Краязнаўцы Віцебшчыны другой паловы XX - пачатку XXI ст.
біябібліяграфічны даведнік
Мікалай Півавар
Выдавец: Кнігазбор
Памер: 372с.
Мінск 2010
У 1945 г. разам з падначаленай яму часцю перайшоў на бок Савецкай Арміі. Быў рэпрэсаваны і адсядзеў 11 гадоў у ГУЛАГу. Увесь час хацеў вярнуцца на Радзіму (Гарадоччыну), аднак у выніку таго, што меў абмежаванне на пражыванне ў Еўрапейскай частцы СССР, жыў у г. Курган РСФСР. Працаваў на розных пасадах у школе, выкладчыкам музыкі.
Штогод улетку прыязджаў на Гарадоччыну. Даследаваў тэрыторыю Руднянскага сельскага савета. Прыцягнуў увагу археолагаў да выяўленых ім археалагічных аб’ектаў: курганоў, гарадзішчаў. Адкрыўу 1968 г. і ўвёўу навуковы зварот курганныя могільнікі каля в. Дарахі, у 1975 г. неалітычныя стаянкі на воз. Сенніца. Першым даследаваў і звярнуўувагу спецыялістаў на мясцовасць, якая, верагодна, з’яўлялася месцам пакланення мужчынскаму дзетароднаму органу, так званы «X... лес». Перапісваўся і меў стасункі з археолагамі Э.М. Зайкоўскім, Ю.А. Зайцам, А. Лапаціным, В. Мікляевым. М. Ткачовым, Г.В. Штыхавым і інш.
Літ.: Мнкляев А. Подводные археологмческне нсследовання озера Сенннца 19821987 гг, // Сообіцення Государственного ордена Леннна Эрмптажа. — LIV. — Л.: Нскусство, 1990. — С. 1721; Сіманюкоў С., Штыхаў Г. Дарахі // ЭГБ. — Мн„ 1996. —Т. 3. — С. 208; Інтэрв'ю з Ю.А. Зайцам (26.10.2007) //Асабісты архіў М.В. Півавара; Хайрулнн М, Кондратьев В. Военлеты погнбшей Нмпернн: Авнацня в Гражданской войне: [электронны рэсурс] // Курган н Курганцы. — 2008. — № 29. — Рэжым доступу: http://aviakurgan.narod.ru/ Gr_war.html; Фонды Хабаровского краевого архнва no Трехречью: [электронны рэсурс] // Предысторня: обіценацпональный нсторпкокультурологнческнй сервер Predistoria.org. — Рэжым доступу: http://www.predistoria. org/index.php?name=Forums&file=viewtopic&p=27229; Худобородов А. Казачья эмнграцпя в Манчжурпп в пернод Японской оккупацпп, 19321945 годы: [электронный ресурс] // Научная бпблнотека Челябннского гос. унпверсптета.— Рэжым доступу: http://www.lib.csu.ru/vch/10/2002_01/019.pdf; СайтС.В. Волкова: [электронны рэсурс]. — Рэжым доступу: http://swolkov.narod.ru/foto1/190.htm.
ВЕНГЛІЦКАЯ (W?glicka) КАТАЖЫНА, аўтар кнігі «Беларускія сцежкі». Некаторыя матэрыялы прысвечаны Віцебшчыне: «Марыцель з Віцебска» (Шагал М.), «Пад Оршай», «На Полацкім тракце і не толькі», «Заедзем да Пастаў» і інш. Матэрыялы ўтрымліваюць гіст. памылкі і недакладнасці.
Тв.: Bialoruskie sciezki kresowe. Gaw^dy kresowe. — Warszawa: Ksi^zka i Wiedza, 2006. — 425 s.
