Краязнаўцы Віцебшчыны другой паловы XX - пачатку XXI ст.
біябібліяграфічны даведнік
Мікалай Півавар
Выдавец: Кнігазбор
Памер: 372с.
Мінск 2010
Літ.: Белов С. 213я танковая брпгада в боях за Вптебск // Віцьбічы. — 2001. — 13 сак.; Ён адкрывае помнікі... французам і сыну Сталіна // Звязда. — 2004. — 8 верас.; Аннкеев Л. От нздателя // БеларусьРоссмя. — 2005. — № 78 (3132). — С. 4748; Газпн Д. Ольговскпе патрноты //ЖП. — 2005. — 15 кастр.; Русланова Н. Днпломат н внучка Стал нна благодарны ветерану //ЖП. — 2006. — 1 крас.; Анкета «Краязнаўцы Віцебшчыны». Цярэшчанка В.Д. (24.01.2004) // Асабісты архіў М.В. Півавара; Русланова Н. Ветерану — 80 // ЖП—2006—№ 20—С. 2.
ЦЯЦЕРКА ЛЮДМІЛА МІКАЛАЕЎНА (17.09.1952, г.п. Ушачы, Віцебскай вобл.), педагог, краязнаўца. Скончыла геаграфічны факультэт БДУ (1978). Працавала настаўніцай рускай мовы і літаратуры Слабадской БШ Ушацкага раёна( 19701974), настаўнік геаграфіі СШ № 1 г. Плешчаніцы Мінскай вобл. (19741978). Ушацкай СШ (19782005).
Комплексна даследуе геаграфію Ушаччыны: ад геаграфічнага становішча, флоры і
фауны да ўплыву гаспадарчай дзейнасці чалавека на навакольнае асяроддзе. На працягу працы ў школе збірала матэрыял па геаграфіі Ушацкага раёна. Доўгі час з’яўлялася кіраўніком раённага метадычнага аб’яднання настаўнікаў геаграфіі, потым кіраўніком раённай творчай групы. якой была распрацавана і зацверджана праграма курса «Ушачазнаўства». На аснове матэрыялаў, сабраных настаўнікамі раёна. якія ўваходзілі ў склад групы, быў распрацаваны і выдадзены дапаможнік для курса «Ушаччына сінявокая». Падрыхтавана для друку яшчэ адно выданне на рускай мове.
Актыўна кантактуе з Ушацкім райвыканкамам, Ушацкім музеем народнай славы імя І.Е. Лабанка, раённай інспекцыяй прыродных рэсурсаў аховы навакольнага асяроддзя, раённым аддзелам статыстыкі, рэдакцыяй газеты «Патрыёт», таварыствам паляўнічых і рыбаловаў, раённай бібліятэкай імя Е. Лось,
кіраўнікамі прадпрыемстваў гаспадарак раёна.
Тв.: Ушаччына сінявокая. — Мн.: БДУ, 2007. —136 с.
Літ.: Філіпчык А. Ушаччына сінявокая // П. — 2007. — № 97. — С. 4; Анкета «Краязнаўцы Віцебшчыны».
Цяцерка Л.М. (11.01.2009) //Асабісты архіў М.В. Півавара.
296
ЧАРНАРУЦКІ АНАТОЛЬ УЛАДЗІМІРАВІЧ (4.07.1933), педагог, краязнаўца. Скончыў Аршанскі настаўніцкі інстытут, МДПІ. Працаваў настаўнікам у Чыгуначнай СШ у в. Круляўшчызна Докшыцкага раёна. Кіраваў гуртком, які ставіў за мэту вывучэнне роднага краю, выхаванне патрыятызму і грамадзянскіх якасцяў навучэнцаў. Арганізоўваў і праводзіў турыстычныя паходы па Докшыччыне і Беларусі. Вёў вялікую збіральніцкую і пошукавую працу. Нааснове сабраных матэрыялаў стварыў музей у Чыгуначнай СШ в. Круляўшчызна (1965) у якім утрымлівалася больш 700 экспанатаў, а потым музей у новай СШ у Крулеўшчызне (цяпер не існуе, частка экспанатаў захоўваецца на прыватнай кватэры). Удзел у дзейнасці гуртка аказаў вялікі ўплыў на
фарміраванне зацікаўленасці ў даследаваннях роднага краю ў значнага кола вучняў, у тым ліку і вядомага пазней краязнаўцы Бешанковіччыны А. Крачкоўскага.
