Краязнаўцы Віцебшчыны другой паловы XX - пачатку XXI ст.
біябібліяграфічны даведнік
Мікалай Півавар
Выдавец: Кнігазбор
Памер: 372с.
Мінск 2010
Артыкулы ў перыядычным друку: Камітэты беднаты // ЛП. — 1988. — №141. — С. 2; Рэўкомы ў Віцебскім павеце // ЛП. — 1989. — № 148. — С. 2; Рэўкомы ў Сенненскім павеце //ЛІ. — 1992. — № 149. — С. 2; Внтебская бмржа труда: 70 лет назад // ВК. — 1990. — № 30. — С. 5; Был лн корннловскнй мятеж в Вптебске // ВК. — 1991. — 26 студз.; Как работалм «друзья детей» // ВК. — 1991. — № 22. — С. 6; Вмтебскмй театр революцмонной сатпры // ВК. — 1991. — 8 чэрв.; 3 архіўных фондаў // ВР. —1991. — 20 чэрв.; Гэта забыць нельга // ЛІ. — 1991. — 20 чэрв.; Гэта забыць нельга // ПК (Г). — 1991. — 23 чэрв.; (разам з М.В. Пішчулёнкам) Крыніца вопыту і ведаў // ВР. — 1991. — 20 чэрв.; Посетнть Вптебск — ненужное занятме: [пра гастролі Л. Уцёсава ў Віцебску] // ВК. — 1991. — 6 ліп.; Мз нсторнн БГТ2 // ВК. —1991. — 15 ліст.; Худрука уволнлн большевнкн // ВК. — 1991. — 22 ліст.; Аптекн н НЭП // ВК. — 1991. — 22 ліст.; Красные свадьбы // ВК. — 1991 _6 снеж.; Праздннковбыло... // ВК. —1992. —16 студз.; Мама рада, пап рад — сократнлн аппарат// ВК. —1992. — 9 крас.; Храннтся в архнве // Віцьбічы. — 1992. — 35 чэрв.; Ломбард: [1920я гг., Віцебск] // ВК. — 1992. — № 40. — С. 5; (разам з Г. Каданавай) На алтарь большевнстского ндола: [царква] // ВК. — 1992. — № 12, 13.; Такгэта было//СП (Л). — 1994. — 26 снеж.; Сколько нас?//НС. — 1998. — 10 студз. — С. 2: Театральные релпквнп // НС. —1998. —15 студз.
ТРУТКО РЫГОР ЯГОРАВІЧ (18.03.1912, г. Дуброўна зіма 2001), краязнаўца, педагог. Скончыў 4 класы, рабфак сувязі, гіст. факультэт ВДПІ (1941). Працаваў пастухом, на лесанарыхтоўках у Карэліі (1929), пісьманосцам у Дуброўна, на ваенным радыёвузле ў Віцебску. У гады Другой сусветнай вайны быў у партыз. атрадзе «Кастрычнік» 2й Заслонаўскай брыгады. Пасля вайны працаваў дырэктарам СШ № 5 г. Оршы (19441946), настаўнікам гісторыі ў школе Оршы № 8 (19441972).
Пасля вайны зацікавіўся нумізматыкай, пачаў збіраць манеты. Перадаў навукоўцам Інстытута гісторыі АН БССР манетны скарб, знойдзены ў Задняпроўі (1966). Адным з першых у Оршы пачаў ставіць перад уладамі і грамадскасцю пытанне пра захаванне гісторыкакультурнай спадчыны горада. Апублікаваў артыкул «Зберагчы помнікі старажытнасці»(1956),у якіхзаклікаўда аховы культа
вых пабудоў Оршы: царквы Раства Багародзіцы, Пакроўскага і Куцеінскага Богаяўленскага манастыроў, касцёлаў. Падымаў пытанне пра стварэнне ў горадзе краязнаўчага музея.
278
Арганізаваў і ўзначаліў ініцыятыўную групу па яго стварэнні (1958), збор і захаванне экспанатаў. Аднак музей так і не быў адчынены, а большасць з сабраных рэчаў перададзены ў музеі Мінска. Пасля адкрыцця Музея гісторыі і культуры Оршы перадаў туды рэдкія кнігі, фотаздымкі. прадметы матэрыяльнай і нематэрыяльнай культуры, сярод інш. — зуб маманта.
