Краязнаўцы Віцебшчыны другой паловы XX - пачатку XXI ст.
біябібліяграфічны даведнік
Мікалай Півавар
Выдавец: Кнігазбор
Памер: 372с.
Мінск 2010
Літ.: Велярок Г. Ідуць па зямлі следапыты //ЛП. — 1990. — Ne 201. — С. 2; Кулажанка Л., Мальдзіс А., Сачанка С. Літаратурныя мясціны Беларусі: краязнаўчы даведнік: у 3х кн. Кн.1: Брэсц., Віцеб. і Гомел. вобл. — Мн.: БелЭн, 2000. — С. 135; Нванова С.Г. Оршанскне краеведы: бнографнческпй справочннк. — Орша, 2002. — С. 30; Кулакоў Ф. Дуброўна Орша БелДРЭС //ДнП. —1994. — Ne 89. — С. 2; Біяграфія Б.Ф. Шалухі (падрыхтавала А. Куксо) //Асабісты архіў М.В. Півавара.
ШАПЧЫЦ АНТОН ГАЎРЫЛАВІЧ (1.03.1910, в. Малыя Нягневічы Барысаўскагараёна Мінскай вобл. кастрычнік 2002), краязнаўца, кінааматар. Скончыў Аршанскую сямігодку (1925), прафтэхшколу (1928), Віцебскі электрамеханічны тэхнікум (1931), Ленінградскі электратэхнічны інстытут інжынераў сігналізацыі і сувязі (1948). Працаваў у Аршанскай дыстанцыі сувязі (19561970), кінамеханікам Музея К. Заслонава (19751990). Кіраваў кінастудыяй пры аршанскім Доме культуры чыгуначнікаў.
Адзін з першых у Оршы зацікавіўся аматарскімі кіназдымкамі. Фіксаваў падзеі, якія адбываліся ў горадзе і ваколіцах. Стварыў больш за 40 фільмаў, прысвечаных мінуламу Оршы, памятным мясцінам горада, падарожжам аўтара. Працуючы ў Музеі К. Заслонава, стаў здымаць фільмы на ваенную тэму. Найбольш вядомы стужкі, прысвечаныя аршанскім падпольшчыкам: «Последняя запнска» (пра 1. Сухадольскую), «Елена Кардовская», «День Победы» (прааршанскіх ветэранаў) і інш. Фільмы захоўваюцца ў фондах музея. Сабраў значны архіў фотаздымкаў і кінафільмаў пра помнікі гісторыі і культуры Оршы, падзеі мясцовай гісторыі ў пасляваенны час. Частка матэрыялаў была перададзена ў Музей У. Караткевіча. Перадаў некаторыя дакументы, газеты, часопісы 19201950х гг., кнігі ў Музей К. Заслонава.
Прызёр абласных і рэспубліканскіх конкурсаў самадзейнага кінамастацтва.
Літ.: Сітнік Н. Занатоўваў гісторыю у стужках і дакументах: [А.Г. Шапчыц]//АГ. —1998. — Ne 116. — С. 3; Нванова С.Г. Оршанскне краеведы: бнографпческнй справочннк. — Орша, 2002. — С. 28.
303
ШАРАЙ РЫ ГОРСЦЯПAH АВ14 (17.02.1954, г. Орша), педагог. Скончыў 8 класаў СШ №8(1969), Аршанскае індустрыяльнапедагагічнае вучылішча па спецыяльнасці «Выкладчык працоўнага навучання і чарчэння» (1973), гіст. факультэт СДПІ (экстэрнам). Працаваў выкладчыкам гісторыі ў школах Аршанскага раёна. у ПТВ № 110 г. Орша, Цэнтры дзіцячаюнацкага турызму і экскурсій.
Асноўная тэма даследаванняў — падзеі Вялікай Айчыннай вайны на Аршаншчыне і ўшанаванне памяці загінуўшых воінаў Савецкай Арміі. Зацікавіўся пошукавай справай яшчэ ў час вучобы ў педвучылішчы. У 1988 г. арганізаваў ваеннапарыятычны клуб «Русічы». Члены клуба займаюцца пошукам, пахаваннем загінуўшых воінаў і аднаўленнем іх імёнаў на тэрыторыі Аршанскага і Дубровенскага раёнаў, а таксама ў інш. раёнах Віцебскай вобл., Беларусі, выязджаюць на Вахты Памяці ў РФ. Па выніках працы ў ПТВ № 110 быў створаны Музей гісторыі вызвалення Оршы і дзейнасці пошукавага клуба«Русічы» (1992). Даследуе лёсы вядомых землякоў. Збірае матэрыял для кнігі «Земля умеет говорнть», якая прысвечана лёсу тых, хто загінуў і прапаўбез вестак пад час вайны, гісторыі вызвалення Аршаншчыны і дзейнасці клуба па аднаўленні памяці пра загінуўшых. Узнагароджаны Ганаровай граматай Віцебскага аблвыканкама, нагрудным знакам МА Расіі «За актнвный понск».