Тв.: (разам з А. Крачкоўскім) Край Крулеўшчынскі // ЛТ — 1990. — № 6571; (разам з А. Крачкоўскім) Экіпаж крылатай машыны // ЛТ. — 1990. — № 100, 103, 106; (разам з В. Пашэвіч) Аэрадром стаў апошнім прытулкам // РВ. — 2005. — № 67. — С. 2.
ЧАРНЯЎСКАЯ СВЯТЛАНА СЯРГЕЕЎНА, кіраўнік рабочай групы па падрыхтоўцы кніг «Памяць» Полаччыны, укладальнік кніг «Памяць» г. Полацка і Полацкага раёна.
Тв.: Артыкулы ў кнізе «Памяйь»: (разам з М.А. Манісам) Полаччына ў другой палове XIX пач. XX ст. // Памяць: Гісторыкадакументальная хроніка Полацкага раёна. — Мн.: Вышэйшая школа, 1999. —С. 5963; Гаспадарчае будаўніцтва, калектывізацыя // Тамсама. — С. 5963; (разам з М.А. Манісам) Аднаўленне і развіццё народнай гаспадаркі // Памяць: Гісторыкадакументальная хроніка горада Полацка. — Мн.: БелЭн, 2002. — С. 358362; Пасля вызвалення // Тамсама. — С. 484485; Полацк у 1990я гг. // Тамсама. — С. 700701; Цеплаход «Полацк» // Тамсама. — С. 891.
Артыкулы ў перыядычным друку: «Памяць». Полацкі раён // ПВ. —1995. — № 64. — С. 2; Полаччына вясковая: Адкуль яе карані? // ПВ. — 1999. — № 5, 91; Фелікс Тапчэўскі — хто ён? // ПВ. —1999. — № 99. — С. 2; Камісар Глезін Фелікс // ПВ. — 2001. — № 69. — С. 3; Напісанае застаецца: [кніга «Памяць»] // ПВ. — 2002. — № 23, 24; Таланты Полаччыны // ПВ. — 2002. — № 38. — С. 3; Партызанскі рух на Полаччыне // ПВ. — 2002. — № 52. — С. 2; Однн нз «Неуловммых»; [А.Я. Целегуеў] // ПВ. — 2004. — № 39. — С. 3; Таварыш камбрыг: [Д.В. Цябут] // ПВ. —2004. — № 150151. — С. 2.
ЧАРНЯЎСКАЯ ТАМАРА ІГНАТАЎНА (2.10.1934, г. Масква), беларускі гісторык архітэктуры. Кандыдат архітэктуры (1967). Скончыла БПІ (1959). Працавалаў ІМЭФ (з 1961), адначасова выкладчыкам ў БПІ (19631971). Даследуе гіст. планіроўку і забудову шэрагу абласных цэнтраў краіны, у тым ліку і Віцебска. Аўтар кнігі «Архітэктура Віцебска», артыкулаў, прысвечаных Віцебску ў «Энцыклапедыі літаратуры і мастацтва Беларусі», «Зборы помнікаў гісторыі і культуры Беларусі. Віцебская вобл.» (22 артыкулы).
