Краязнаўцы Віцебшчыны другой паловы XX - пачатку XXI ст.
біябібліяграфічны даведнік
Мікалай Півавар
Выдавец: Кнігазбор
Памер: 372с.
Мінск 2010
Літ.: Акцёры і ролі: Тамара Чувахова // РВ. — 1997. — № 97. — С. 4.
ЧЫЖОВА Н., навуковы супрацоўнік Расонскага музея баявой садружнасці. Вяла рубрыку «Зоркі Расоншчыны» ў раённай Расонскай газеце.
Тв.: Герой Савецкага Саюза —Сцяпан Іванавіч Жукаў// КШ. —1988. — № 17. — С. 2; Памятаем герояў: [С.У. Савенка]// КШ. —1988. — № 20. — С. 2; Змагаліся і за вызваленне Еўропы// ГлРс. —1995. — № 6. — С. 2; У 18 юнацкіх гадоў: [І.А. Літвінаў] // ГлРс. — 1995. — № 10. — С. 2; У баях вучылі геаграфію Еўропы // ГлРс. — 1995. — № 11. — С. 2; Мужчынамі станавіліся рана: [Г.І. Ясючэнка] // ГлРс. — 1995. — № 30. —
298
С. 2; Рускі беларус: [В.А. Яфімаў] // ГлРс. — 1995. — № 39. — С. 2; Начальнік шпіталя: [А.П. Анісімава] // ГлРс. — 1998. — №27. — С. 4.
ЧЫСЦЯКОЎ МІКАЛАЙ ДЗМІТРЫЕВІЧ (10.08.1929, засц. Чарнічка1 Докшыцкай гміны Дзісненскага пав. Віленскага ваяв., цяпер в. Чарнічка1 Тумілавіцкага с/с Докшыцкага раёна Віцебскай вобл.), краязнаўца. 3 1937 г. вучыўся ў сямігадовай польскай школе ў Докшыцах. Вучыўся ў Пермскім настаўніцкім інстытуце (19561957). Працаваў на Урале. Вярнуўся на радзіму (1963). Працаваў электраманцёрам падстанцыі, дзяжурным электраманцёрам Докшыцкага РЭС (19641990).
Вывучае гісторыю Докшыц і населеных пунктаў раёна. легенды і паданні роднага краю, збірае матэрыялы пра выдатных землякоў, даследуе лёс докшыцкіх яўрэяў. Напрацаваныя матэрыялы публікуе ў мясцовым перыядычным друку. Браў удзел у падрыхтоўцы да выдання кнігі «Памяць» Докшыцкага раёна.
Цікавіцца мясцовай гісторыяй пачаў у канцы 1930х гг„ калі вучыўся ў школе ў Докшыцах. Прыняў актыўны ўдзел у стварэнні музея СШ № 1 г. Докшыц, Бягомльскага народнага музея (адзін з стваральнікаў). Супрацоўнічае з Бягомльскім музеем. рэдакцыяй газеты «Родныя вытокі». Дапамог яўрэям, што прыехалі з Ізраіля, аднавіць прозвішчы асоб, якія загінулі ў гады Другой сусветнай вайны (1989).
Mae шэраг публікацый па гісторыі Докшыц і докшыцкай царквы, ваенных падзеях у раённай газеце «Родныя вытокі». Узняў праблему пераіменавання вуліц Докшыц. Падтрымлівае сувязі з ураджэнцамі Докшыччыны, што жывуць у Польшчы. і з яўрэямі, якія нарадзіліся на Докшыччыне, але пражываюць у Ізраіле.
Тв.: Докшыцы, лета 1944га... // Памяць: Гісторыкадакументальная хроніка Докшыцкага раёна. — Мн.: БелЭн, 2004. — С. 372373; Дзень Перамогі ў Докшыцах // Тамсама. — С. 373.