Тв.: «Русічы» з салдатамі // ЛП. — 1991. — № 89. — С. 3; Фёдараў К. Ёсць у клуба «Русічы» музей // ДнП. — 1992. — № 56. — С. 2; По следам памятн // АГ. — 2003. — № 9596. — С. 7; По праву памятн // АГ. — 2004. — № 90, 94, 97; Навечно в памятн народной // ТЭ. — 2007. — № 25. — С. 7.
Літ.: Нванова С.Г. Оршанскме краеведы: бнографнческнй справочннк. — Орша, 2002. — С. 29.
ШАРКОЎСКАЯ НАТАЛЛЯ ІОР'ЕЎНА, музейны работнік, краязнаўца. Працуе ў ВАКМ. Бярэ актыўны ўдзел у міжнародных, рэспубліканскіх і рэгіянальных канферэнцыях. Аўтарартыкулаўу навуковым і перыядычным друку паасобных пытаннях гісторыі і культуры Віцебшчыны. Выдатная знаўца матэрыяльнай культуры краю перыяду сярэднявечча, збораў віцебскіх калекцыянераў другой паловы XIX пач. XX ст., якія захоўваюцца ў зборах ВАКМ.
Тв.; Археологнческая коллекцмя ВУАК в фондах Внтебского областного краеведческого музея // 90 гадоў Віцебскай вучонай архіўнай камісіі. — Мн.; Віцебск, 1999. — С. 5861.
ШАРУХА ІГАР МІКАЛАЕВІЧ (8.06.1968, г. Полацк), краязнаўца, педагог, географ. Кандыдат педагагічных навук (2000), дацэнт (2002). Скончыў геаграфічны факультэт БДУ (1992). Працаваў настаўнікам геаграфіі і гісторыі ў СШ № 40, 27 г. Віцебска (19891992); з 1992 — у МгДУ на пасадахст. выкладчыка кафедры педагогікі і методыкі пачатковага навучання (19931995), кафедры геаграфіі і аховы прыроды (19952000), нам. дэкана факультэта прыродазнаўства па навуковай працы (20002008), загадчыка кафедры геаграфіі і аховы прыроды(з 2008). Старшыня Полацкай філіі Геаграфічнагатаварыства СССР( 19881991), вучоны сакратар Магілёўскага аддзела Беларускага геаграфічнага таварыства (19932002), старшыня Магілёўскага абласнога аддзела геаграфічнага таварыства (з 2002).
Краязнаўчую дзейнасць распачаў у Віцебску (1989). Першыя артыкулы, прысвечаныя гісторыі вывучэння Віцебшчыны. надрукаваўу газеце «Віцебскі рабочы». Значную ролюў фарміраванні зацікаўленасці да краязнаўства і станаўленні як даследчыкаадыграў знакаміты географ, педагог, краязнаўца. аўтар «Пособпя по краеведенню» Пётр Аляксеевіч Лярскі.
Даследуе гісторыю геаграфічнага вывучэння Беларусі, тапаніміку, культурную геаграфію Беларусі, займаеццаскладаннем геаграфічнастатыстычных слоўнікаў. Бярэ актыўны ўдзел у міжнародных і рэгіянальных канферэнцыях (больш за 50). Штогод удзельнічае ў экспедыцыях у межах рэгіянальных і далёкіх практык са студэнтамі МгДУ (з 1997).
Аўтар больш за 500 артыкулаў у навуковым і перыядычным друку. Mae ненадрукаваныя працы па тапаніміцы Магілёўшчыны і Віцебшчыны. па культурнай геаграфіі. Асаблівую ўвагу выклікае «Геаграфічнастатыстычны слоўнік Полацкага раёна» (1990). які мае больш за 3 тысячы апісаных геаграфічных аб’ектаў па раёне. Аб’ём ненадрукаванага прыкладна каля 2,5 тысяч старонак.
Падтрымлівае кантакты з шэрагам устаноў і грамадскіх арганізацый, сярод якіх НАН Беларусі, ТБМ, Беларускае, Рускае, Украінскае геаграфічныя таварыствы, Міжнародны геаграфічны саюз, Індзейскабеларускае таварыства (Гомель), Краязнаўчае таварыства (Магілёў), Клуб аматараў гісторыі і падарожжаў «Чароўны ўспамін« (Магілёў), краязнаўчыя музеі.