Тв.: Архітектура Віцебска: 3 гісторыі планіроўкі і забудовы горада. — Мн.: Навука і тэхніка, 1980. — 112 с.; (разам з А.П. Белязо) Віцебск//ЗГІКБ. Віцебская воблаць. — Мн.: БелСЭ, 1985. —С. 4147; (разам з В.М. Басковай) Беларускі дзяржаўны акадэмічны тэатр імя Якуба Коласа // Тамсама. — С. 4748; Гасцініца «Віцебск» // Тамсама. — С. 5152; (разам з В.Б. Караткевіч) Губернатарскі палац // Тамсама. — С. 5253; Жылы дом // Тамсама. — С. 55; Жылы дом з рэстаранам // Тамсама. — С. 55; (разам з А.А. Воінавым, А.М. Кулагіным) Забудова вуліцы Суворава//Тамсама. —С.5758; Казанская царква//Тамсама. — С 6364; Касцёл Варвары // Тамсама. — С. 64; Манастыр базыліян // Тамсама. — С. 68.
Літ.: Чарняўская Т.І. // Архітэктура Беларусі: энцыклапедычны даведнік / рэдкал.: А.А. Воінаў [і інш.1. — Мн.: БелЭн, 1993. — С. 608.
ЧКАЛАЎ ВАЛЕРЫЙ БАРЫСАВІЧ (7.11.1945, г. Ульянаўск, РСФСР), краязнаўца. Скончыў СШ № 156 г. Горкага РСФСР (цяпер Ніжні Ноўгарад, РФ, 1962), хімічны факультэт БДУ (1967), Акадэмію грамадскіх навук пры ЦК КПСС (Масква. 1979). Працаваў на Полацкім хімкамбінаце на пасадах інжынерастажора, сакратара камітэта камсамола, зменным хімікам, загадчыкам сектарам цэнтральнай лабараторыі (19671969), 2м, 1м сакратаром гаркама камсамола г. Наваполацка (19691974), інструктарам, загадчыкам аддзела хіміі Віцебскага абкама КПБ (19741977, 19791981), нам. начальніка палітаддзела УУС Віцебскага аблвыканкама (19811992), у камандзіроўцы ў Афганістане (19861988) навуковым, ст. навуковым супрацоўнікам віцебскага музея воінаўінтэрнацыяналістаў (19931998).
297
Гісторыяй і культурай Віцебшчынызацікавіўся ў 1981 г.. калі ўзначаліў працу пастварэнні Музея баявой і працоўнай славы Віцебскага абкама УМУС. Вывучае гісторыю дзейнасці віцебскай міліцыі, органаў кантролю Віцебскай вобл., віцебскую абласную энергасістэму, гісторыю развіцця банкаўскай справы Віцебшчыны, Напаволацкай гарадской арганізацыі ЛКСМБ, гісторыю афганскай вайны і ўдзел віцяблян у ёй.
Адзін з распрацоўшчыкаў канцэпцыі і тэматыкаэкспазіцыйнага плана музея віцебскай міліцыі (1984), віцебскага музея воінаўінтэрнацыяналістаў (1996), музея РУП «Віцебскэнэрга» (2003), музейнай экспазіцыі Галоўнага ўпраўлення па Віцебскай вобл., Нацыянальнага банка РБ (2007). Займаўся зборам экспанатаў для пералічаных музеяў.
Аўтар артыкулаў на краязнаўчую тэматыку, якія змяшчаліся на старонках мясцовага перыядычнага друку: «Народнае слова», «Віцебскі рабочы», «Віцьбічы» (рубрыка «Перевал»). У газеце «На страже Октября» выходзілі матэрыялы па гісторыі віцебскай міліцыі. У штотыднёвіку «Внтебскмй вестннк» пісаў пра землякоў, якія загінулі ў Афганістане.
Тв.: Віцебскі гарадскі музей воінаўінтэрнацыяналістаў // Памяць: Гісторыкадакументальная хроніка Віцебска: у 2х кн. Кн. 2. — Мн.: БелЭн, 2003. — С. 644645.
Літ.: Анкета «Краязнаўцы Віцебшчыны». Чкалаў В.Б. (13.04.2010) // Асабісты архіў М.В. Півавара.
