Краязнаўцы Віцебшчыны другой паловы XX - пачатку XXI ст.
біябібліяграфічны даведнік
Мікалай Півавар
Выдавец: Кнігазбор
Памер: 372с.
Мінск 2010
Літ.; Анкета «Краязнаўцы Віцебшчыны». Хмялюк М.Г. (2.12.2008) // Асабісты архіў М.В. Півавара.
290
ХОМІЧ ФРАНЦ ІГНАТАВІЧ (31.03.1949, в. Седлярова Дунілавіцкага раёна Полацкай вобл., цяпер Пастаўскі раён Віцебскай вобл.), педагог, краязнаўца. Скончыў Дунілавіцкую СШ (1966), Аршанскае педагагічнае вучылішча(1977), настаўнік працы і чарчэння) факультэт агульнатэхнічных дысцыплін МДПІ (1984). Працаваў матарыстамматросам у БеламорскаАнежскім параходстве. на цеплаходзе «Балтнйскмй70» (19661970), настаўнікам у школах Пастаўскага раёна (19702004), з іх — 27 гадоў у Дунілавіцкай СШ. Жыве ў в. Дунілавічы Пастаўскага раёна.
Краязнаўчую дзейнасць распачаў пад уплывам прачытання краязнаўчых артыкулаў у розных выданнях, а таксама тэлеперадачы «Падарожжы дылетанта» ў 2005 г. Даследуе гісторыю яўрэйскіх мястэчак у Заходняй Беларусі, падзеі Першай сусветнай вайны на тэрыторыі раёна, канфесійную гісторыю ў рэгіёне. Браў удзел у стварэнні музея ў
Стварыў у сябе на падвор’і куток народнага побыту Пастаўшчыны,
сш. цікавых
экспанатаў — драўляная лапата для выпечкі хлеба, трапло, драўлянае кола і інш. рэчы. Збірае матэрыялы па гісторыі краю, арганізуе вандроўкі і экспедыцыі па раёне, праводзіць экскурсіі. Аўтар артыкулаў у мясцовым перыядычным друку.
Тв.: Храмы Дунілавіч // ВГ. — 2008. — № 11. — С. 4; Сям’я няпоўнай стала // ЛіМ. — 2008. — № 23.
Літ.: Анкета «Краязнаўцы Віцебшчыны». Хоміч Ф.І. (13.08.2008) // Асабісты архіў М.В. Півавара.
ХРОМАВА Э.Ф., гісторык. Кандыдат гіст. навук (1954). Аўтар дысертацыйнага даследавання «Крестьянское двнженне в Внтебской губерннн в 19071909 гг_», абароненага ў БДУ (1954).
Тв.: Крестьянское двнженпе в Вмтебской губерннн в 19071909 гг.
Літ.: Міхнюк У.М. Доктарскія і кандыдацкія дысертацыі па гістарычных навуках у Рэспубліцы Беларусь, 19912003 гг.: бібліяграфічны паказальнік. — Мн.: НАРБ, 2006. —68 с.
291
ЦВЯТКОЎ ГЕНАДЗЬ СЯМЁНAВІЧ (19271974), краязнаўца. Скончыў Багушэўскую СШ, геаграфічны факультэт БДУ. Працаваў настаўнікам у СШ № 2 г.п. Багушэўск, Багушэўскай школе працоўнай моладзі. Займаўся даследаваннямі гісторыі родаю. Дзякуючы яго дапамоге быў знойдзены самалёт У.М. Гарбунова, які загінуў 24.06.1944 г. пры вызваленні раёна.
Літ.: Анкета «Краязнаўцы Віцебшчыны». Кузняцова А.В. (10.10. 2008) // захоўваецца ў асабістым архіве.
