Краязнаўцы Віцебшчыны другой паловы XX - пачатку XXI ст.
біябібліяграфічны даведнік
Мікалай Півавар
Выдавец: Кнігазбор
Памер: 372с.
Мінск 2010
285
Зацікавіўся мінуўшчынай ў 1953 г.. калі пачаў працаваць дырэктарам Лепельскай сямігодкі. Разам з вучнямі даследаваў гісторыю СШ № 3, школьнай адукацыі на Лепельшчыне, гісторыю будаўніцтва і дзейнасці Бярэзінскай воднай сістэмы (XVI11XIX стст.). Вывучаў развіццё партыз. руху ў раёне ў перыяд Вялікай Айчыннай вайны, дзейнасць выдатных землякоў: Д. Даўгялы, І.Д. Гарбачэўскага, М.Ф. Кусцінскага, лепельскага селекцыянера Язэпа Мароза, якога называлі «беларускім Мічурыным», і інш.
Значны ўплыў на фарміраванне зацікаўленасці ў вывучэнні роднага краю аказаў А.А. Алейнікаў, доктар геалагічных навук, былы дырэктар школы, кіраўніком якой потым працаваў А. Ханяк (19531959). На працягу працы ў школе браў удзел у шэрагу паходаў па родным краі. На аснове сабраных матэрыялаў і праведзеных даследаванняў арганізаваў музей у СШ № 3 г. Лепеля. Стаў ініцыятарам і актыўным удзельнікам стварэння музея ў Лепельскай школеінтэрнаце. Выступаў з дакладам «Краязнаўчая работа ў школе» пра вопыт работы на канферэнцыях ў Віцебску і Львове (1958). Распачатая калектывам настаўнікаў і вучняў Лепельскай сямігадовай школы ў 1950я гг. краязнаўчая працаз’яўлялася станоўчым прыкладам для стварэння розных па змесце музеяў у многіх школах Лепельскага раёна. У час працы ў ЛКМ распрацоўваў тэматычны план музея і ажыццяўляў яго рэалізацыю (19801983).
Аказаў дапамогу пісьменніку У. Паўлаву ў падрыхтоўцы артыкула «Маладая партызанская гвардыя» пра 13ты камсамольскамаладзёжны атрад Лепельскай партыз. брыгады імя I. Сталіна («Маладосць», 1974, № 4, с. 144148), журналісту А. Шуману ў падрыхтоўцы артыкула«Недаром жмл» матэрыяламі праЯ.К. Мароза(«Беларуская ніва», 1993,23 чэрв.).
Некаторыя артыкулы друкаваў у мясцовых перыядычных выданнях (з 1967) «Ленінскі сцяг»(«Лепельскі край»), Mae ненадрукаваныя матэрыялы: «40 год Лепельскай сямігадовай школе»(1957), «Краязнаўчая работаў Лепельскай сямігадовай школе(1958), якія зберагаюцца ў музеі СШ № 3 і асабістым архіве. Падрыхтаваў зборнік артыкулаў пад агульнай назвай «Аб тым, што бачыў, што перажыў, пра што думаў», які ўтрымлівае каля 50 артыкулаў на краязнаўчыя і грамадскапалітычныя тэмы. Захоўваецца ў фондах ЛКМ.
Узнагароджаны ордэнам Чырвонай Зоркі, двума ордэнамі Айчыннай вайны, медалямі «За баявыя заслугі», «За працоўную доблесць» і інш., Ганаровымі граматамі ВС БССР (1969, 1979).
Тв.: Жыццё, прысвечанае саду// Памяць: Гісторыкадакументальная хроніка Лепельскага раёна. — Мн.: БелЭн, 1999. — С. 127130; Даўсеагульнай сярэдняй // Тамсама. — С. 142143; Браты Армонікі: [удзельнікі партыз. руху на Лепельшчыне]//Тамсама. —С. 320324; Рабілі зброю партызаны //Тамсама. — С. 288289; Лепельскі дзіцячы дом // Тамсама. — С. 575.