304
Тв.: Артыкулы ў навуковым друку: В понсках Землм Санннкова // Магілёўшчына. — Вып. 4. — 1993. — С. 7783; Беларускія назовы ў Антарктыдзе // Спадчына. — 1994. — № 2. — С. 6970; Геаграфічны цэнтар Еўропы — у Беларусі // Спадчына. — 1994. — № 6. — С. 109 110; Уклад А.П. Сапунова ў вывучэнне Магілёўшчыны // Тэзісы Пятых абл. краязн. чытанняў. — Магілёў, 1994. — С. 7881; Б. ЭпімахШыпіла. Да 135годдзя // PC. — 1994. — № 9. — С. 910,19; Наш земляк А.А. БялыніцкіБіруля — даследчык Сібіры // Навуковая спадчына геолагаў і географаў... —Мн., 1996. — С. 1720; Чалавек энцыклапедычных ведаў// Аршанскі краязнаўчы зборнік. — Вып. 2. — Орша, 1997. — С. 1417; (разам з Б. Нешатаевым) Экспеднцмя на Оршанскую возвышенность // Універсітэцкі веснік. — 2002. — № 56. — С. 8; Кайгародаў Дз.Н.// Памяць: Гісторыкадакументальная хронікагорадаПолацка, —Мн.: БелЭн, 2002. — С. 294; Востраў Полацк//Тамсама. — С. 890; Ферма Полацк // Тамсама. — С. 891; Особенностн топоннмнкн ВмтебскоПсковского порубежья: на прнмере Полоцкого регнона // Восточная Европа: Вопросы мсторнческой, обіцественной н полнтнческой географнм: сборннк научных статей. — Псков: ПГП14, 2003. — С. 4148; Культурное наследне Беларусн: [Беларусь — краіна замкаў і сядзіб] // СевероЗападная Росспя й Беларусь: Вопросы экологмческой, пстормческой н обіцественной географнн: матерпалы обіц.научной конфер., 2728 ноября 2003 г., Псков — Псков: ПГП14,2003. — С. 79; Культурные ландшафты Полоцкой культурногеографнческой областн какосновадля развнтня экотурнзма // Регнональные проблемы экологпн: Путн решення: тезмсы докладов II Междунар. экологйч. сймпознума в г. Полоцке: в2хт. — Полоцк: ПГУ, 2005. — Т. 2, —С. 192193; Ландшафты Полоцкой культурногеографнческой зоны какоснова для развнтнятурнзма//ВестнйкПГУ Cep. Е. Педагогнческме наукн. — 2006. — № 5. — С. 144147; Малавядомы лісты Е. Раманава//Е.Р. Раманаў. 3 гісторыкаархеалагічнай спадчыны: выбраныя творы / пад рэд. І.А. Марзалюка. — Магілёў, 2006. — С. 232236; (разам з В.Н. Пасько) Пронсхожденне полнтоннма «Белая Русь» // Рекреацноннотурмстнческмй потенцнал СевероЗапада Россмн: матерпалы международной (росспйскобелорусской) обіцественнонаучной конференцнм, Псков, 2324 ноября 2006 г. — Псков: ПГПУ, 2006. — С. 3335; Турнстнческйй потенцнал порубежья: на прнмере Внтебской н Полоцкой культурногеографнческнх областей // СевероЗапад Росснн: Экологохозяйственные проблемы н перспектнвы трансграннчного сотрудннчества. Матерналы регнональной обіцественнонаучной конференцнм. — Псков: ПГПУ, 2007. — С. 2527.
Артыкулы ў перыядычным друку: Бацька рускай феналогіі // СК (П). — 1989. — 22 верас. — С. 3; Краязнаўца і географ//СК (П). —1989. — 22жніўня. — С. 2; Піянер правінцыяльнай навукі// ВР. —1989. — 14 кастр. —С. 3; ...I ўклад нашыхземлякоў. Да 145годдзя РГТ//СК(П). —1990. — 22 ліп. — С. 3; Беларускі прыродазнаўца А. БялыніцкіБіруля // ЛП. — 1990. — 25 мая. — С. 2; Першая сярод жанчынгеолагаў // СК (П). — 1990. —13 сак. — С. 2; Выдатны вучоны Наддзвіння: [У. Стукаліч]//СК (П). —1990. —28 сак. — С. 3; Вучоны і грамадзянін//ЛП. — 1990. — 24 ліп. — С. 2; Д. Кайгародаў//ВР. — 1990. — 20 кастр. — С. 3; Даследчык Сібіры // ВР. — 1991. — 9 лют. — С. 3; Вучоны і грамадзянін // ПВ. — 1991. —12 верас. — С. 3; А.Б. Місуна — першая жанчынагеолаг // ВК. — 1992. — 6 лют. — С. 2; Востраў Полацк // ПВ. — 1993. — 5 ліст. — С. 2; Уладзіслаў — сын I. ЭпімахаШыпілы // ПВ. —1994. — 7 чэрв. —С. 2; Невядомы ліст вядомага прафесара // ПВ. — 1994. — 27 верас. — С. 3; Летапісец рэвалюцыйнага руху: [В.І. Сямеўскі] // ПВ. — 1994. — 13 верас. — С. 3; Імёны нашыхсуайчынныкаў на карце свету//ПВ. —1995. — Юстудз. — С. 23; Паўстанец з Мосара — даследчык Сібіры // ПВ. —1995. — 23 мая. — С. 4; ДаследчыкСібіры — ураджэнец Наддзвіння: [І.Д. Чэрскі]//ПВ. —1995. — бчэрв. — С. 2; Адкуль пайшла назва Палата//ПВ. —1995. — 26 верас. — С. 2; Хуткая рака Тураўлянка // ПВ. — 1996. — 28 кастр. — С. 3; Паплечнік Ушынскага — беларускі прыродазнавец // АГ. — 1996. — 7 мая. — С. 2.
КНІГІ ОНЛАЙН