ЦІМЧАНКА ГАЛІНА АЛЯКСАНДРАЎНА (1926), педагог. Вывучае гісторыю месца пражывання. Даследуе гісторыю адукацыі ў раёне, падзеі Вялікай Айчыннай вайны ў краі. Высвятляла лёсы салдат, якія ваявалі пры вызваленні Лёзненшчыны, вяла перапіску з роднымі, збірала дакументы. Вяла вялікую арганізацыйную працу па ўзвядзенні помніка на т.зв. «Ціхмянаўскай вышыні» (1972). З’яўлялася кіраўніком музея баявой і працоўнай славы Бабынавіцкай СШ Лёзненскага раёна. Жыве ў в. Бабынавічы.
Тв.: Вечной молодостн возраста нет. К 100летню Бабыновмчской СШII СП (Л). — 1997. — 2 верас. — С. 2; Такой ценой досталась победа II СП (Л). — 2004. — 2 ліп. — С. 1, 2; Судьба артнллернста: [Р.М. Казацкі] I/ СП (Л). — 2006, —бмая,—С. 7.
ЦІХАМІРАВА ІРЫНА МІКАЛАЕЎНА, краязнаўца. Працягвае справу маці — Н.К. Ціхаміравай. Працуе ў СШ № 1 г.п. Лёзна. Аўтар артыкулаў на краязнаўчую тэматыку ў перыядычным друку.
Тв.: Погляд у мінуўшчыну // СП (Л). — 1997. — 25 ліст. — С. 3; «Ні ў агні не гарыць, ні ў вадзе не тоне»: [155 год М.Я. Нікіфароўскаму] // СП (Л). — 2001. — 12 мая. — С. 3; Настаўнік, этнограф, краязнаўца: [160 год М.Я. Нікіфароўскаму] // СП (Л). — 2005. — 17 мая. — С. 2; Белорусскнй парнжаннн покорнл Европу: [Б. Забораў] // СП (Л). — 2008. — 17 чэрв. — С. 3.
ЦІХАМІРАВА H1HA КАНСТАНЦІНАЎНА (19.11.1942. в. Туманава Арзамаскага раёна Ніжагародскай вобл., РСФСР), педагог, краязнавец. Скончыла Кіраўскі педінстытут (1967), СДПІ (1981), Акадэмію паслядыпломнай адукацыі (сусветная мастацкая культура, асновы праваслаўнай культуры Беларусі, праваслаўныя святыні беларускага народа), Духоўнае вучылішча Віцебскай епархіі (2000). Працавала настаўніцай матэматыкі і пачатковых класаў у пачатковай школе № 33 г. Варкуты (19611972), рускай мовы і літаратуры, этыкі, арганізатарам пазашкольнай працы ў СШ № 1 г.п. Лёзна( 19722002), кіраўніком школьнага музея (19852006).
Займацца вывучэннем гісторыі і культуры роднага краю пачала з 1975г.,працуючыўСШ№ 1 г.п. Лёзна. Вялікіўплыўнастанаўленнеяк краязнаўцы аказалі А. Куржалаў. А. Падліпскі, С. Мітраховіч, Б. Зарх. Даследуе гісторыю Лёзна і наваколляў, баявы шлях воінскіх злучэнняў, якія вызвалялі Лёзненшчыну ў гады Вялікай Айчыннай вайны. Збірае інфармацыю пра вядомых землякоў, святыні роднага краю.