ЧУВАХОВА ТАМАРА (Тамара Альшэўская), краязнаўца, журналіст. Аўтар артыкулаў па гісторыі і культуры Докшыччыны ў XX ст„ якія змяшчаліся ў докшыцкай кнізе «Памяць», а таксама ў раённай газеце «Родныя вытокі».
Тв.: Артыкулы ў кнізе «Памяць»: Сувязны ў чорнай pace // Памяць: Гісторыкадакументальная хроніка Докшыцкага раёна. — Мн.: БелЭн, 2004. — С. 363364;
Артыкулы ў перыядычным друку: Нашчадкі Скарыны // ЛТ. — 1990. — № 153. — С. 3; He станьце манкуртамі // ЛТ. — 1991. — № 34. — С. 3; Пазаштатны горад Докшыцы // ЛТ. — 1991. — № 47. — С. 3; Наш «амерыканец» // ЛТ. — 1991. — № 70. — С. 2; Як ствараецца «Памяць» // ЛТ. —
1991. — № 110. — С. 3; He губіце вечнае // РВ. — 1992. — № 27. — С. 4; Радовішча спадчыны // РВ. — 1992. — № 90. — С. 2; Колькі год раённай газеце // РВ. — 1993. — № 6. — С. 2; Агляд фальклору // РВ. — 1993. — № 32. — С. 3; Выкрэсленыя з гісторыі // РВ. — 1993. — № 68. — С. 3; Змагарныя дарогі Кастуся Акулы // РВ. — 1993. — № 71. —С. 2; Калядны шчыры вечар // РВ. — 1994. — № 2. — С. 4;... I «Цыганы» Пушкіна // РВ. — 1995. — № 14. — С. 3; Рамантык мінулых стагоддзяў // РВ. — 1995. — № 95. — С. 2; Гарадок невялікі пад назваю Докшыцы стаў паселішчам добрых і шчырых людзей // РВ. — 1995. — № 100101; Раз’ядноўваючы мост// РВ. — 1996. — № 7, 8; Докшыцкія татары // РВ. — 1996. — № 8. — С. 2; Сувязны ў чорнай pace // РВ. — 1996. — № 46. — С. 2; Любоў на ўсё жыццё // РВ. — 1997. — № 17. — С. 2; Партызанская наборшчыца // РВ. — 1997; «Дапамажыце ўстанавіць імя» //РВ. —1997. — № 78. —С. 3; Музей нашай гісторыі: Альбрэхт Адам ці Фабэр дю Фар // РВ. —1999. — № 44. — С. 3; Докшыцы. СвятаПакроўская царква // РВ. — 1999. — № 92. — С. 2; Порплішча. СпасаПрэабражэнская царква // РВ. — 1999. — № 99. — С. 2; Порплішча. Касцёл Маці Божай Крулёвай кароны Польскай // Тамсама; Камайск. Царква Прарока Іллі // РВ. — 2000. — № 3. — С. 3; Пімен Панчанка і Бягомльшчына // РВ. — 2002. — № 71. — С. 2; Музыкі Калягі //
РВ. — 2003. — № 12.— С. 2; Ці ўспомняць Сітцы праДамейку?//НС. —2003. — № 23. —С. 6; (разам з М.Д. Чысцяковым) Да 100годдзя СвятаПакроўскай царквы. Крок у мінулае // РВ. — 2003. — № 75, 78; (разам з М.Д. Чысцяковым) Да 100годдзя СвятаПакроўскай царквы. Дзень сённяшні//РВ. — 2003. — № 82. — С. 2; (разам з М.Д. Чысцяковым) Пяснярка мінуўшчыны. — С. 2; Разам з паствай // РВ. — 2007. — № 74. — С. 6; Бягомлю — 425 год // РВ. — 2007. — № 76. — С. 2.
КНІГІ ОНЛАЙН