Найбольш плённым унёскам у краязнаўства Аршаншчыны асабіста сам лічыў далучэнне школьнікаў да краязнаўчан працы. Працуючы ў школе, пачаў праводзіць турыстычнакраязнаўчыя паходы па родным краі, а таксама па былых рэспубліках СССР. На аснове сабраных у час вандровак рэчаў быў створаны музей СШ № 8 г. Оршы, экспанаты якога пазней былі перададзены ў Музей гісторыі і культуры горада Оршы і некаторыя мінскія музеі. Шэраг вучняў Р.Я. Грутко на прыкладзе настаўніказацікавіліся краязнаўствам і цяпер працягваюць даследаваць родны край. Сярод іх выкладчык аршанскага педкаледжа I. Яршоў і загадчык аддзела школьнага краязнаўства ЦДЮТЭ Р. Шарай. Выхаваў сямёра дзяцей.
Літ.: Каліноўскі П. Сумная гісторыя краязнаўчых музеяў: [БССР, Р. Трутко] // РП. — 1991. — № 11. — С. 2829; Лютынскі В. Старэйшы краязнаўца // АГ. — 1996. — № 64. — С. 3; Лютынскі В. Вандруйце па родным краі // АГ. — 1999. — № 79. — С. 2; Лютынскі В. 88 год — таксама круглая дата: [Р. Трутко] // АГ. — 2000. —11 крас.; Нванова С.Г. Оршанскне краеведы: бнографнческнй справочннк. — Орша 2002 —С 26' Герадот//ТЭ, —2007. — №17. — С. 6. ' '
ТУМАРКІН ВЯЧАСЛАЎ ЛЬВОВІЧ (1930, м. Ляды Дубровенскагараёна), мемуарыст. У кнігах «Это было не во сне», «Голос убнтых молчать не дает» апісвае падзеі 19411942 гг. на Дубровеншчыне, знішчэнне яўрэйскага насельніцтва ў м. Ляды і Прыдняпроўі. Матэрыялы кніг публікаваліся ў мясцовым перыядычным друку.
Тв.: Кнігі: Это было не во сне. — [Б. м.], 2005.
Артыкулы ў перыядычным друку: «Голас забітых маўчаць не дае» // ДнП. — 2007. — № 82. — С. 67.
Літ.: Чапялова Л. Чалавек справы, або Россып шчодрасці і высокароднасці // ДнП. — 2007. — 17 кастр. —
ТУХТА ВАЛЕРЫЙ УЛАДЗІМІРАВІЧ (Валерый Чарэцкі) (3.12.1976, г. Лепель), краязнаўца. Скончыў гіст. факультэт МгДУ (2003). Працаваў настаўнікам гісторыі і геаграфіі ў Велеўшчынскай БШ (19962007), Слабадской СШ Лепельскага раёна (з 2007).
Зацікавіўся гісторыяй роднага краю пад уплывам аповедаў пра мінулае дзеда Паўла Маляўкі. Больш сур’ёзна пачаў вывучаць мясцовасць з 1998 г., працуючы ў Велеўшчынскай школе. У 2000 г. стварыў гісторыкакраязнаўчы гурток «Нашчадкі». На фарміраванне цікавасці да роднага краю пэўны ўплыў аказаў лепельскі краязнаўца У.К Шушкевіч.
Даследуе помнікі археалогіі, культавыя дахрысціянскія мясціны, дзейнасць партызанскай брыгады «Чэкіст» у 19421943 гг. на тэрыторыі Лепельскага раёна. Займаецца зборам легенд і
паданняў роднага краю, пошукам невядомых археалагічных помнікаў і няўлічаных ваенных пахаванняў. Правёў разведкі больш за 20 археалагічных помнікаў на тэрыторыі раёна, 14 уведзены ў навуковы зварот. Вядзе пошук няўлічаных воінскіх пахаванняў часоў Другой сусветнай вайны на тэрыторыі Слабодскага с/с (20032007). Устанавіў 7 такіх месцаў. На аснове сабраных звестак 52м Асобным спецыялізаваным пошукавым батальёнам МА РБ былі эксгуміраваны парэшткі 21 чалавек, устаноўлена 1 імя, праведзены перапахаванні ў в. Велеўшчына (2003), г. Лепелі (2005, 2007).