Артыкулы ў мясцовым перыядычным друку: Партызанскі мінамётчык: [А.А. Някрасаў]//ЛС. —1982. — 28 жніўня. — С. 2; Ад цемры да святла // ЛС. — 1982. — 25 снеж. — С. 3, 4; Генерал з Заславак: [М.А. Ладзік] // ЛК. — 1992. — 25жніўня — С. 2; Язэп Мароз з Фатыні //ЛК. —1992. — № 40. — С. 2; Хроніка баявыхдзеянняў: [да 50годдзя ўтварэння партыз. ПолацкаЛепельскай зоны] // ЛК. — 1992. — №102. — С. 1, 2; Аперацыя «Прарыў» //ЛК. —1994. — № 30. — С. 2; Чалавек з легенды: [У.Е. Лабанок] //ЛК. —1997. — № 53. — С. 1, 2; Ля вытокаў гісторыі школы //ЛК. —1997. — № 6. —С. 2; Камсамолу — 80 гадоў // ЛК. —1998. — № 86. — С. 1, 2; У глыбокім тыле//ЛК. — 2003. — № 10. — С. 3;Жудасная трагедыя //ЛК. — 2003. — № 21. —С. 2; Правал карнай экспедыцыі «Котбус»// ЛК. — 2003. — №43. — С. 2; Баявая маладосць: [13ты камсамольскамаладзёжны атрад Лепельскай партыз. брыгады імя I. Сталіна] // ЛК. — 2003. — № 52. — С. 2; Партызанскі «падарак» // ЛК. — 2003. — № 105. — С. 2; Ніколі не забудзем: [60годдзе вызвалення Беларусі] // ЛК. — 2004. — № 105. — С. 2; Генералпалкоўнік Смірноў: [былы камандуючы ракетнымі войскамі СССР і РФ] // ЛК. — 2007. — № 88.— С. 2.
Літ.: Шушкевіч У.К. Чалавек і яго захапленне // Памяць: Гісторыкакультурная хроніка гарадоў і раёнаў Беларусі. — Мн: БелЭн, 1999. — С. 602603; Анкета «Краязнаўцы Віцебшчыны». Ханяк А.С. (5.11.2008) // Асабісты архіў М.В. Півавара; Ліст А.С. Ханяка да М.В. Піваваразудакладненняміі прапановамі (29.11.2008.)// Тамсама.
ХАЦКЕВІЧ ВАСІЛЬ ДЗМІТРЫЕВІЧ (28.06.1960, г. Лепель), турыст, краязнаўца. Скончыў аўтатрактарны факультэт Беларускага політэхнічпага інстытута (1987). Працаваў тэхнолагам на Полацкім аўтарамонтным заводзе (19871993), слесарам у аўтапарку № 14 г. Лепеля (19931998), вартаўніком у вайсковым шпіталі (19982006).
Зацікавіўся гісторыяй роднага краю пасля таго, як пераехаў у Лепель (1993) і пачаў удзельнічаць у арганізацыі і працы клуба турыстаў і краязнаўцаў. Разам з аднадумцамі робіць вандроўкі па гіст. месцах Беларусі. Лепельшчыны. Аказвае дапамогу супрацоўнікам Інстытута гісторыі НАН Беларусі ў выяўленні і даследаванні помнікаў археалогіі на тэрыторыі Лепельскага раёна. Разам з членамі клуба адкрыў стаянку першабытнага чалавека «Дубавец» каля в. Верабкі Лепельскага раёна.
286
Актыўна ўдзельнічае ў добраўпарадкаванні і працы па аднаўленні помнікаў гісторыі і культуры. Фотааматар. Фотавыстава «Мой родны кут» экспанавалася ў Лепельскай раённай бібліятэцы (2008). Удзельнік навуковапрактычных канферэнцый «Лепельскія чытанні», якія ладзяццаЛепельскім краязнаўчым музеем.
Тв.: Першы паход лепяльчан па Бярэзіне //ЛК. — 2001. — № 41. — С. 2; За чатыры дні на Нарач і назад на веласіпедах // ЛК. — 2001; 60 кіламетраў уражанняў // ЛК. — 2001. — № 94. — С. 2; На байдарках па Ушаччыне // ЛК. — 2002. — № 59. — С. 2; Лыжная вандроўка // ЛК. — 2003. — № 20. — С. 2; Водная вандроўка // ЛК. — 2003. — № 51. — С. 3; На байдарках па Эсе // ЛК. — 2004. — № 65. — С. 3; Змееў камень выручыў // ЛК. — 2004. — № 78. — С. 3; Па азёрах на байдарцы // ЛК. — 2005. — № 50. — С. 2.
