Краязнаўцы Віцебшчыны другой паловы XX - пачатку XXI ст.
біябібліяграфічны даведнік
Мікалай Півавар
Выдавец: Кнігазбор
Памер: 372с.
Мінск 2010
Артыкулы ў навуковым друку: Манетны клад XVIIXVIII ст. // ПГІКБ. —1984; (разам з I. Чарняўскім) Віцебская ратуша // ПГІКБ. — 1987. — № 2. — С. 1720; (разам з Л. Хмяльніцкай) Езуіцкі калегіум у Оршы // Псторыкаархеалагічны зборнік. —1994. — №3. — С. 228236; (разам з I. Чарняўскім) Віцебская ратуша // Віцебскі сшытак. — 1996. — № 2. — С. 33
293
35; Храм на рынку ў Віцебску // Тамсама. — С. 5456; Невядомы помнік беларускага рэнесанса // Castrum, ubris et bellum, 2002. — C. 391396.
Артыкулы ў перыядычным друку: Для сябе, для нашчадкаў: [прапановы па ахове помнікаў мінуўшчыны ў Віцебску] // ВР. — 1987. — № 23. — С. 3; Наперадзе рэстаўрацыя // ВР. — 1987. — № 175. — С. 4; Тварам да мінулага: [580годдзе Грунвальдскай бітвы] // ВК. — 1990. — № 6. — С. 2; Уваскрасенская царква // Выбар. — 1992. — № 4. — С. 5; (разам з Л. Хмяльніцкай) Ратуша // ВК. — 1992. — № 24. — С. 4; (разам з Л. Хмяльніцкай) Адкрыццё Аршанскага езуіцкага калегіума // АГ. — 1992. — № 82. — С. 2; Гарачае лета 1957га: [знішчэнне сабораў у Віцебску] // Выбар. — 1993. — № 3. — С. 6; Былое прыходзіць у сённяшні дзень: [бернардзінскі кляштар у Дуброўна]//ДнП. —1997. — № 94. — С. 2; Дзе маліліся віцебскія майстры? // Спадчына. — 2002. — № 4.
Літ.: Людзьмізвацца: [I. Цішкін]//ВК. —1990. — № 16.— С. 4; Хтоёсцьхто: [I. Цішкін]//Выбар. —1992. — № 11, —С. 5; СахараўСяргей. Ігар Цішкін: [электронны рэсурс]. Slounik. огд: электронная энцыкляпедыя. — Рэжым доступу: http://slounik.org/153716.html.
ЦІШУРОЎ УЛАДЗІМІР (У. Уладзіміраў, Ц. Уладзіміраўў краязнаўца, журналіст. Пражывае ў Круглянскім раёне Магілёўскай вобл. Вывучае гісторыю і культуру месца пражывання, а таксама часткова тэрыторыю Талачынскага раёна Віцебскай вобл. Аўтар артыкулаў у перыядычным друку.
Тв.: Устрывожаны прах генерала: [пахаванне генерала П.І. Хамянтоўскага] // НТ. — 2001. — Na ?; Лес пана Гардзялоўскага // НТ. — 2003. — № 3637. — С. 2; Залужжа // НТ. — 2005. — № 119. — С. 3; Юзэфполле: [парк] // НТ. — 2005. — № 46. — С. 7; Курганы — сведкі тых падзей // НТ. — 2008. — № 1. — С. 3.
ЦУПРЫЯНОВІЧ МАРЫЯ ЯЎГЕНАЎНА (14.11.1958, в. Галошава Талачынскага раёна), бібліятэкар. краязнаўца. Скончыла ДБУК (1995). Працуе загадчыцай Коханаўскай бібліятэкай(з 1984). Праводзіць вялікую краязнаўчую працу ў дзіцячым гуртку «Крынічка» пры Коханаўскай пасялковай бібліятэцы. Вывучае гісторыю, прыроду Талачыншчыны. Стварыла краязнаўчы куток. Збірае творы дэкаратыўнапрыкладнога мастацтва, арганізуе выставы ў бібліятэцы. Аўтар некалькіх артыкулаў у мясцовым перыядычным друку.
Тв.: Заповедные уголкп моей маленькой Роді/іны: [в. Галошава] // НТ. — 2007. — № 76. — С. 4; Рацевскйй парк — заповедный уголок родной прнроды: по маршруту экскурспп членов клуба «Роднйчок» // НТ. — 2008. — № 82. — С. 4.
Лнт: Анкета «Краязнаўцы Віцебшчыны». Цупрыяновіч М.Я. (20.01.2009) // Асабісты архіў М.В. Півавара.