Артыкулы ў перыядычным друку: Докшыцы // ЛТ. — 1991. — № 5. — С. 2; Так пачалася акупацыя // ЛТ. — 1991. — № 58. — С. 2; Вяртанне ў Докшыцы // РВ. — 1992. — № 31. — С. 2; I колькі школай пройдзена // РВ. —1992. — № 17. — С. 2; Адновім гістарычную справядлівасць // РВ. — 1993. — № 100. — С 2; Як гэта было ў нашым краі // РВ. — 1999. — № 74. — С. 2; Да 2000годдзя Хрысціянства // РВ. — 2000. — № 5. — С. 3; (разам з Т. Чуваховай) Да 100годдзя СвятаПакроўскай царквы. Крок у мінулае // РВ. — 2003. — № 75, 78; (разам з Т. Чуваховай) Да 100годдзя СвятаПакроўскай царквы. Дзень сённяшні // РВ. — 2003. — № 82. — С. 2; Докшыцы гарачым летам 1943 // РВ. —2003. — № 76. — С. 2
Літ.: Пашэвіч В. Ведаць і ганарыцца // РВ. — 1996. — № 11. — С. 3; Чувахова Т. Музей нашай гісторыі: Альбрэхт Адам ці Фабэр дю Фар // РВ. — 1999. — № 44. — С. 3; Дынастыя Чысцяковых // РВ. — 2001. — № 42. — С. 1; Пашэвіч В. Каб памятавалі // РВ. — 2003; Камінскі I I. Краязнаўцы Докшыччыны // Памяць: Гісторыкадакументальная хроніка Докшыцкага раёна. — Мн.: БелЭн, 2004. — С. 655; Анкета «Краязнаўцы Віцебшчыны». Чысцякоў М.Д. (чэрвень 2006) //Асабісты архіў М.В. Півавара.
ЧЭКАН ЁЗЭФ (Jozef Czekan), мемуарыст, краязнаўца. Ураджэнец Браслаўшчыны, удзельнік антыфашысцкага падпольнага супраціву ў гады Другой сусветнай вайны на Браслаўшчыне. Аўтар кніг «Жыццё акаўца» (1995), «Гісторыя Браслаўскага павету ў XX стагоддзі» (2001). У апошняй скарыстаны матэрыялы кніг 3. Янушкевіча «Мае ўспаміны», М. Патоцкага «Успаміны жаўнера АК зямлі віленскай», К. Краўзэ «Апошні рапарт». выдання «У чарзе пакаленняў», выпушчанага гіст. секцыяй таварыства Арміі Краёвай у Кентжыне, а таксама ўспаміны В. Юркевіча, Ф. Крывеля.
Тв.:. Zycie akowca. — Bydgoszcz, 1995. — 126 s.; Historia powiatu Braslawskiego XX stulecia. — K^terzyn: GriF, 2001, —215 s.
ЛІТ.: Выдавецкія навіны // Павет. — 2005. — № 5 (9), травень. — С. 5.
Jozef Czekan
299
ШАБУНЁВА ЛАРЫСА ЯЎГЕНАЎНА (29.01.1939, м. Лёзна Віцебскай акругі), педагог, краязнаўца. Скончыла гіст. факультэт МгДПІ. Працавала настаўнікам гісторыі, дырэктарам Слабадской СШ Лепельскага раёна. Зацікавілася гісторыяй роднага краю. калі студэнткай брала ўдзел у археалагічных раскопках на Дзявочай і Замкавай горах у г. Мсціславе пад кіраўніцтвам Л.В. Аляксеева. У фарміраванні цікаўнасці да мінуўшчыны значную ролю адыграла маці, З.В. Дзідзенка.
Збірае звесткі пра наваколле в. Слабада (Свяда). царкву Казьмы і Даміяна ў гэтай жа вёсцы. жыццёвы шлях святара Міхаіла Якаўлевіча Садоўскага. Брала ўдзел у стварэнні музея ў школеінтэрнаце для глухіх дзяцей (г. Мсціслаў), этнаграфічнага музея ў школе в. Слабада. Mae прыватную калекцыю. Падтрымлівае стасункі з ЛКМ, Музеем гісторыі царквы пры Віцебскім духоўным вучылішчы. Аказаладапамогу клірыку СвятаДухаўскага сабора ў г. Мінску Фёдару Крываносу пры падрыхтоўцы кнігі «У Бога мертвых нет».