ВІЛЬЧЫНСКІIBAH СЦЯПАНАВ1Ч (6.02.1912, в. ЗялёнкаПолацкага пав. 1.01.1999), краязнаўца, ветэран. Скончыў Кіеўскае ваеннае вучылішча сувязі, Ленінградскую вайсковую акадэмію сувязі імя С. Будённага (1941). Удзельнік Вялікай Айчыннай вайны. Служыў ва УС СССР (1934—1958), пасля вайны працаваў у Кемераўскім вучылішчы сувязі. Пасля выхаду ў адстаўку працаваў у арганізацыях сувязі Полаччыны.
Узначальваў няштатны аддзел ваеннапатрыятычнага выхавання ў полацкай газеце «Сцяг камунізму». Склаў кароткую гісторыю сувязі Полаччыны. Даследаваў жыццёвыя лёсы асобаў, у гонар якіх названы вуліцы Полацка, аддаючы перавагу ўдзельнікам Вялікай Айчыннай вайны. Аўтар шэрагу артыкулаў у газеце «Сцяг камунізму» пад рубрыкай «Вуліцы нашага горада», прысвечаных ветэранамудзельнікам Другой сусветнай вайны.
Тв ■ Дзеля жыцця на зямлі // СК. — 1978. — № 73. — С. 2; Радаснае свята вызвалення // СК. —1978. — № 103. — С. 2; Незабыўная сустрэча // СК. — 1979. — № 102. — С. 2; Дзеля жыцця на зямлі: [Сушкоў] // СК. — 1979. — № 142. — С. 3; На ўсё жыццё // СК. —1980. — № 7. — С. 2; (разам з У. Ліхачовым) Аперацыя «Баграціён» і вызваленне Полаччыны // СК. — 1980. — № 67, 69, 73, 85; (разам з У. Ліхачовым) Над Полацкам сцяг вызвалення // СК. — 1980. — Na 104. — С. 2; Імя І.А. Краснова // СК. —1985. — № 72. — С. 3; Iмя П У Сушкова // СК. — 1985. — № 90. — С. 3; Аб загінуўшых памяць // СК. — 1985. — № 102. — С. 3; Імя генерала Бабахіна // СК. — 1985. — № 105. — С. 2; Імя Магалашвілі // СК. — 1986. — № 31. — С. 3; Набліжалі перамогу: [Г.Р. Катушаў] // СК. —1986. — № 104. — С. 2; Трывожаць раны генерала: [А.Я. Хвастоў] // СК. —
58
1986, —№ 174, —С. 3; Освобождал Полотчнну: [М.М. Броннікаў]//Хнмнк. —1987. — № 12. —С. 2; Камкоры // СК. —1987. — № 105. — С. 2; Пахаваны на плошчы: [І.Ф. Марахоўскі]// СК. —1988. — № 104. — С 3' Узнагароджаны за вызваленне Полацка: [М.С. Самасенка] // СК. — 1988. — № 116. — С. 3.
Літ.: Ліхачоў У. Ветэран, патрыёт, камуніст // СК. — 1987. — № 21. — С. 2; Вільчынскі І.С. Некралог // ПВ, —1999.№2, —С. 4.
ВІННІЦА ГЕНАДЗЬ РУВІМАВІЧ (25.01.1959, г. Орша), краязнаўца. Скончыў 8 класаў СШ №7 г. Оршы (1974), Аршанскае педагагічнае вучылішча, гіст. факультэт МгДПІ (1988, завочна), Віцебскае вучылішча мастацтваў (1991), Адкрыты ўніверсітэт Ізраіля. Працаваў настаўнікам працоўнага навучання, гісторыі ў школахОршы, кіраўніком гурткаў Аршанскім цэнтры творчасці. Стварыў 1ю яўрэйскую нядзельную школу ў г. Оршы (1994). Выехаў у Ізраіль (1999).
Займаецца вывучэннем гісторыі яўрэяў на Аршаншчыне. Сабраў значныя матэрыялы, працуючы ў архівах Оршы, Мінска, Масквы, ведучы перапіску, сустракаючыся з ахвярамі Халакосту. Падтрымлівае стасункі з рознымі музеямі краіны і музеем Яд Вашэм у Ізраіле.