Аказвае дапамогу супрацоўнікам Інстытута гісторыі НАН Беларусі ў выяўленні і даследаванні помнікаў археалогіі на тэрыторыі Лепельскага раёна (з 2002 г.). Ладзіць вандроўкі разам з аднадумцамі і членамі гуртка «Нашчадкі». Актыўна падтрымлівае сувязі з Інстытутам гісторыі НАН Беларусі, ЛКМ, «Студэнцкім этнаграфічным таварыствам» (г. Мінск), ПДУ і інш. установамі, арганізацыямі, а таксама аматарамі роднага краю.
Браў удзел у стварэнні археалагічнай экспазіцыі Лепельскага краязнаўчага музея (20012008), выставы «Знакі воінскай адметнасці»(2004). Падрыхтаваўэкспазіцыю. прысвечаную падзеям 19411944 гг. на тэрыторыі Лепельшчыны ў Слабадской СШ (2009). Удзельнічае ў абласных, рэспубліканскіх краязнаўчых канферэнцыях, у тым ліку ў Лепельскіх чытаннях (2004, 2006. 2008). Mae каля 80 артыкулаў на краязнаўчую тэматыку ў «Настаўніцкай газеце», раённай газеце «Лепельскі край». Некаторыя паданні, запісаныя ў час палявых даследаванняў. апублікаваны ў зборніках «Легенды і паданні Віцебшчыны», «Легенды і
279
паданні Лепельшчыны». Падрыхтаваў да друку кнігу «Дзе Байна сустракаецца з Эсай», якая павінна выйсці ў 2011 г.
Узнагароджаны юбілейным медалём «60 лет Победы в Велпкой Отечественнон войне 19411945» (2005).
Тв.: Адкуль паходзіць Окана, Складаем тапанімічны слоўнік краю // Легенды і паданні Віцебшчыны: зборнік матэрыялаў абласнога конкурса «Легенды і паданні роднага краю»: [саматуж. выд.] / склад. Н. Зайцава. — Віцебск, 2002. — С. 25,103104;
Артыкулы ў перыядычным друку: Сцежкамі прашчураў //ЛК. — 2000. — № 54. — С. 4; Гісторыя аднаго захавання//ЛК. — 2000. — № 72. — С. 4; Ляснымі сцяжынкамі, палявымі дарогамі // ЛК. — 2000. — № 87. — С 4’ Сумнае вяселле: легенды і паданні роднага краю // ЛК. — 2000. — № 101. — С. 4; Пад шатамі стромкіх соснаў // ЛК. — 2000. — № 102. — С. 2; Адкуль паходзіць Окана // ЛК. — 2001. — № 5. — С. 2; Складаем тапанімічны слоўнік краю // ЛК. — 2001. — 30 студз. — С. 2; Дзед Аляксей і яго вёска // ЛК. — 2001. — № 21. — С. 2; Повязь пакаленняў // ЛК. — 2001. — 20 крас. — С. 2; Была. Есць. Будзе!; 3 гісторыі Чэрскай школы // ЛК — 2001. — № 32. — С. 2; Дзе пяюць салаўі ў кустах лазы // ЛК. — 2001. — № 38. — С. 3; Час выбраў іх // ЛК _ 2001. — 6 ліп. — С. 2; Прайшоў вайну лясным воінам // ЛК. — 2001. — № 55. — С. 2; Пра танк і інш. знаходкі // ЛК. — 2001. — 28 жніўня. — С. 2; Суквецце талентаў // ЛК. — 2001. — 7 снеж. — С. 2; I Рабінавы камень за вёскай // ЛК. — 2002. — № 50. — С. 3; Знаходкі на валосавіцкай зямлі // ЛК. — 2002. — № 67. — С. 2; Археалагічны зрэз // ЛК. — 2002. — № 7879. — С. 2; Аношкаўскае ці Оч? // ЛК. — 2003. — № 9. — С. 3; Валатоўкі; рэальнасць і міфы //ЛК. — 2003. — № 15. — С. 2; Марская душа // ЛК. — 2003. — 8 крас. — С. 2; Паданне пра Гогалі // ЛК. — 2003. — № 31. — С. 3; Забытымі не будуць // ЛК. — 2003. — 8 мая. — С. 2; Устаноўлена