Літ.: Шпакоўская Г. Лепельскія вандроўнікі // НС. — 2004. — № 116. — С. 5; Шушкевіч У. Знайшлі рэд кі помнік: [знаходка паселішча бронзавага века каля в. Верабкі] // ЛК. — 2006. — № 100. — С. 3; Анкета «Краязнаўцы Віцебшчыны». Хацкевіч В.Д. (27.11.2008) //Асабісты архіў М.В. Півавара.
ХМЯЛЬНІЦКАЯ ЛЮДМІЛА УЛАДЗІМІРАЎНА (Аляксандра Салома, В. Солома, А.С.) (17.10.1961, г. Віцебск), гісторык, музейны работнік, краязнаўца. Скончыла СШ № 34 г. Віцебска (1976), гіст. факультэт БДУ (1988). Працавала мантажніцай радыёапаратуры на Віцебскім тэлевізійным заводзе (19801981), майстрам вытворчага навучання ў ПТВ № 154 г. Віцебска(19811984), аператарам ЭВМ у Віцебскім ПКБ АСК, (19841988); малодшым навуковым супрацоўнікам у ВАКМ (19881989), мастацтвазнаўцам у НДІ «Белспецпраектрэстаўрацыя» (19891993), ст. навуковым супрацоўнікам у ВАКМ (19931998), дырэктарам Музея Марка Шагала (з 1998).
Краязнаўчую дзейнасць пачала пад час вучобы ў БДУ. Значны ўплыў на выбар тэмы даследавання зрабілі Г. Кісялёў і А. Мальдзіс. Займаецца даследаваннямі гісторыі і культуры Віцебска і Віцебшчыны XV1I1 пачатку XX ст. Займалася ства
рэннем выстаў (пераважна мастацкіх), пад час працы ў ВАКМ брала ўдзел у фарміраванні калекцыі віцебскай кафлі. У межах выканання прафесійных абавязкаў займаецца развіццём музея М. Шагала.
Брала ўдзел у больш за 40 краязнаўчых і навуковых канферэнцыях, якія праходзілі ў Віцебску, Браславе. Полацку, в. Сар'і, Мінску. Гродне, Маскве, Варшаве, Кракаве. Сярод найбольш важных адзначым Першыя Сапуноўскія чытанні (Віцебск, 1991), Міжнародныя Шагалаўскія чытанні (Віцебск. 19942009), Міжнародную навуковую канферэнцыю «РымІ V» (Гродна, 1993), Другі і Трэці Міжнародныя кангрэсы беларусістаў (Мінск, 1995, 2000), Міжнародную канферэнцыю «Агульная спадчына: мастацтва зямель былой Рэчы Паспалітай» (Варшава, 1999). Падтрымлівае кантакты з Міжнароднай асацыяцыяй беларусістаў і прыватныя кантакты са шматлікімі даследчыкамі з Расіі, Польшчы, Латвіі, Швейцарыі, Францыі, Германіі, Вялікабрытаніі, Ізраіля.
Аўтар некалькіх кніг па гісторыі і культуры Віцебчышыны, сярод якіх адзначым манаграфію, прысвечаную жыццю і дзейнасці А.П. Сапунова «Гісторык з Віцебска», нарыс «На Белай Русі ў Сар’і...», прысвечаны роду Лапацінскіх на Віцебшчыне, пуцяводнік па
287
Віцебску (2 выданні), «Шагал і Віцебск» (2 выданні). Аўтар некалькіх артыкулаў, якія прысвечаны роду Лапацінскіх, Віцебскаму губернскаму статыстычнаму камітэту, «Віцебскаму сшытку», у энцыклапедычных выданнях Беларусі, кнізе «Памяць» г. Віцебска. Аўтар значнай колькасці артыкулаў у навуковым і перыядычным друку. Падрыхтавала да друку працу «Дзе Віцьба з хвалямі Дзвіны... (гісторыя Віцебска IX пачатку XX стагоддзяў)».
Бралаактыўны ўдзел у арганізацыі працы Віцебскага абласнога краязнаўчага аб’яднання, выконвалаабавязкі старшыні (19941999). Гал. рэдактар гіст. навуковапапулярнага часопіса «Віцебскі сшытак» (з 1994 г., выйшлі 4 нумары), гал. рэдактар «Бюллетеня Музея Марка Шагала» (з 2000 г., выйшлі 17 нумароў).