На аснове выяўленых матэрыялаў напісаў шэраг матэрыялаў, якія надрукаваў у рэспубліканскім і мясцовым перыядычным друку. Пачаў пісаць у пачатку 1990х гг. Напісаў некалькі кнігпа гісторыі яўрэйскай абшчыны Оршы. Выданне «Лнсты нсторнн» прысвечана гісторыі яўрэйскай абшчыны Оршы з XVI ст. У кнігах «Слово памятн» і «Горечь н боль» апісана гісторыя гета ў Оршы, лёс яўрэяў у Віцебскай вобл. у часы Другой сусветнай вайны. У кнізе «Лнсты памятн» даследаваў гісторыю яўрэйскай абшчыны г. Оршы, лёс яўрэяў Усходняй Беларусі ў часы Другой сусветнай вайны на прыкладзе трох раёнаў Віцебскай і аднаго Мінскай вобл. (Крупскага). У выданні таксама змешчаны нарысы пра вядомых землякоў: Л. Выгоцкага, Б. Ласкіна, С. Друкер. Аўтар некалькіх артыкулаў для кніг «Памяць» г. Оршы і Аршанскага раёна.
31.10.2008 г. абараніў кандыдацкую дысертацыю, прысвечаную праблеме генацыду яўрэйскага насельніцтва ва Усходняй Беларусі. У аснове працы значная колькасць дакументаў і матэрыялаў па Віцебскай вобл. (не зацверджана ВАК).
Тв.: Кнігі: Слово памятн. — Орша: Оршанская тнпографня, 1997. — 112 с.; Горечь н боль. — Орша: Оршанская тнпографпя, 1998.— 240 с.; Лнсты йстормн. — Внтебск: ВОТ, 1999.—208 с.
Артыкулы ў кнізе «Памяць»: Генацыд беларускага насельніцтва// Памяць: Гісторыкакультурная хроніка Оршы і Аршанскага раёна: у 2 кн. Кн. 1. — Мн.: БелЭн, 1999. — С. 308311.
Артыкулы ў перыядычным друку: Зарождалось на Оршаніднне: [рух ХабадЛюбавічы ў в. Ляды Аршанскага раёна] // АГ. — 1996. — № 7. — С. 4; Пачыналася ў Лядах: [Ш.З. Шнэерсон] // ДнП. — 1996. — № 53. — С. 3; Оршанское гетто //АГ. — 1996. — № 99102; Страшнае слова «гета» // НС. — 1997. — № 74. — С. 3.
Літ: Копцік Ю. Генадзь Вінніца «Слово Памятм»: [рэцэнзія] //АГ. — 1997. — № 109. — С. 3; Лютынскі В Г Вінніца. «Лнсты нсторнн»: [рэцэнзія] // АГ. — 1999. — № 117. — С. 3; Нванова С.Г. Оршанскме краеведы: бнографнческнй справочннк. — Орша, 2002, — С. 9.
ВОДНЕВА ІРЫНА ПЯТРОЎНА (77. Каваленка), (13.07.1973). Скончыла Фарынаўскую школу Полацкага раёна (1988), гіст. факультэт БДПІ. Працуе дырэктарам Полацкага краязнаўчага музея. Вывучае гісторыю горада. Аўтар артыкулаў у перыядычным друку, у якіх асвятляюцца асобныя пытанні гісторыі і культуры Полаччыны.