Брала ўдзел у шэрагу рэспубліканскіх, абласных турыстычнакраязнаўчых канферэнцыях (з 1978), злётах Саветаў ветэранскіх арганізацый, якія вызвалялі Віцебшчыну (у Маскве, Ленінградзе, Мінску, Смаленску, Цвяры і інш. гарадах). Падтрымлівае стасункі з рэспубліканскім і віцебскім абласным цэнтрам пазашкольнай працы з дзецьмі і падлеткамі, ВАКМ, Лёзненскім ваеннагістарычным музеем, музеем абароны Масквы і інш. Матэрыялы, сабраныя Н.К. Ціхаміравай, выкарыстаны ў кнігах Г.Д. Навумчанкі «Танковый прорыв» (Донецк, 1990), «Вспомннм былые сраження» (Данецк, 2002), А.М. Падліпскага «Вторая родпна Марка Шагала» (Віцебск, 2002). Аўтар артыкулаў «Энцыклапедыі гісторыі Беларусі», у кнізе «Памяць» Лёзненскага раёна. Аўтар больш за 150 артыкулаў у рэспубліканскім (газета «Рэспубліка») і мясцовым («Народнае слова», «Віцьбічы», «Сцяг працы») перыядычным друку. Mae шэраг ненадрукаваных матэрыялаў (нарысы, аповесць, пуцявыя нататкі). Некаторыя матэрыялы перадала ў Лёзненскі ваеннагістарычны музей, Музей абароны Масквы, Арзамаскі краязнаўчы музей, школьныя музеі Віцебска. Масквы, Аленіна, Люберцаў, Духаўчышыны.
292
Тв.: Лёзна//ЭГБ. Т. 4. — Мн„ 1997. —С. 358359.
Артыкулы ў перыядычным друку: Православне н народное образованне на Лнозненіцмне // СП (Л.). — 1995. —14 ліст.; «Время собнрать камнн...». 0 лнозненской СвятоВознесенской церквн//СП (Л). — 1996. — 12 студз. — С. 3; Возвраіденне нз небытмя: [А.І. Пластаў] // СП (Л). — 1996. — 28 крас. — С. 2; Актрнса Жанна Прохоренко п её корнн на Лнозненцнне: [актрыса, якая выканала гал. ролю ў фільме «Балада пра салдата» Г. Чухрая] // СП (Л). — 1996. — 12 снеж.; «А золотые купола комуто черный глаз слелнлй» // СП (Л). — 1997. — 18 ліст. — С. 2; Погляд у мінулае: [вёскі Лёзненшчыны] // СП (Л). — 1997. — 25 ліст.; He вернулся нз боя: [Герой Савецкага Саюза Г.Ф. Пацёмкін] // СП (Л). — 1998. — 2 ліп.; Захаваць імёны для нашчадкаў // СП (Л). — 1998. — № 81. — С. 2; Лнозно в начале XX века // СП (Л). — 1998. — 24 ліст. — С. 34; Церковнопрнходскне школы на Лнозненіцнне // СП (Л). — 1999. — 29 снеж. — С. 3; «Ні ў агні ні гарыць, ні ў вадзе не тоне» // СП (Л). — 2000. — 4 крас.: Первое знамя на Внтебшпне // СП (Л). — 2000. — № 81. — С. 2; Танк на пьедестале // СП (Л). — 2001. — № 14. — С. 2; Адреса Марка Шагала // СП (Л). — 2001. — 27 сак. — С. 3; На алтарь Победы // СП (Л). — 2001. — 15 мая. — С. 3; Сутокское подполье // СП (Л). — 2002. — № 48. — С. 2; На Соборной плоіцадн // СП (Л). — 2002. — № 56. — С. 2; Онн стоялн насмерть: [вызваленне Лёзна] // СП (Л). — 2002. — 19 ліст. — С. 3; Хрысціянскі подзвіг княжацкага роду Агінскіх // СП (Л). — 2001. — 22 мая. — С. 3; На соборной плоіцадн // СП (Л). — 2002. — 20 ліп. — С. 2; Нстокн Марка Шагала // СП (Л). — 2003. — 6 чэрв.; Зарожденне славной траднцнн: [гісторыя музея СШ № 1] // СП (Л). — 2003. — № 81. — С. 3; Настаўнік, этнограф, краязнаўца: [М.Я. Нікіфароўскі] // СП (Л). — 2005' — № 40. — С. 2; «В тяжкнй час землн родной»; [95годдзе А. Твардоўскага] // СП (Л). — 2005. — № 50. — С. 3; Есть такая деревня...: [в. Зубкі, сям’я Лакісавых] // СП (Л). — 2005. — № 55. — С. 2; Так сложнлась ее жпзнь // СП (Л). — 2005. — № 57. — С. 2; За веру н Отечество: [Аляксандр Неўскі] // СП (Л). — 2005. — № 74. — С. 2; Шагнувшпе в пламя войны: [лёсы землякоў] // СП (Л). — 2006. — № 48, 49, 5055, 57, 59, 60; Ученый Буглов н его родословная // СП (Л). — 2006. — 6 мая. — С. 23; Белорусскнй пармжаннн покорпл Европу: [Б. Забораў, бацька якога паходзіў з Лёзна] // СП (Л). — 2008. — № 47. — С. 3.