імя // ЛК. — 2003. — 27 чэрв. — С. 2; Велеўшчынскія «Нашчадкі» // ЛК. — 2003. — № 57. — С 3' Даследаванне курганоў // ЛК. — 2003. — № 84. — С. 4; Неперспектыўная вёска // ЛК. — 2003. — 21 кастр. — С. 2; Цярэшкінскае лясніцтва // ЛК. — 2003. — 18 ліст. — С. 2; Пажухлы трохкутнік// ЛК. — 2003. — № 99. — С. 2; Авеяны легендамі край: [знаходка гарадзішча каля в. Заслаўе] // ЛК. — 2004. — № 6. — С. 4; Таямніцы партыз. лесу // ЛК. — 2004. — № 15. —С. — С. 3; Частушкі бабулі Зосі // ЛК. — 2004. — № 19. —С. 2; Дваццатая вясна: [У.І. Садоўскі] // ЛК. — 2004. — № 23. — С. 2; Сем нашчадкаў // ЛК. — 2004. — 11 мая. С. 2; Бабраня // ЛК. — 2004. — 25 мая. — С. 2; Зубры // ЛК. — 2004. — 29 чэрв. — С. 2; Касалапы госць // ЛК _ 2004 — 29 чэрв. — С. 2; «Я вярнуўся, бо ты чакала...» // ЛК. — 2004. — 2 ліп. — С. 2; Магіла маёра // лк. — 2004. — № 75. — С. 2; Неспраўджаныя надзеі // ЛК. — 2004. — 17 верас. — С. 2; Баявы шлях разведчыка // ЛК. — 2004. — № 80. — С. 2; Медсястра Тамара // ЛК. — 2004. — 5 ліст. — С. 2; Пра вёску Людчыцы і знікшую царкву // ЛК. — 2004. — № 100. — С. 3; У акупацыі... // ЛК. — 2005._—18 студз. — С. 2; «Жаніцьба Цярэшкі» ў вёсцы Цярэшкі // ЛК. — 2005. — 21 студз. — С. 2; Рыжая зладзейка // ЛК. — 2005. — 22 лют. — С. 2; Паядынак з ваўкамі // ЛК. — 2005. — 1 сак. — С. 2; Надпіс на дрэве // ЛК. — 2005. — 1 крас. — С. 2; Засада ў Востраве // ЛК. — 2005. — 22 крас. — С. 2; Купалле // ЛК. — 2005. — 5 ліп. — С. 2; У небе і на зямлі // ЛК. — 2005. — 8 ліп. — С. 2; Разгадка Крукавай гары // ЛК. — 2005. — 25 ліст. — С. 2; Каменныя помнікі старажытнасці // ЛК. — 2005. — 20 снеж. — С. 2; Гаспадыня кніжнага царства // ЛК. — 2006. — 14 лют. — С. 2; Ордэн Маці // ЛК. — 2006. — 17 лют. — С. 2; Масленіца // ЛК. — 2006. — № 21. — С. 2; Абавязак і памяць // ЛК. — 2006. — 31 сак. — С. 2; У тыле ворага: [Р. Лінькоў] // ЛК. — 2006. — № 25. — С. 2; Пажар ля Велеўшчыны // ЛК. — 2006. —• 23 мая. — С. 2; Шлях ветэрана // ЛК. — 2006. — 22 жніўня. — С 2' Старажытнае гарадзішча // ЛК. — 2006. — № 73. — С. 3; Курганы ля Велеўшчыны // ЛК. — 2007. — 5 студз — С 2' Цярэшка ў Велеўшчыне // ЛК. — 2007. —16 студз. — С. 2; Партызанскі рэйд: [экскурсія вакол в. Гадзіўля] // ЛК. — 2007. — № 12. — С. 3; Абыдзенны ручнік // ЛК. — 2007. — 4 мая. — С. 2; Невядомыя захаванні // ЛК. — 2007. — 15 чэрв. — С. 2; На берагах старажытнага возера: [воз. Бярэшча] // ЛК. — 2007. — № 62. — С. 7; Тры медалі «За адвагу» // ЛК. — 2007. — № 67. — С. 2; «Чэкісты» на Лепельшчыне // ЛК. — 2007 — № 85. — С. 2; Музей воінаўінтэрнацыяналістаў//ЛК. — 2008. — 1 лют. — С. 2; Наведалігарадзішча і Цардуб // ЛК. — 2008. — 18 сак. — С. 2; Ліквідатар // ЛК. — 2008. — 25 крас. — С. 2; Вогненныя вёрсты // ЛК. — 2008. — 8 мая. — С. 2; Першы бой // Тамсама.; Партызанская радыстка // ЛК. — 2008. — 12 чэрв. — С. 2.
КНІГІ ОНЛАЙН