ЦЯРЭНЦЕЎ СЯРГЕЙ (26.03.1956t), рабочы. Актыўны ўдзельнік грамадскапалітычнагажыцця Віцебска другой паловы 1980х— 1990х гг. Адстойваў ахаванне гіст. спадчыны Віцебска. Разам з інш. актыўнымі ўдзельнікамі клуба «Узгор’е» бараніў ад знішчэння Пакроўскую царкву. Напісаў дзясяткі лістоў і запытаў у адпаведныя інстанцыі, міністэрствы, пракуратуру аб тым, што будаўніцтва шматпавярховага будынку, якое планавалася на месцы царквы і Трынітарскага кляштара, сказіць гіст. забудову, зменіць гістарычныя дамінанты горада. Атрымаўшы планы ахоўных зон. даказваў неправамоцнасць такога будаўніцтва ў артыкуле «Небоскребная дмкость», змешчанага ў газеце «Віцебскі рабочы».
10.11.1990 г. разам з аднадумцамі спрабаваў усталяваць у
якасці часовага помніка ахвярам, трагічна загінуўшым у розныя часы гісторыі г. Віцебска, драўляны крыж на Успенскай горцы з надпісам «Пакутнікам Беларусі». Такія ж крыжы былі ўсталяваны каля в. Паляі Варонаўскага с/с Віцебскага раёна, на месцы растрэлаў 19331937 гг. у в. Нікалаёва Шумілінскага раёна, на месцы знішчэння зняволеных з Беразвецкай турмы атрадам аховы НКУС у ліпені 1941 г.
Аўтар артыкулаў на старон ках перыядычнага друку, у якіх уздымаў актуальныя пытанні грамадскага жыцця горада.
Тв.: Тропа здоровья по костям: [нямецкія могілкі ў в. Сасноўка Віцебскага раёна] // ВК. — 1990. — № 23. —С. 4; Героям Грунвальдскай бітвы: [будаўніцтва помніка ў Віцебску]// НС. —1991. — № 13. — С. 3; Памятная дошка ў гонар Грунвальда // ВК. — 1991. — Na 36. — С. 3; Нет креста... Предполагалось, что это будет место помнновенпя всех безвннно убненных // НС. —1991. — Na 59. — С. 2; Й. Кунцевнч: Легенды н вымысел // Віцьбічы. — 1991. — Ne 20. — С. 3.
Літ.: Паляі, Нікалаёва... Што далей: [С. Цярэнцеў]//ВК. —1990. — Ne 10. — С. 1,2; Бруцкі А. Арыштаваны крыж// НС. — 1991. — Ne 37. —2; Малашэня Л. Каму крыж муляў вока // НС. — 1991. — Ne 55. — С. 3.
294
ЦЯРЭШЧАНКА ВІКТАР ДЗЯМ’ЯНАВІЧ (5. Демьянов) (10.03.1926, в. Альгова Віцебскага раёна Віцебскай вобл. (на той час Вёска Чырвонай Арміі)), краязнаўца. Скончыў Львоўскае ваеннае вучылішча(1951), факультэт журналістыкі БДУ (1958). Адслужыўў войску 18гадоў (звольнены ў запас у 1961 г.). Працаваў у тэхнічным вучылішчы мастаком вытворчага навучання, зваршчыкам. Узначальваў Віцебскі гарадскі камітэт БДТАПГіК. Пражывае ў в. Копці Віцебскага раёна.
Пасля выхаду на пенсіюў 1985 г. пачаў цікавіцца мясцовай гісторыяй. Вывучае гісторыю краю, аддаючы перавагу даследаванню падзей часоў Вялікай Айчыннай вайны на тэрыторыі паўднёвага ўсходу Віцебскага раёна (Акцябрскі і Шапечынскі с/с), ваенныя дзеянні 33й арміі пры вызваленні Віцебшчыны.
Ініцыятар стварэння памятнага мемарыялу ў гонар 60годдзя Перамогі савецкага народа над фашысцкай Германіяй у Вялікай Айчыннай вайне 1941—1945 гг. у в. Копці, прысвечанага воінам 33й і 39й армій Заходняга (3га Беларускага) фронту і ўзведзенага жыхарамі вёскі. Ініцыяваў і часткова фінансаваў узвядзенне некалькіх помнікаў: 10 гранітных абеліскаў (па колькасці вызваленых вёсак, з указаннем колькасці загінуўшых пры іх вызваленні салдат савецкай арміі). 6 помнікаў з прозвішчамі мясцовых жыхароў, загінуўшых у гады вайны, індывідуальных помнікаў афіцэрам, сярод якіх Я. Джугашвілі, стэлы ў гонар французскіх лётчыкаў палка «НармандыяНёман», стэлы ў гонар прарыву фашысцкай абароны 23.06.1944 пры пачатку аперацыі «Баграціён» і некаторых інш.