Тв.: Кнігі: Ратуша. — Віцебск, 1997. — 8 с.; Гісторык з Віцебска: жыццяпіс Аляксея Сапунова. — Мн.: Энцыклапедыкс, 2001. —256 с.; На Белай Русі ў Cap’!...: нарыс з гісторыі маёнтка і роду Лапацінскіх. — СПб.; Мн.: ВНРД, 2001. —102 с.; Внтебск: путеводнтель. — Мн., 2003. — 74 с.; Шагал і Віцебск = Шагал н Вмтебск = Chagall and Vitebsk / аўт. тэксту Л.У. Хмяльніцкая. — Мн.: Беларусь, 2006.
Артыкулы ў знцыклапедыях: Віцебскі губернскі статыстычны камітэт // Археалогія і нумізматыка Беларусі: энцыклапедыя. — Мн., 1993. — С. 135; Лапацінскі (topacihski) Эўзэбіюш // ЭГБ. — Мн., 1997. — Т. 4. — С. 333; Лапацінскія // ЭГБ. — Мн„ 1997. — Т. 4. — С. 334; «Віцебскі сшытак» // ЭГБ. — Т. 6. Кн. 2. — Мн., 2003. — С. 358; Развіццё асветы і народнай адукацыі ў Віцебску // Памяць. Віцебск. Кн. 1. — Мн., 2002. — С. 165173; Віцебскія гімназіі // Памяць. Віцебск. Кн. 1. — Мн., 2002. — С. 173181; Музей Марка Шагала // Памяць. Віцебск. Кн. 1. — Мн., 2002. — С. 646647.
Артыкулы ў навуковым друку: Матэрыялы да біяграфіі А.П. Сапунова // Браслаўскія чытанні: матэрыялы 2й навуковакраязнаўчай канферэнцыі, прысвечанай 925годдзю Браслава (10651990). —Браслаў, 1991,— С. 7172; (разам з М. Паўлавым) Доктар Гібенталь, вынаходца гіпсавай імабілізацыі ў медыцыне, вядомьі практык//Дзеячы аховы здароўя і медыцынскай навукі Беларусі I Літвы на пераломе XVIIIXIX стагоддзяў: матэрыялы навуковапрактычнай канферэнцыі, 1112 траўня 1992 г. —Гродна; Белавічы, 1992. —С.6366; Віцебскі базыльянскі кляштар і Царква Св. Язафата // Навуковая канферэнцыя «Віцебшчына старадаўняя I сучасная»: тэзісы дакладаў. — Віцебск, 1993. — С. 2426; (разам з Т.С. Бубенькай) Кафля з гербамі Агінскіх з Віцебска // Гісторыкаархеалагічны зборнік. — 1994. — № 3. — С. 115121; (разам з I. Цішкіным) Езуіцкі калегіум у Оршы // Гісторыкаархеалагічны зборнік. — 1994. — № 3. — С. 228236; 3 гісторыі віцебскага базыльянскага кляштара // Гісторыкаархеалагічны зборнік. — 1994. — № 4. — С. 201216; Лакальныя асаблівасці I ўплыў еўрапейскай традыцыі на фарміраванне архітэктурнага аблічча Віцебска // Беларусіка. Albaruthenica. — Мн„ 1994. — Кн. 3. — С. 209212; (разам з А. Міхайлюковым) Перспектывы развіцця музея Марка Шагала ў Віцебску // Беларусіка. Albaruthenica. — Мн., 1995. — Кн. 4. — С. 230235; Віцебскае старажытнасховішча: епархіяльны музей ці уніяцкі збор? II Беларускарускае культурнае ўзаемадзеянне канца ХІХпачатку XX ст.: матэрыялы навуковай канферэнцыі, прысвечанай 150годдзюз дня нараджэння І.Я.Рэпіна і 100годдзю знаходжання мастака на Беларусі. — Віцебск, 1995. —С. 5563; Род фундатараў і мецэнатаў // Віцебскі сшытак. — 1995. — № 1. — С. 4251; (разам з Т.