Тв.: Пакуты святара // ЛК. — 2003. — № 36. — С. 3.
Літ.: Гісторыя вёскі Слабада//ЛК. — 2000. — № 76,87; Анкета «Краязнаўцы Віцебшчыны». Шабунёва Л.Я. (27.11.2008) //Асабісты архіў М.В. Півавара.
ШАВЭЛА ЭМІЛІЯ ЛЯВОНАЎНА, педагог, краязнаўца. Працуе настаўніцай Дрысвяцкай СШ Браслаўскага раёна. Кіраўнік краязнаўчага гуртка «Крынічка». Займаецца зборам матэрыялаў па гісторыі і культуры роднага краю. Стварыла этнаграфічны музей у Дрысвяцкай СШ. Разам з вучнямі запісвае легенды, этнаграфічны, фальклорны матэрыял, аповеды мясцовых жыхароў. Склала «Летапіс вёскі Дрысвяты». Выявіла пахаванні часоў Першай сусветнай вайны. Лепшыя матэрыялы друкаваліся ў мясцовым перыядычным друку і зборніку «Браслаўскія сшыткі 3/1999».
Тв.: Паданні, звязаныя з мястэчкам Дрысвяты // Традыцыйная мастацкая культура беларусаў. Т. 2. Віцебскае Падзвінне. — Мн., 2004. —С. 763764; Фальклорныя матэрыялы, запісаныя вучнямі Дрысвяцкай школы пад кіраўніцтвам Э. Шавэла: Абрады «Талака», «Хрэсьбіны», «Вяселле», «Вечарушкі» // Браслаўскія сшыткі 3/1999. Гісторыя былога мястэчка Дрысвяты і наваколля: [саматуж. выд.]. — Браслаў, 1999. — С. 99102; Літ. апрацоўка паданняў//Легенды і паданні Віцебшчыны: зборнікматэрыялаў абласнога конкурса «Легенды і паданні роднага краю» / склад. Н. Зайцава. — Віцебск, 2002. — С. 16, 51,5960, 67, 70, 77, 94; Каб стаць патрыётам // БЗ. —1997. — 10 снеж. — С. 2; Дрысвяцкія легенды// БЗ. — 2001. — № 10. — С. 2.
Літ.: Музейныя экспазіцыі Дрысвяцкай школы // Павет. — 2005. — № 8 (45), снежань. — С. 8.
ШАГАЛЕЕВА ТАМАРА АРХІПАЎНА (1947, в. Верамеева Першамайскага с/с Гарадоцкага раёна Віцебскай вобл.), краязнаўца. Скончыла філал. факультэт Вялікалуцкага дзяржаўнага педагагічнага інстытута (1969). Працавала настаўніцай рускай мовы і літаратуры ў Савецкай ВШ Невельскага раёна (19691970), завучам Вязаўскай СШ Навасакольніцкага раёна Пскоўскай вобл. (19701973), піянерважатай, настаўніцай рускай мовы Стадолішчанскай СШ Гарадоцкага раёна (19731982), настаўнікам, завучам, дырэктарам Обальскай ВШ Гарадоцкага раёна (19821991), малодшым навуковым супрацоўнікам Гарадоцкагакраязнаўчага музея (19911996), настаўнікам СШ №44 г. Віцебска( 1996—2003).
Займацца краязнаўствам стала пад уплывам Мікалая Дзмітрыевіча Ткачова дырэктара Першамайскай СШ Гарадоцкага раёна, партызана Вялікай Айчыннай вайны, пад кіраўніцтвам якога штогод арганізоўваліся паходы ў Шчалбоўскі лес, збіраліся матэрыялы пра партыз. рух на тэрыторыі раёна. афармляліся альбомы. Пэўны ўплыў аказала і Зоя Ануфрыеўна Баянкова, былы завуч Стадолішчанскай CLU. Кацярына Ягораўна Уверская, былы дырэктар Гарадоцкага раённага краязнаўчага музея.