Аўтар зборніка артыкулаў «На склоне лет...», у якім сабраў свае публікацыі, атаксаманекаторыя матэрыялы, прысвечаныя лёсу Віцебшчыны ў гады Вялікай Айчыннай вайны, змясціў свой радавод (выдадзены ў 5 экзэмплярах). Разам з ветэранамі Г.С. Корбанам, У.С. Моціным. а таксама грамадскай актывісткай Л.Н. Бруевай падрыхтаваў зборнік дакументаў да 60годдзя
вызвалення в. Копці. дзе ў храналагічнай паслядоўнасці прыведзены ўспаміны, газетныя артыкулы 19411944 гг.. якія маюць дачыненне да вызвалення населенага пункта.
Аўтар соцень артыкулаў у перыядычным друку. Большасць публікацый прысвечана падзеям Вялікай Айчыннай вайны натэрыторыі Акцябрскага і Шапечынскага с/с Віцебскага раёна. Аднак аўтар выказвае свае меркаванні і адносна ключавых падзей Другой сусветнай вапны, грамадскага жыцця Беларусі, раёна, а таксама сусветнай мастацкай культуры, якія публікуе ў асобных артыкулах: «Поляков расстрелялм немцы» (ЖП, 2002, 19 кастр.), «Торпеднруют закон», «Прнзнанне Солженпцына» (Ветеран, 2006, № 25), «“Рнсованне” беглого "класснка”» (Товарніц, 1997, 12 верас.). Перадаў шэраг матэрыялаўу бібліятэку Капцянскай СШ Віцебскага раёна, у Капцянскую бібліятэку, у сельсавет.
Падпалкоўнік у адстаўцы, удзельнік Вялікай Айчыннай вайны. Узнагароджаны ордэнам Айчыннай ванны, медалямі «За ўзяцце Берліна», «За вызваленне Прагі», «За баявыя заслугі» і інш.
Тв.: «На склоне лет...»: сборняк статей, заметок н воспомннаннй о былом, 10 марта 2007 года. — Коптн. — 176 с.; Віцебскае падполле: міфы і быль // 43. — 1990. — 1 верас.; Здесь начнналась операцня «Багратнон» // Віцьбічы. —1997. — 26 чэрв.; На могнльной плнте — цветы // Віцьбічы. —1997. — 7жніўня; Вновь война будоражнт память // Віцьбічы. — 1997. — 4 верас.; Мертвым не больно // Віцьбічы. — 1999. — 26 студз.; Земля у поселка Коптм прпняла 11 408 погнбшнх солдат н офнцеров. Кто вспомннт о ннх? // Віцьбічы. — 1999. — 8 крас.; В Коптях — гостн нз Казахстана // Віцьбічы. — 1999. — 7 мая; Забытая армня // Віцьбічы. 2000. — 23 сак.; В небе Прмдвннского края //ЖП. — 2000. — 20 чэрв.; Тайна «Черных прудов» // Віцьбічы. — 2000. — 23 чэрв.; Кошунственно увековечнть убнйц на нашей земле //ЖП. — 2001 —17 крас.; Погнб в Боравлянах//ЖП. — 2001. — 23 кастр.; Вбояхза Коптн//Товарннд. — 2002. — 24янв.; Штрафннкн’ [удзел штрафбату ў захопе плацдарму на р. Лучоса каля в. Валасова Віцебскага раёна] // ЖП — 2002. — 29 студз.; Саперы на... Лучесе //ЖП.2002. — 12 лют.; Срока давностн не пмеет: [Асвенцым] //ЖП. — 2002. 2 крас.; Страшная правда войны // Народная воля. — 2002. — 7 мая; Суражская трагедмя //ЖП — 2002. ~1 ЧЭР.В Вмтебское направленне в операцнн «Багратнон» //ЖП. — 2002. —25 чэрв.; Жнзнн не іцадя: [баі 39й арміі пад Копцямі] //ЖП. — 2002. — 15 кастр.; «Зеленая папка» Герннга //ЖП. — 2002. — 26 ліст' Артнллерня не молчала: [каля в. Маклакі Віцебскага раёна] //ЖП. — 2002. —10 снеж.; Сын Сталнна в боях за Внтебіцнну // ЖП. — 2003. — 14 студз.; Власовцы // ЖП. — 2003. — 18 лют.; Боевое креценне: [баі пад в. Копці] // ЖП. — 2003. — 4 сак.; Как казннлн парашютнстов в Внтебске. Нз дневннка немецкого солдата //
295
