнай адукацыі.
Вывучае жыццё, творчую дзеннасць знакамітых землякоў. Выступіла ініцыятарам афармлення ў Музеі славы настаўнікаў выставы, прысвечанай У. Караткевічу (26.11.1986). Дзякуючы актыўнай працы музей атрымаў званне народнага (1991). Аўтар кнігі «Уладзімір Караткевіч і Орша» (1998), шэрагу артыкулаў у кнігах «Памяць» Оршы і Аршанскагараёна, рэспубліканскім і мясцовым перыядычным друку.
Узнагароджана граматамі МА БССР, медалём «За доблесный труд». Выдатнік асветы БССР, Выдатнік асветы СССР.
Тв.: Кнігі: Уладзімір Караткевіч і Орша. — Орша.: Абласная друкарня. 1998. — 48 с.
Артыкулы ў кнізе «Памяць»; (разам з В.П. Лютынскім, В.М. Сцяпанавым, Л.В. Яршовай, І.А. Яршовым) У складзе Расійскай імперыі // Памяць: Гісторыкакультурная хроніка Оршы і Аршанскага раёна: у 2 кн. Кн. 1. — Мн.: БелЭн, 1999. — С. 109122; Асвета // Тамсама. — С. 201203.
КНІГІ ОНЛАЙН