Вывучае гісторыю Гарадоцкагараёна, Першамайскага с/с Гарадоцкагараёна, этнаграфію Гарадоччыны. Удзельнічала ў стварэнні музея ў Стадолішчанскай СШ (1979) (экспазіцыі «Наша Радзіма ў час Вялікай Айчыннай вайны», «Яны вызвалялі наш край», «Родны кут»), у папаўненні калекцый ГРКМ. у стварэнні экспазіцый аддзелаў прыроды, этнаграфіі музея, рыхтавалатэматыкаэкспазіцыйныя планы, запісывала ўспаміны жыхароў раёна пра падзеі мінуўшчыны (19912006).
На працягу 19911996 гг. брала ўдзел у экспедыцыях ГРКМ з мэтай вывучэння быту вяскоўцаў і гісторыі раёна. У 19731992 гг. кіравала саветам школьнага музея. Разам з гурткоўцамі ўдзельнічала ў археалагічных раскопках каля в. Смалькі (пад кіраўніцтвам археолагаў В.М. Ляўко і В.1. ІІІадыра).
Аўтар значнай колькасці артыкулаў у кнізе «Памяць» Гарадоцкага раёна, а таксама ў мясцовым перыядычным друку. Рукапіс кнігі «Гарадоччына», як і копіі артыкулаў, падрыхтаваных для кнігі «Памяць». перададзены ў ГРКМ. Рыхтуе летапіс Першамайскага с/с Гарадоцкага раёна.
300
Падтрымлівае добрыя стасункі з ГРКМ, Першамайскім с/с Гарадоцкага раёна, аддзелам сацыяльнага забеспячэння і аховы працы, Саветам ветэранаў Гарадоцкага раёна.
Узнагароджана граматай Міністэрства народнай адукацыі БССР (1980), выдатнік народнай асветы БССР (1987).
Тв.: Артыкулы ў кнізе «Памяць»; Прыродная характарыстыка Гарадоцкага раёна // Памяць: Гарадоцкі раён: Гісторыкадакументальныяхронікігарадоўіраёнаў/склад. С.І. Садоўская, —Мн.: Беларусь, 2004,— С. 2330; Павету час вайны 1812 г. // Тамсама. — С. 7177; Прыгонная Гарадоччына // Тамсама. — С 8492' Ахова здароўя ўХІХпач. XX ст. //Тамсама. — С. 112117; Народная адукацыя //Тамсама. — С. 119125; Шляхідарогі // Тамсама. — С. 127130; Гарадок і яго жыхары ў другой палове XIX пач. XX ст. // Тамсама. — С. 130133; «Спрадвеку тут яны жылі: [этнічны склад насельніцтва] // Тамсама. — С. 134136; Прыгон адменены, а няволя засталася // Тамсама. — С. 140146; 3 гісторыі шкляной вытворчасці // Тамсама. — С. 146147; (разам з С.І. Садоўскай) Трагічнае супрацьстаянне // Тамсама. — С. 178183; 3 гісторыі Гарадоцкага педагагічнага тэхнікума // Тамсама. — С. 199201; Адрас міласэрнасці — Гарадок // Тамсама. — С. 203205; Незгубіць каранёў сваіх // Тамсама. — С. 206208; Шклозавод «Ноўка»//Тамсама. — С. 214215, 689; Развіццё народнай адукацыі 19201930я гг. //Тамсама. —С. 228236; 3 гісторыітэхнікума механізацыі сельскай гаспадаркі // Тамсама. — С. 236239, 734736; Стан аховы здароўя 19171941 гг. // Тамсама. — С. 244246; Дом рамёстваў і фальклору // Тамсама. — С. 733734; Захаваныя каштоўнасці. Архітэктура // Тамсама, —С. 736739; (разам з Н.В. Бураковай) Страчаная спадчына//Тамсама. —С. 740743; Традыцыі, абрады, вераванні //Тамсама. — С. 744748; Гарадоцкі крайулегендахі паданнях//Тамсама. —С. 748752; Невычарпальная крыніца // Тамсама. — С. 754758; Этнаграфічнае апісанне Гарадоччыны // Тамсама. — С. 759 — 776; Паляўніцтва, рыбалоўства//Тамсама. — С. 777779; Садоўніцтва, пчалярства. Ганчарства// Тамсама. — С. 776777; 779780,
КНІГІ ОНЛАЙН