ЖП. — 2003. — 4 сак.; Войнадля Якова Джугашвнлн закончнлась под Лпозно//Віцьбічы. — 2003. — 8 мая; На войне как на войне: [прарыў нямецкай абароны каля в. Перавоз Віцебскага раёна] // ЖП. — 2003. — 23 ліп.; Гнтлеровская группнровка на подступах к Внтебску //ЖП. —2003. —23 верас.; Расплата: [палонныя немцы] // ЖП. — 2003. — 7 ліст.; Клятва // ЖП. — 2003. — 13 снеж.; Огонь комсомольского сердца: [П.А. Галецкі] // ЖП. — 2003; Как Люба Змновенко пленнла коменданта // ЖП. — 2003; Одмн день генерала: [Чарняхоўскі I. пад Віцебскам] //ЖП. — 2003.; Свндетелн //ЖП. — 2003; Нмкогда не забыть //ЖП. —2003.; «Меланьнн колхоз»//ЖП—2004—23 сак.; Яшкаартнллерпст//ЖП—2004—ЗОсак.; Барышыно поле под Вмтебском // ЖП. — 2004.; Погнблн под Ржевом внтебчане... // ЖП. — 2004. — 6 ліп.; «Нормандня» в небе Прндвннского края // ЖП. — 2004. — 24 жніўня; «Новый порядок» на пепелнце // ЖП. — 2004. — 21 верас.; На подступах к Внтебску // ЖП. — 2004. — 23 ліст.; Ндея — создать музей узннков «Пятого полка» // ЖП. — 2004. — 25 кастр.; Узннкп Освенцнма — детн внтебскнх пар™зан // ЖП. — 2005. — 25 студз.; Ннкогда не забыть: [Віцебскае гета] // ЖП. — 2005. — 15 сак.; На братскнх могнлах не ставят крестов: [каля в. Лужына Віцебскага раёна] // Во славу Родмны. — 2005. —19 крас.; Ночью, у Коптей //ЖП. — 2005. — 7 мая; Вандалнзм на вопнском захороненнн //ЖП. — 2005. —16 ліп.; Вознесенный в бессмертне // ЖП. — 2005. — 2 жніўня; Доля женская //ЖП. — 2005. — 18 кастр.; Н тот святой клочек землн...: [КП 5га гвардзейскага стралковага корпуса] // Во славу Роднны. — 2005. — 27 кастр.; Сын Чапаева воевал на Внтебіцнне //ЖП. — 2006. — 24 студз.; Внукн «Большой тройкн» // Ветеран. — 2006. — № 13; «Дымановскнй плацдарм»: [зняты відэафільм] // Віцьбічы. — 2006. — 6 крас.; Шел вперед комнссар//ЖП. — 2006. —6 мая; Это было под Внтебском //ЖП. — 2006. — 20 чэрв.; Капнтуляцня //ЖП. — 2006. — 1 ліп.; Потерм под Вмтебском // ЖП. — 2006. — 1 ліп.; Шлн в бой «панцнрннкп»; [аб выкарыстанні жалезных нагрудных пласцін савецкімі салдатамі пры наступленні каля в. Копці] //ЖП. — 2006. — 5 верас.; Забытая армня?: [33я армія ў баях пад Віцебскам] // ЖП. — 2006. — 21 кастр.; Толочннскнй Матросов // Во славу Роднны (Военная газета). — 2006. — 30 снеж.; Тайна захоронення // ЖП. — 2007. — № 3. — С. 2; «Авроровец» пз Коптей // ЖП. — 2008. — № 2. — С. 2; «Велнкая Победа» — солдатскне матерп: [Белахвостава Пелагея — маці, якая адправіла на фронт 5 сыноў (усе загінулі)] //ЖП. — 2008. — № 5. — С. 3; Шла днвнзйя вперед: [3я гв. арт. дывізія] // ЖП. — 2008. — 26 студз. — С. 3; Прнзнання генерала: [36я асобн. стралковая брыгада ў баях пад Віцебскам] //ЖП. — 2008. — № 17. — С. 4; «Тацпнскпй» под Вптебском //ЖП. — 2008. — № 19. — С. 5; Непокоренная высота 222,9 // ЖП. — 2008. — 30 жніўня. — С. 3; Непокоренная высота: [222,9] // ЖП. — 2008. —20 снеж. — С. 5; Судьба человека: [В.С. Варанцоў] //ЖП. — 2009. —10 студз. — С. 4; Правда о 33 Армнп //ЖП—2009—3 сак— С. 4; Какбатька Мннай на прнеме у Сталнна побывал //ЖП. — 2009. — 10 крас. — С. 2; Освобождая Внтебск // ЖП. — 2009. — 23 чэрв. — С. 3; Что тамт пруд в Олыово? // ЖП. — 2009. — 24 кастр. — С. 3.
КНІГІ ОНЛАЙН