С. Бубенькай) Кафля з гербамі Агінскіх з Віцебска // Віцебскі сшытак. — 1995. — № 1. — С. 6364; 3 гісторыі Віцебскага царкоўнаархеалагічнага музея // Віцебскі сшытак. — 1995. — № 1. — С. 65 71; Нз нсторпв Покровской улнцы — родной улнцы Марка Шагала // Шагаловскмй сборннк. — Внтебск, 1996. — С. 231240; О трех вптебскнх пейзажах Марка Шагала // Тамсама. — С. 241 244; Лютэранскі некропал ь у Віцебску // Бел арусканямецкае грамадскакультурнае ўзаемадзеянне: Гісторыя, сучаснасць, перспектывы: матэрыялы Міжнароднага «круглага стала», 2930 красавіка 1996 г. Беларусіка. Albaruthenica. — Мн., 1996. — Кн.7. — С.163164; 3 гісторыі віцебскага базыльянскага кляштара // Віцебскі сшытак. — 1996. — № 2. — С.4653; Культурнамецэнацкая дзейнасць князёў Агінскіх на Віцебшчыне // Беларусь паміж Усходам і Захадам: Праблемы міжнацыянальнага, міжрэлігійнага і міжкультурнага ўзаемадзеяння, дыялогу і сінтэзу. Беларусіка. Albaruthenica. — Мн., 1997. Кн 6 — Ч. 2. — С. 3444; Віцебскі царкоўнаархеалагічны музей // 3 глыбі вякоў Наш край. Гістарычнакулыуралагічны зборнік. — Мн„ 1997. — Вып. 2. — С. 415; Гарадскі краявід на віцебскіх работах Марка Шагала // Зборнік выступленняў на навуковай канферэнцыі, прысвечанай 75годдзю віцебскай мастацкай школы. — Віцебск, 1994. — С.3437; За што судзілі паэта Тадэвуша ЛадуЗаблоцкага // Віцебскі сшытак _ 1997. _ № з. _ с. 2432; Мз нсторпн внтебскнх сннагог // Мншпоха. — 1998. — № 4. — С. 2527; Штрмхн к портрету // Мншпоха. — 1998. — №4 — С. 3032; АдляніцкіяПачобуты гэрбу «Здарбожац» на Віцебшчыне // Годнасьць. — 1997. — № 2 (4). — С. 3139; Шагалаўскія дні ў Віцебску // КІД. — 1999. — № 91 о. — С. 2223; А.П. Сапуноў і Віцебская вучоная архіўная камісія // 90 гадоў Віцебскай вучонай архіўнай камісіі' матэрыялы навуковапрактычнай канферэнцыі. — Мінск; Віцебск, 2000. — С. 4044; Апошнія гады // Полоцкмй летопнсец. — 1993. — № 1 (2). — С.8286; Гісторык з Віцебска: жыццяпіс Аляксея Сапунова // Віцебскі сшытак. — 2000. — № 4. — С. 3 63; Віцебскія карані роду АдляніцкіхПачобутаў // Віцебскі сшытак. — 2000. — № 4. — С. 132136; Несколько фактов нз нсторпп одного зданмя // Бюллетень Музея Марка Шагала — 2002 — № 2 (8). — С. 2324; Новые сведення к бнографпн Беллы Розенфельд внтебского перяода//Бюллетень Музея Марка Шагала. — 2003. — № 2 (10). — С. 1317; Сентябрьскнй конфлнкт 1919 года в Народном художественном учнлніде //Тамсама. — 2003. — № 2 (10). — С. 1720; Пз псторнп вмтебской еврейской обіднны XVIXVII вв. // Шагаловскнй сборнмк: матерналы VIIX Шагаловскнх чтеннй в Внтебске (19961999). Вып. 2. — Внтебск, 2004. — С. 8892; Внтебское окруженне Марка Шагала: Вмктор Меклер, Тея Брахман, Оскар Мешанннов, Оснп Цадкнн, Мнхамл Лпбаков, Рувнм Мазель // Бюллетень Музея Марка Шагала. — 2005. — № 13. — С. 5563; Віцебск і Шагал // Мастацтва. — 2006. — № 9. — С. 5455; Марк Шагал н Внтебская масонская ложа//Бюллетень Музея Марка Шагала. — Вып. 15. — Мн.: Рнфтур, 2008. — С. 7580; Die Ruckkenrvon Marc Chagall nach Witebsk//Wostok. Belarus. InZentrum Europas. —2002. — Tom VII _ s 2426; Ludmila Chmielnicka. Dzialalnosc kulturalnomecenasowska Oginskich na Witebszczyznie // Przeglpd wschodni. — 2001. — Tom VII. —Zsz. 4 (28). —S. 10431060; Пстарычныя звесткі пра латгальскія землі ў працах віцебскага гісторыка А. П. Сапунова, 18521924 // Беларусь і Латвія: адміністрацыйнае,
КНІГІ ОНЛАЙН