Літ.: Падліпскі А.М. // НС. — 1995. — № 56; Манойла В. Краязнаўцы аб’ядналіся! // Спадчына (Л). — 2001. — № 2. — С 1; Сучасныя беларускія краязнаўцы // КГ. —2007. — № 3 (164), студзень. — С. 2; Анкета «Краязнаўцы Віцебшчыны». Ціхамірава Н.К. (25.06.2008) //Асабісты архіў М.В. Півавара.
ЦІШКІН ІГАР АНАТОЛЬЕВІЧ (6.09.1961. Віцебск), археолаг, гісторык, грамадзкі дзеяч. Скончыў СШ № 21 г. Віцебска, гіст. факультэт МДПІ (1988). Працаваў токарам у віцебскім вытворчым аб’яднанні «Маналіт» (19801982), навуковым супрацоўнікам ВАКМ (19821988), археолагам на прадпрыемстве «Віцебскпраектрэстаўрацыя» (1988 1995). АКПМ2, прыватным прадпрымальнікам.
Адзін з ініцыятараў стварэння клуба «Узгор’е» (1986), дзейнасць якога была накіравана на абарону архітэктурнай і гістарычнай спадчыны Віцебска. Дзякуючы дзейнасці клуба былі выратаваны некаторыя помнікі гісторыі і культуры, гіст. месцы г. Віцебска (Трынітарскі кляштар, Дабравешчанская царква, гістарычная забудоваУспенскай горкі), падрыхтаваны да рэстаўрацыі касцёл Св. Варвары. праведзенадобраўпарадкаванне рэчышча Віцьбы. Сямёнаўскіх могілак. Клуб дапамагаў архео
лагам, якія праводзілі раскопкі ў Віцебску: Т.С. Бубеньцы. Л.У. Калядзінскаму, В.М. Ляўко.
Праводзіў археалагічныя даследаванні Уваскрасенскай царквы, Успенскага сабору, былых саляных складоў і шэрагу іншых помнікаў архітэктуры Віцебска, а таксама Куцеінскага манастыра, Езуіцкага калегіума і Базыльянскага кляштара ў Оршы.
Аўтар брашур. прысвечаных гісторыі і культуры Віцебска: «Віцебск. Страчаная прыгажосць горада», «Віцебскія замкі», «Пра што расказвае віцебскі гарадскі герб», «Пад мурамі саляных складоў». а таксама шматлікіх артыкулаў у навуковым і перыядычным друку. Разам з аднадумцамі стварыў відэафільм, прысвечаны віцебскім замкам (2002).
У час працы ў ВАКМ даследаваў тэму «Культура г. Віцебска XXI1I ст.» (НА ВАКМ, спр.722).
Тв.: Кнігі: Віцебск. Страчаная прыгажосць горада. — Віцебск: ВАД, 2002. — 48 с.; Віцебскія замкі. — Віцебск: ВАД, 2003. — 16 с.; Пад мурамі саляных складоў. Невядомы помнік беларускага рэнесансу. — Мн.: Знаменіе, 2005. — 12 с.
КНІГІ ОНЛАЙН