Тв.: Артыкулы ў навуковым друку: Перыядычны друк на Полаччыне ў першай палове XX ст (19171936) // Матэрыялы гісторыкакраязнаўчай канферэнцыі. Да 80годдзя Полацкага краязнаўчага музея / уклад. В.Д. Краско. — Полацк: НПГКМЗ, 2008. — С. 3345; «Віцебскі рабочы» на Полаччыне // М атэрыялы навуковапрактычнай канферэнцыі: па выніках навуковадаследчай работы ў 2007 г. /уклад. Т.А. Джумантаева. — Полацк: НПГКМЗ, 2008. —С. 1422; Сцяпан Антонавіч Клокаў — полацкі настаўнік, краязнаўца//90 год Віцебскаму абласному краязнаўчаму музею: матэрыялы навуковай канферэнцыі, Віцебск, 3031 кастрычніка 2008 г. / рэдкал.: Г.У. Савіцкі [і інш.]. — Мн.: Медысонт, 2009. — С. 396403.
Артыкулы ў перыядычным друку: На заняткі — у музей // ПВ. — 2004. — № 2829. — С. 7; Дата з гістррыі горада // ПВ. — 2006. — № 36. — С. 2; Азбука ведаў // ПВ. — 2006. — № 73. — С. 2; Город — мудрец горрд — богатырь // НП. — 2008. — № 5. — С. 4; От Нзяслава до Всеслава // НП. — 2008. — № 6. — С. 5; Там, где думается о вечностн: [СпасаЕфрасіннеўскі манастыр] // І4П. — 2008. — № 7. — С. 4; Кладезь ученостн н просвяіцення: [Полацкі езуіцкі калегіум] // НП. — 2008. — № 8. — С. 2; Прогулка по Нмжнепокровской // І4П. — 2008. — № 9. — С. 2; Мх нменамн гордмтся Полоцк // ЙП. — 2008. — Ne 10. — С. 4; Берега у Двнны серебряные, днр зрлотое // НП. — 2008. — № 11. — С. 4; Велнкне наставннкн землн Полоцкой // НП. — 2008. — № 12. — С. 4; Полоцк в Отечественной войне 1812 года // НП. — 2008. — № 13. — С. 4; Абаронцы Полацка — Зыгін і Шанягін // НП. — 2008. — № 28. — С. 5; Імя Максіма Багдановіча // НП. — 2008. — № 31. — С. 5; Героі Полацкай зямлі: [П. Сушкоў, У. Літвінаў] // НП. — 2008. — № 32. — С. 4; 3 верай у перамогу //Тамсама; Родам з далёкіх краёў: [В.Ф. Чайко] // НП. — 2008. — № 34. — С. 4; Любіў сваю зямлю: [А. Матросаў] // НП. — 2008. — № 34. — С. 4; Ігнат Буйніцкі — заснавальнік беларускага прафесійнага тэатра//НП,—2008. — №36. — С. 4
59
ВОЛКАЎ ІВАН ІВАНАВІЧ (7.01.1930, в. Пусташы, Полаччына2001?), настаўнік, краязнаўца, паэт. Скончыў Полацкае педвучылішча (1953), гіст. факультэт МгДПІ (1958). Працаваў настаўнікам гісторыі ў школах вёсак Галубічы, Чарневічы, больш за 20 гадоў узначальваў школу ў в. Псуя (Глыбоччына). З'яўляўся членам прэзідыума раённага аддзялення БДТАППК. Пражываў у в. Псуя Глыбоцкага раёна.
Збіраў фальклорныя, этнаграфічныя матэрыялы: прымаўкі, прыказкі, мясцовыя гаворкі. народныя песні, прыпеўкі, побыт, вераванні, замовы. легенды і паданні роднай мясцовасці. Даследаваў мясцовую тапаніміку. Аўтар рэцэнзій на даведнікі, слоўнікі, энцыклапедыі, у якіх аналізаваў змешчаныя ў кнігах матэрыялы, якія мелі дачыненне да Глыбоччыны. Даслаў у Інстытут мовазнаўства НАН Беларусі больш за 500 мясцовых прыкладаў да слоўніка гаворак Я. Драздовіча, «Слоўнік гаворак Дзісненшчыны».
КНІГІ ОНЛАЙН
